Hãy thử tưởng tượng một thế giới mà Walmart chỉ còn lại 5 cửa hàng. Điều đó gần như không thể xảy ra, bởi tập đoàn đa quốc gia của Mỹ này đã thống trị ngành bán lẻ suốt nhiều thập kỷ và thành công trong việc chuyển đổi từ mô hình bán lẻ truyền thống sang mô hình đa kênh (omnichannel).

Ngay cả khi chuỗi bán lẻ Walmart bán rau xà lách nhiễm khuẩn gây tiêu chảy cấp, thay toàn bộ nhân viên chào khách hàng bằng những con gấu trúc Mỹ không được kiểm soát, hay giao dịch vụ nhận hàng tạp hóa cho những người đứng sau thảm họa lễ hội Fyre Festival, Walmart có thể chịu tổn thất nhưng vẫn đủ sức tồn tại.

Trong khi đó, Sears – chuỗi bán lẻ từng được xem là “Walmart của thời đại mình” – lại không sụp đổ vì một sai lầm mang tính thảm họa như những ví dụ trên. Thay vào đó, theo tờ Business Insider, công ty 140 năm tuổi này đã mắc hàng nghìn sai lầm nhỏ trong nhiều năm qua.

Được thành lập từ năm 1886, Sears từng “sống sót” qua quá trình chuyển đổi kinh doanh từ mô hình bán hàng qua catalog sang hệ thống cửa hàng bán lẻ.

Tuy nhiên, kể từ năm 1990, chuỗi này liên tục thu hẹp quy mô, lần lượt bán đi nhiều tài sản giá trị như các thương hiệu Craftsman, DieHard và Lands’ End rồi dùng số tiền thu được để theo đuổi những chiến lược không hiệu quả, không thể đảo ngược đà suy giảm.

Hiện tại, Sears vẫn chưa biến mất hoàn toàn nhưng “gã khổng lồ bán lẻ” một thời này chỉ còn 5 cửa hàng hoạt động và gần như đã từ bỏ mọi hy vọng trở lại thời kỳ hoàng kim.

Phá sản theo Chương 11 là khởi đầu cho hồi kết

Năm 2018, Sears chính thức nộp đơn xin bảo hộ phá sản theo Chương 11 của luật phá sản Mỹ.

Khi đó, ông Neil Saunders, Giám đốc điều hành GlobalData đã đưa ra nhận định rất gay gắt về số phận của doanh nghiệp này: “Hôm nay sẽ là một ngày đáng xấu hổ trong lịch sử ngành bán lẻ. Một nhà bán lẻ huyền thoại, từng đứng trên đỉnh cao của ngành này, lại sụp đổ trong tình trạng hỗn loạn và bê bối như vậy. Điều đó vừa đáng buồn, lại vừa đáng lên án. Tuy nhiên, nó không hề bất ngờ, bởi Sears đã đi trên con đường này suốt nhiều năm qua mà hầu như chưa từng có nỗ lực nghiêm túc nào nhằm thay đổi hướng đi”.

Ông cho rằng Sears cần những thay đổi mang tính đột phá và chiến lược cắt giảm quy mô hiện tại hoàn toàn không phát huy hiệu quả.

“Về dài hạn, vẫn không rõ Sears muốn đạt được điều gì. Chúng tôi không nhìn thấy con đường thành công. Nhiều năm qua, tập đoàn này cố gắng thu hẹp hoạt động để tìm kiếm lợi nhuận nhưng đều thất bại. Vì vậy, rất khó tin rằng tiếp tục chiến lược này dưới sự bảo hộ của Chương 11 sẽ mang lại kết quả khác”.

Ông cũng dự báo số phận của nhiều thương hiệu nổi tiếng mà Sears khi đó vẫn còn sở hữu.

“Việc tiếp tục bán tài sản có thể giúp giảm nợ, nhưng sẽ không thể đưa công ty này trở lại nền tảng tài chính lành mạnh, cũng không giải quyết được tình trạng thua lỗ trong hoạt động kinh doanh”.

Nhiều chuyên gia cho rằng nguyên nhân thực sự dẫn đến sự suy tàn của Sears không bắt đầu từ vụ phá sản năm 2018 mà từ thời điểm quỹ đầu cơ của Eddie Lampert mua lại công ty sau giai đoạn khủng hoảng vào năm 2004.

Năm 2005, ông Lampert sáp nhập Sears với Kmart – một chuỗi bán lẻ cũng đang gặp nhiều khó khăn. Theo Saunders, đây là một quyết định sai lầm: “Giải pháp cho vấn đề của Sears lại là mua thêm một nhà bán lẻ cũng đang lao dốc, đó là Kmart. Kết quả là họ chỉ tạo ra một doanh nghiệp lớn hơn nhưng còn tệ hơn”.

Ông cho rằng Sears không đầu tư, không đổi mới và vì thế, dần đánh mất khả năng cạnh tranh. Trong khi các đối thủ tăng mạnh đầu tư, Sears lại cắt giảm chi tiêu.

Theo Susquehanna Financial Group, năm 2017 Sears chỉ chi khoảng 0,91 USD mỗi foot vuông (hơn 0,09 m2) để nâng cấp hệ thống cửa hàng và nền tảng trực tuyến.

Trong khi đó, theo tin từ CNBC, J.C. Penney chi 4,13 USD, Kohl's chi 8,12 USD và Best Buy chi tới 15,36 USD cho mỗi foot vuông để cải thiện trải nghiệm khách hàng.

Ông Ken Perkins, nhà sáng lập Retail Metrics, nhận xét vào năm 2018: “Nếu là bất kỳ nhà bán lẻ nào khác thì có lẽ họ đã phá sản từ lâu. Nhưng Sears có một cổ đông rất nhiều tiền, liên tục bơm vốn, bán bất động sản và thanh lý tài sản. Đến nay, họ gần như không còn gì đáng giá để bán nữa”.

Theo tờ TheStreet, ở thời kỳ đỉnh cao, Sears từng vận hành đến hơn 2.700 cửa hàng.

Sears bị “xẻ thịt”, bán lẻ từng phần ra sao?

Để có tiền mặt, Sears lần lượt bán nhiều thương hiệu nổi tiếng. Craftsman được bán cho Stanley Black & Decker và hiện được phân phối tại Home Depot cùng nhiều hệ thống bán lẻ khác. DieHard được bán cho Advance Auto Parts. Lands’ End được tách ra thành doanh nghiệp độc lập và vẫn hoạt động cho đến nay.

Một số chuyên gia cho rằng mục tiêu thực sự của doanh nhân tỷ phú 64 tuổi người Mỹ Eddie Lampert là khai thác khối tài sản bất động sản khổng lồ mà Sears sở hữu, đồng thời dùng chúng để bảo vệ khoản đầu tư của mình nếu công ty thất bại.

Ông Mark Cohen, cựu CEO Sears Canada và Giáo sư của Trường Kinh doanh Columbia nhận định: “Nếu Sears phá sản, Lampert vẫn kiểm soát được công ty vì dù mất phần vốn chủ sở hữu, ông vẫn là chủ nợ chính của họ”.

Theo ông Cohen, Lampert đã “khoanh vùng” một lượng tài sản rất lớn thông qua các khoản vay dành cho Sears, qua đó bảo vệ lợi ích của bản thân trước viễn cảnh công ty sụp đổ.

Chủ sở hữu Sears sau đó bán hàng trăm bất động sản của chuỗi bán lẻ này cho Seritage Growth Properties – công ty bất động sản do chính Lampert kiểm soát.

Theo Neil Stern, đối tác cấp cao của McMillanDoolittle, điều này khiến Sears phải thuê lại chính các mặt bằng từng sở hữu và gánh thêm khoản nghĩa vụ thuê rất lớn.

Lampert bị kiện vì các thương vụ bán tài sản

Các chủ nợ của Sears đã khởi kiện Eddie Lampert cùng nhiều nhà đầu tư khác. Vụ kiện cuối cùng được giải quyết bằng thỏa thuận hòa giải.

Theo Retail Dive, vụ việc xoay quanh các cáo buộc Lampert đã rút ruột tài sản và thực hiện các giao dịch có lợi cho chính mình trong nhiều năm trước khi Sears Holdings phá sản năm 2018.

Theo News.Law, thỏa thuận bồi thường trị giá 175 triệu USD bao gồm: 125,6 triệu USD từ các công ty bảo hiểm; 41,9 triệu USD từ các bị đơn và 7,5 triệu USD từ các quỹ cổ đông.

Đến thời điểm nộp đơn phá sản, phần lớn cửa hàng Sears đã đóng cửa; nhiều tài sản giá trị, bao gồm bất động sản, các thương hiệu nổi tiếng và cả Sears Canada, đều đã được bán hoặc tách khỏi tập đoàn.

Cách thức thực hiện các thương vụ bán tài sản này chính là trọng tâm của vụ kiện nhằm vào Lampert và các bên liên quan.

Theo News.Law, Lampert và quỹ đầu cơ ESL Investments đã đầu tư hoặc nắm quyền kiểm soát tại nhiều tài sản từng thuộc Sears, bao gồm Sears Canada, Lands’ End và Seritage Growth Properties – đơn vị sở hữu phần lớn danh mục bất động sản của Sears.

Chỉ còn 5 cửa hàng và tương lai mờ mịt

Theo tờ The New York Times, hiện Sears chỉ còn 5 cửa hàng đang hoạt động trên toàn nước Mỹ và nhiều chuyên gia cho rằng chúng cũng sẽ sớm đóng cửa.

Ngay cả Seritage Growth Properties – quỹ đầu tư bất động sản được thành lập để khai thác giá trị các bất động sản của Sears – cũng đang dần kết thúc hoạt động.

Kế hoạch đầy tham vọng biến các khu đất vàng của Sears thành những tổ hợp bất động sản đa chức năng đã thất bại. Hiện Seritage đang bán nốt các tài sản còn lại để trả khoản vay kỳ hạn 1,6 tỷ USD từ Berkshire Hathaway của Warren Buffett.

Quá trình này nhiều khả năng sẽ khép lại trong thời gian tới và cũng có thể đánh dấu dấu chấm hết chính thức của Sears với tư cách một nhà bán lẻ.

Video bên trong 1 trong 5 cửa hàng Sears cuối cùng còn hoạt động ở Mỹ, hồi kết đáng buồn đang đến gần - Nguồn clip: Whoa, Davie! và Cynthia Coffman

Ông Adam Metz, Giám đốc điều hành (CEO) của Seritage cho biết: “Mục tiêu của chúng tôi là bán số tài sản còn lại nhanh nhất và có lợi nhuận nhất có thể. Tuy nhiên, chúng tôi cũng sẵn sàng xem xét các giao dịch thay thế nếu chúng có thể gia tăng giá trị cho cổ đông”.

Trong khi đó, ông Dominick Miserandino, CEO của RTM Nexus cho rằng câu chuyện của Sears là một trong những bài học đắt giá nhất trong lịch sử ngành bán lẻ: “Sears là một trong những lời cảnh báo lớn nhất của ngành bán lẻ. Thật khó hình dung một công ty phải đi sai hướng bao nhiêu lần mới từ vị thế biểu tượng bán lẻ của nước Mỹ rơi vào thảm cảnh chỉ còn 5 cửa hàng”.

Theo ông Miserandino, Sears không sụp đổ vì một quyết định duy nhất.

“Vấn đề không nằm ở một sai lầm chí mạng, mà là chuỗi quyết định liên tiếp khiến Sears ngày càng xa rời khách hàng, nhân viên và tương lai của ngành bán lẻ. Họ từng có thương hiệu, quỹ đất, lòng tin của người tiêu dùng và cả bề dày lịch sử. Cuối cùng, không phải Amazon giết chết Sears mà là hàng loạt quyết định sai lầm nối tiếp nhau”, vị CEO của RTM Nexus nói.