Thực trạng vùng nguyên liệu và những thách thức đặt ra

Theo Báo Tuyên Quang, nguồn nguyên liệu tạo nên mật đặc sản. Hoa Bạc hà là một trong những nguồn thức ăn tự nhiên quan trọng đối với đàn ong trên Cao nguyên đá Đồng Văn. Nguồn mật của hoa có vai trò quyết định đến đặc trưng của mật ong Bạc hà, tạo nên sản phẩm có hương vị riêng và giá trị kinh tế cao. Theo thống kê của ngành chuyên môn, diện tích cây hoa Bạc hà trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang chủ yếu phân bố tại các xã vùng cao thuộc vùng Cao nguyên đá Đồng Văn, với tổng diện tích hơn 3.400 ha. Toàn tỉnh có hơn 49.000 đàn ong sản xuất mật ong Bạc hà, sản lượng đạt hơn 365 tấn/năm.

Tại xã Mèo Vạc, hiện có hơn 250 ha cây hoa Bạc hà, gần 1.600 đàn ong, sản lượng mật đạt hơn 6,3 tấn/năm. Trên địa bàn xã có 4 sản phẩm mật ong Bạc hà được công nhận OCOP. Đồng chí Bùi Duy Thưởng, Phó Chủ tịch UBND xã Mèo Vạc cho biết, để duy trì nguồn nguyên liệu, địa phương hướng dẫn các tổ chức, cá nhân áp dụng quy trình kỹ thuật trong trồng, chăm sóc cây Bạc hà, phòng trừ sâu bệnh; đồng thời chú trọng thời điểm khai thác mật và thực hiện các yêu cầu kỹ thuật nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm.

Tại xã Đồng Văn, diện tích cây hoa Bạc hà hiện có hơn 260 ha, với gần 8.000 đàn ong. Trên địa bàn xã có 5 sản phẩm mật ong Bạc hà được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao. Theo đồng chí Lý Văn Đông, Trưởng Phòng Kinh tế xã Đồng Văn, để phát triển nghề nuôi ong bền vững, việc duy trì vùng nguyên liệu cây hoa Bạc hà có ý nghĩa rất quan trọng. Đây là nguồn thức ăn tự nhiên của đàn ong, vì vậy bảo vệ diện tích Bạc hà cũng chính là bảo đảm điều kiện để người dân duy trì và phát triển nghề nuôi ong.

Dù có vai trò quan trọng đối với nghề nuôi ong, vùng cây hoa Bạc hà đang chịu tác động từ nhiều yếu tố như biến đổi khí hậu có thể ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng của cây; việc mở rộng một số cây trồng vụ đông làm gia tăng cạnh tranh về đất sản xuất. Đặc biệt, cây hoa Bạc hà và cây Tam giác mạch có thời gian sinh trưởng tương đối gần nhau nên có sự cạnh tranh về diện tích đất. Tình trạng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật ở một số khu vực cũng có thể ảnh hưởng đến cây hoa Bạc hà. Bên cạnh đó, nguồn nguyên liệu hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào diện tích Bạc hà mọc tự nhiên. Sự liên kết giữa những hộ có diện tích Bạc hà với người nuôi ong, hợp tác xã và doanh nghiệp ở một số nơi chưa thực sự chặt chẽ; việc quản lý vùng nguyên liệu theo chuỗi còn hạn chế.

Giải pháp bảo vệ và phát triển bền vững nguồn nguyên liệu

Để bảo vệ vùng cây hoa Bạc hà, trước hết cần duy trì diện tích hiện có, đồng thời xác định những khu vực phù hợp để phát triển vùng trồng tập trung. Việc xây dựng các vườn giống Bạc hà được xác định là một giải pháp cần thiết nhằm bảo tồn nguồn giống, chủ động nguồn vật liệu nhân giống và phục vụ mở rộng diện tích. Cùng với đó là xây dựng cơ sở dữ liệu, quản lý cụ thể vùng nguyên liệu và từng bước hình thành vùng Bạc hà gắn với nghề nuôi ong.

Công tác hướng dẫn kỹ thuật cho người dân cũng cần được tăng cường, từ lựa chọn giống, trồng, chăm sóc đến phòng trừ sâu bệnh. Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tại những khu vực có cây Bạc hà cần được kiểm soát chặt chẽ để hạn chế tác động đến nguồn cây và đàn ong. Đồng thời, cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với các hộ trực tiếp bảo vệ, trồng và duy trì diện tích Bạc hà để người dân có thêm động lực giữ nguồn nguyên liệu.

Bảo vệ cây hoa Bạc hà cũng cần được đặt trong mối liên kết với phát triển chuỗi giá trị mật ong. Người trồng và bảo vệ vùng nguyên liệu, hộ nuôi ong, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ sản phẩm cần có sự phối hợp chặt chẽ, bảo đảm hài hòa lợi ích. Khi người dân có thu nhập ổn định từ vùng nguyên liệu, việc bảo vệ và phát triển cây Bạc hà sẽ trở thành nhu cầu tự thân của cộng đồng.

Duy trì diện tích hiện có, bảo tồn nguồn giống, phát triển vùng trồng phù hợp, kiểm soát những tác động bất lợi và tăng cường liên kết sản xuất là những giải pháp quan trọng để bảo vệ vùng cây hoa Bạc hà. Qua đó, nguồn nguyên liệu cho nghề nuôi ong được ổn định, giá trị mật ong Bạc hà tiếp tục được nâng lên, góp phần tạo sinh kế và phát triển kinh tế bền vững trên Cao nguyên đá Đồng Văn.