Nông dân lao đao vì giá dưa hấu giảm sâu chạm đáy

Tại xã Nam Trạch, nơi được mệnh danh là vựa dưa hấu lớn nhất tỉnh Quảng Trị, không khí thu hoạch trong những ngày giữa tháng 4 trở nên kém phần rộn ràng, dù những thửa ruộng vẫn xanh mướt trái chín. Trên khắp các cánh đồng, những trái dưa hấu giống Apolo 66 tròn trịa nằm lăn lóc chờ thương lái, nhưng đầu ra lại vô cùng nhỏ giọt. Khi bước vào chính vụ, tình trạng cung vượt cầu đã đẩy người nông dân vào thế bị động, khiến công sức và chi phí đầu tư suốt nhiều tháng qua đứng trước nguy cơ đổ sông đổ biển.

Gia đình ông Phạm Văn Sáu là một trong những hộ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi có tới 1,7 ha dưa hấu đang vào kỳ thu hoạch. Ông Sáu nhẩm tính, chi phí thuê đất, mua giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, cùng xăng dầu bơm nước tưới đã tiêu tốn hơn 170 triệu đồng, chưa kể công sức lao động của cả gia đình. Với năng suất khoảng 20 tấn mỗi ha, tổng sản lượng ước đạt gần 40 tấn dưa chất lượng cao. Tuy nhiên, với giá bán hiện chỉ quanh mức 2.900 đồng mỗi kg, tổng thu nhập ông nhận về chỉ gần 120 triệu đồng.

Chia sẻ về thực trạng này, ông Phạm Văn Sáu ngậm ngùi cho biết đây là năm thứ hai liên tiếp người trồng dưa xã Nam Trạch phải chịu cảnh thua lỗ nặng nề. Năm trước, địa phương rơi vào tình trạng mất mùa kèm mất giá; năm nay, dù thời tiết ủng hộ giúp dưa được mùa, giá bán lại quá rẻ mạt. Ông từng hy vọng vụ này có thể vớt vát phần nào tổn thất của năm ngoái, nhưng thực tế vẫn lỗ khoảng 50 triệu đồng. Hiện tại, gia đình ông phải thuê gần 30 nhân công với mức 40.000 đồng mỗi giờ để chạy đua thời gian, kịp thu hoạch dưa.

Cùng chung nỗi lo, ông Hoàng Văn Hiền, người có hơn 20 năm kinh nghiệm trồng dưa hấu, đang đứng ngồi không yên với diện tích 2 ha thuê tại xã Nam Trạch. Để chăm sóc ruộng dưa cách nhà gần 10 km, ông dựng lều ăn ở ngay tại đồng, canh trực và bơm nước thường xuyên. Dù dưa năm nay quả đều, mã đẹp, ông vẫn chưa tìm được đầu ra ổn định. Theo ông Hiền, sản lượng tăng cao khiến nguồn cung dồi dào, nên dù đã liên hệ nhiều thương lái mua sỉ, gia đình ông vẫn chưa đạt được thỏa thuận.

Khó khăn còn đến từ sự thiếu ổn định của thị trường và những thay đổi bất ngờ từ phía đơn vị thu mua. Trường hợp của ông Lê Văn Minh với hơn 2 ha dưa giống Apolo 66 là ví dụ điển hình: thương lái ban đầu chốt giá 3.000 đồng mỗi kg cho loại quả trên 2 kg, nhưng sau đó lại bẻ kèo, không thu mua. Ông Minh cho biết, những năm trước, xe tải hàng chục tấn từ các tỉnh nối đuôi nhau đến tận ruộng với giá hơn 6.000 đồng; còn hiện nay, chủ yếu chỉ có xe tải nhỏ từ 1,5 đến 5 tấn chở đi tiêu thụ lẻ tại các vùng sâu, vùng xa.

Giải pháp hỗ trợ tiêu thụ và hướng đi bền vững

Trước tình cảnh khó khăn, chính quyền và các tổ chức đoàn thể tại địa phương đã nhanh chóng vào cuộc, triển khai các phương án cứu vãn. Đoàn Thanh niên và Hội Nông dân xã Nam Trạch trở thành lực lượng nòng cốt trong việc kết nối tiêu thụ, đồng thời đẩy mạnh quảng bá dưa hấu trên các nền tảng mạng xã hội. Bên cạnh đó, các điểm bán hàng trực tiếp cũng được mở tại những vị trí thuận lợi, cùng với việc kêu gọi tổ chức, cá nhân chung tay hỗ trợ nông sản địa phương, qua đó góp phần đẩy nhanh tiến độ tiêu thụ tại ruộng.

Anh Bùi Quang Dũng, Bí thư Đoàn thôn Đông Thành, xã Nam Trạch, cho biết lực lượng đoàn viên thanh niên đang nỗ lực hỗ trợ bà con trong các khâu thu hoạch, vận chuyển và bán hàng trực tiếp. Không chỉ tham gia lao động, các bạn trẻ còn tận dụng công nghệ để kết nối dưa hấu Quảng Trị với người tiêu dùng qua mạng xã hội. Mục tiêu là tiêu thụ sản phẩm nhanh nhất có thể, qua đó hạn chế dưa bị nứt nẻ hoặc hư hỏng do thời tiết nắng nóng hay mưa đột ngột.

Về nguyên nhân sâu xa của đợt giảm giá, thương lái Lê Chiến nhận định dưa hấu Quảng Trị bị “kẹt” khi thu hoạch cùng thời điểm với các vựa lớn như Gia Lai, Quảng Ngãi và Đà Nẵng. Trong khi đó, sản phẩm chủ yếu phục vụ thị trường nội địa, chưa có kênh xuất khẩu chính ngạch, nên áp lực lên giá bán rất lớn. Mỗi ngày, dù các đơn vị thu mua vẫn vận chuyển khoảng 80 tấn dưa ra thị trường miền Bắc, khối lượng này vẫn chưa đủ để giải tỏa lượng dưa chín rộ trên đồng ruộng.

Dưới góc độ quản lý địa phương, ông Lê Đình San, Chủ tịch Hội Nông dân xã Nam Trạch, khẳng định mức giá khoảng 3.000 đồng mỗi kg hiện nay là quá thấp, không đủ bù đắp chi phí vật tư đầu vào. Ông cho biết chính quyền, Mặt trận và các tổ chức hội đang tích cực kết nối phân phối với các địa phương trong và ngoài tỉnh, đồng thời đưa sản phẩm lên các sàn giao dịch điện tử. Những giải pháp này giúp giảm bớt sự phụ thuộc vào thương lái truyền thống, qua đó mang lại hy vọng cho bà con trong giai đoạn khó khăn.

Để giải quyết triệt để tình trạng “được mùa, mất giá” kéo dài nhiều năm, xã Nam Trạch định hướng tăng cường vận động hội viên tham gia các chuỗi liên kết sản xuất giá trị. Sản xuất tự phát cần được thay thế bằng quy trình có sự phối hợp chặt chẽ giữa người trồng, doanh nghiệp và cơ quan chức năng nhằm tìm kiếm thị trường ổn định. Ông Lê Đình San kỳ vọng, trong tương lai, việc xây dựng thương hiệu dưa hấu địa phương gắn với quy trình canh tác an toàn sẽ là chìa khóa nâng cao giá trị sản phẩm, đồng thời bảo đảm đầu ra bền vững cho người nông dân.

Việc canh tác dưa hấu tại địa phương hiện vẫn mang tính đặc thù khi người dân thường thuê đất và luân chuyển địa điểm sau mỗi vụ để hạn chế sâu bệnh. Với đặc tính ruột chắc, giòn, ngọt, dưa hấu Nam Trạch có tiềm năng cạnh tranh nếu được tổ chức sản xuất bài bản hơn. Tuy nhiên, trước mắt, người nông dân vẫn phải gồng mình chịu lỗ và trông chờ vào những giải pháp hỗ trợ kịp thời, nhằm có thể tái đầu tư cho các vụ mùa tiếp theo trong bối cảnh giá vật tư nông nghiệp không ngừng leo thang.