Hành trình đưa lá chè vươn xa

Theo Báo Thái Nguyên, câu chuyện đưa trà vào ẩm thực bắt đầu từ một món quà rất dân dã: kẹo lạc trà xanh. Từ nhiều thập niên trước, sự kết hợp giữa lạc rang, đường, mạch nha và chè xanh đã tạo nên món ăn vặt có vị ngọt, bùi, xen chút chát và hậu thơm của trà. Một sản phẩm giản dị, nhưng cho thấy lá chè có thể đi vào đời sống theo nhiều cách khác ngoài một chén nước. Ông Hứa Văn Thịnh, Giám đốc Hợp tác xã Chè La Bằng, cho biết không phải người tiêu dùng nào cũng có thói quen uống trà, nhưng nếu hương vị trà được đưa vào những sản phẩm quen thuộc thì khả năng tiếp cận sẽ rộng hơn.

Từ kẹo lạc trà xanh, HTX tiếp tục nghiên cứu, phát triển thêm các sản phẩm như kẹo dồi trà xanh, matcha. Cách làm này không thay thế sản phẩm trà truyền thống, mà tạo thêm những hướng đi cho nguyên liệu chè. HTX Chè La Bằng hiện có vùng nguyên liệu và sản phẩm đã có thương hiệu trên thị trường. Tháng 4-2026, sản phẩm Thanh Hải Trà của HTX được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia. Với người làm chè, việc phát triển sản phẩm mới phải đi cùng yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nguyên liệu.

Tại May Plaza, ý tưởng đưa trà vào món ăn đã được đầu tư trong nhiều năm. Từ những thử nghiệm ban đầu, đến nay, đơn vị đã xây dựng khoảng 120 món ăn, đồ uống có sử dụng trà. Năm 2025, thực đơn “Ẩm thực trà Xuân” của May Plaza giành giải Nhất tại Hội thi “Trải nghiệm ẩm thực xứ Trà - Đậm đà bản sắc”. Thực đơn có những món như lợn bản cuộn trà xanh, gà cuộn trà xanh Thái Nguyên, cá trắm kho búp trà, súp hoa trà vờn cỏ xanh, canh hoa trà, panna cotta trà xanh, bánh cuốn trà xanh...

Những cái tên ấy cho thấy trà không còn chỉ đóng vai trò là một loại đồ uống đi kèm bữa ăn, mà đã trở thành một nguyên liệu trong ẩm thực. Theo đầu bếp Nguyễn Văn Ân tại May Plaza, khó nhất là giữ được hương trà nhưng không để vị trà lấn át nguyên liệu chính. Một món thịt vẫn phải giữ được vị của thịt; món cá phải giữ được độ tươi; món tráng miệng phải cân bằng được vị ngọt. Trà xuất hiện vừa đủ để tạo nên một lớp hương vị riêng.

Tại Khu trải nghiệm Bản Cọ, HTX Nông sản Phú Lương giới thiệu món gỏi cá lá trà cùng nhiều món ăn bản địa phục vụ du khách. Anh Tống Văn Viện, Giám đốc HTX, cho biết điều HTX muốn giữ lại trong mỗi trải nghiệm là câu chuyện của vùng đất và văn hóa người Tày. Du khách đến Bản Cọ có thể hái chè, sao chè, uống trà, thưởng thức chẻo cá lá trà, rồi tìm hiểu đời sống, văn hóa bản địa. Từ một nguyên liệu quen thuộc, lá chè vì thế có thêm cách hiện diện trong bữa ăn và trong hành trình trải nghiệm của du khách.

Giải pháp nâng tầm thương hiệu chè

Thái Nguyên hiện có hơn 22.200ha chè, sản lượng chè búp tươi khoảng 275.000 tấn mỗi năm. Quy mô vùng nguyên liệu lớn, thương hiệu đã được khẳng định, nhiều sản phẩm chè đạt chứng nhận OCOP. Tuy nhiên, nếu chỉ bán chè theo cách truyền thống, giá trị của cây chè vẫn chủ yếu nằm trong sản phẩm uống. Khi trà được đưa vào ẩm thực, không gian tiêu thụ cũng được mở rộng. Một viên kẹo có thể trở thành món quà; một hộp matcha có thể trở thành nguyên liệu làm bánh; một món ăn có hương trà có thể trở thành trải nghiệm trong nhà hàng; một bữa ăn tại vùng chè có thể trở thành một phần của hành trình du lịch.

Qua đó, chè còn có thêm cơ hội quảng bá Thái Nguyên đến với bạn bè quốc tế. Bà Trần Nữ Ngọc Anh, Tổng Giám đốc May Plaza, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Thái Nguyên, cho rằng du khách có thể chưa biết nhiều về chè Thái Nguyên, nhưng họ có thể bắt đầu bằng một món ăn. Từ món ăn, họ biết đến nguyên liệu trà; từ trà, họ tò mò về vùng đất sản xuất ra nó.

Từ La Bằng đến May Plaza, có thể nhìn thấy khá rõ hành trình của lá chè. Ban đầu là sản phẩm trà truyền thống, sau đó là những sản phẩm đơn giản như kẹo lạc trà xanh, kẹo dồi trà xanh. Khi được đầu tư hơn về kỹ thuật, trà trở thành nguyên liệu trong bánh, đồ uống và các món ăn. Ở cấp độ cao hơn, những món ăn ấy được nghiên cứu về công thức, cách trình bày và đưa vào thực đơn của khách sạn, nhà hàng.  Cùng một nguyên liệu, nhưng cách khai thác khác nhau sẽ tạo ra những giá trị khác nhau. Đây cũng là hướng được đặt ra tại Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026 được tổ chức tới đây.

Với Liên hoan Ẩm thực từ trà, dự kiến giới thiệu hàng trăm món ăn, đồ uống và sản phẩm sáng tạo từ trà, đồng thời kết nối với nhà hàng, khách sạn, homestay, HTX và doanh nghiệp. Điều quan trọng là những sản phẩm ấy phải đi xa hơn khuôn khổ Festival. Một món ăn được đưa vào thực đơn thường xuyên, một sản phẩm bán được quanh năm sẽ có giá trị hơn một sản phẩm chỉ xuất hiện để trưng bày. Trên nền tảng vùng chè rộng, thương hiệu đã được khẳng định và thị trường sẵn có, đưa trà vào ẩm thực, du lịch và các sản phẩm chế biến là thêm một cách nâng giá trị cho cây chè.

Từ một búp chè, người Thái Nguyên đang tìm thêm nhiều cách để đưa hương trà đến gần hơn với người tiêu dùng. Có thể là một viên kẹo lạc, một món ăn trong nhà hàng hay một sản phẩm quà tặng. Khi những sản phẩm ấy được làm tốt và có chỗ đứng trên thị trường, hương trà Thái Nguyên sẽ không chỉ được biết đến qua chén trà, mà còn có thể theo những sản phẩm ấy đi xa hơn, đến nhiều vùng miền và từng bước vươn ra thị trường quốc tế.