Thủ đoạn tinh vi chiếm dụng hàng hóa gây thiệt hại nặng

Trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 5 năm 2025, một doanh nghiệp xuất khẩu hồ tiêu tại Việt Nam đã thiết lập quan hệ giao dịch với đối tác nước ngoài do một cá nhân tên Mo… đứng đầu. Để tạo dựng vỏ bọc uy tín và hợp thức hóa các giao dịch số lượng lớn, đối tác này đồng thời sử dụng nhiều pháp nhân trung gian khác nhau, bao gồm Co…, Khi…, Uni… và Sh…. Do tin tưởng vào những xác nhận giao dịch ban đầu cùng sự chuyên nghiệp “ảo” từ phía đối tác, doanh nghiệp Việt đã đồng ý ký hợp đồng xuất khẩu 21 container hồ tiêu sang cảng Karachi tại Pakistan mà không yêu cầu đặt cọc trước.

Hành trình giao hàng bắt đầu từ cuối tháng 5 đến giữa tháng 7 năm 2025, với tổng cộng 20 container hồ tiêu lần lượt cập cảng nước bạn. Tuy nhiên, ngay khi hàng hóa đã nằm trong tầm kiểm soát tại cảng Karachi, phía mua bắt đầu bộc lộ rõ ý đồ trục lợi khi liên tục trì hoãn thanh toán. Các lý do được đưa ra rất đa dạng nhưng thiếu tính xác thực, như đang chờ ngân hàng xác nhận hoặc hệ thống chuyển tiền gặp sự cố kỹ thuật. Đáng lo ngại hơn, đối tác còn cung cấp các chứng từ chuyển tiền giả mạo, đồng thời liên tục yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam bổ sung những bộ hồ sơ không cần thiết nhằm kéo dài thời gian xử lý một cách bất hợp lý.

Việc chậm trễ thanh toán kéo dài từ tháng 5 đến tháng 9 năm 2025 đã khiến toàn bộ lô hàng bị “giam” tại cảng, làm phát sinh chi phí lưu container và lưu bãi rất lớn. Lợi dụng áp lực tài chính ngày càng gia tăng khi chi phí logistics tăng vọt, đối tác đã đưa ra yêu cầu giảm giá sâu tới 25% so với hợp đồng ban đầu. Trong tình thế bị động và lo ngại hàng hóa có thể bị chính quyền sở tại xử lý do lưu kho quá hạn, doanh nghiệp Việt buộc phải chấp nhận điều chỉnh giá để giảm thiểu tổn thất. Tuy nhiên, dù đã nhượng bộ ở mức tối đa, phía mua vẫn tiếp tục chây ì thanh toán đến cuối năm 2025, khiến doanh nghiệp rơi vào khủng hoảng dòng tiền.

Theo thông tin từ Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam, kết thúc vụ việc lừa đảo này, doanh nghiệp Việt ghi nhận tổng thiệt hại ước tính gần 600.000 USD, tương đương khoảng 15,6 tỷ đồng. Các khoản thiệt hại bao gồm tổn thất trực tiếp từ việc giảm giá bán, chi phí lưu kho bãi kéo dài và các chi phí phát sinh khác trong quá trình xử lý rủi ro. Không chỉ gây thiệt hại về tài chính, vụ việc còn ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín của doanh nghiệp đối với các đối tác vận tải và ngân hàng. Đây được đánh giá là một kịch bản lừa đảo có chủ đích, đánh trúng tâm lý nôn nóng xuất khẩu hàng hóa số lượng lớn của các đơn vị trong nước.

Giải pháp phòng ngừa rủi ro và nâng cao năng lực thẩm định

Trao đổi về vấn đề này, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế thuộc Đại học Kinh tế Quốc dân nhận định rằng các vụ lừa đảo trong thương mại quốc tế hiện nay đang có xu hướng lan rộng và ngày càng được tổ chức tinh vi hơn. Theo ông, nguyên nhân cốt lõi thường xuất phát từ việc doanh nghiệp chưa thẩm định kỹ lưỡng đối tác hoặc quá tin tưởng vào các cam kết thiếu cơ sở pháp lý vững chắc. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng, việc loại bỏ hoàn toàn rủi ro là không thể, nhưng doanh nghiệp hoàn toàn có thể chủ động giảm thiểu thiệt hại bằng cách nâng cao năng lực phòng ngừa ngay từ khâu thiết lập hợp đồng.

Cũng theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, các doanh nghiệp xuất khẩu cần tuyệt đối tuân thủ nguyên tắc không giao hàng khi chưa có các biện pháp bảo đảm thanh toán an toàn. Ông khuyến cáo các đơn vị không nên chấp nhận những chứng từ chuyển tiền chưa được ngân hàng xác minh, đồng thời cần hạn chế tối đa việc giao dịch qua quá nhiều pháp nhân trung gian thiếu minh bạch về tài chính. Những công cụ bảo vệ như yêu cầu đặt cọc một tỷ lệ nhất định, sử dụng thư tín dụng L/C hoặc bảo lãnh ngân hàng cần được áp dụng nghiêm túc trong mọi giao dịch với đối tác mới hoặc tại các thị trường có độ rủi ro cao, nhằm tránh rơi vào thế bị động.

Bên cạnh đó, vị chuyên gia nhấn mạnh doanh nghiệp phải chủ động thẩm định thông tin đối tác thông qua hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước sở tại và các cơ sở dữ liệu doanh nghiệp quốc tế uy tín. Trong cấu trúc hợp đồng, các điều khoản về trách nhiệm xử lý hàng hóa tại cảng và nghĩa vụ chi trả chi phí phát sinh khi có tranh chấp cần được quy định rõ ràng, chặt chẽ. Việc xây dựng một chiến lược quản trị rủi ro bài bản, bao gồm cả việc sử dụng các dịch vụ tư vấn pháp lý chuyên ngành, vì vậy nên được xem là một phần không thể tách rời trong hoạt động kinh doanh dài hạn của các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản hiện nay.

Đồng quan điểm trên, Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam nhấn mạnh rằng việc kiểm soát rủi ro thương mại phải được đặt lên hàng đầu nhằm bảo vệ thành quả của ngành. Thực tế cho thấy, trong năm 2025, dù sản lượng giảm xuống còn 246.132 tấn nhưng kim ngạch xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam vẫn đạt mức kỷ lục 1,66 tỷ USD nhờ giá bán tăng mạnh. Tuy nhiên, sự tăng trưởng nóng về giá trị đôi khi khiến doanh nghiệp lơ là các quy trình kiểm tra an toàn, từ đó tạo kẽ hở cho các đối tượng lừa đảo lợi dụng. Vụ việc tại Pakistan hay sự cố mất hàng tại Malaysia năm 2024 chính là những bài học đắt giá, nhắc nhở các doanh nghiệp phải luôn tỉnh táo và chuyên nghiệp hóa quy trình giao thương.

Để hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp, Hiệp hội khẳng định sẽ tiếp tục theo dõi sát sao và phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng nhằm cảnh báo kịp thời những thủ đoạn lừa đảo mới phát sinh. Đồng thời, các doanh nghiệp cần tăng cường liên kết, chủ động chia sẻ thông tin về các đối tác có dấu hiệu bất thường để hình thành mạng lưới bảo vệ chung cho toàn ngành. Việc nâng cao tính cảnh giác không chỉ giúp bảo vệ tài sản của từng đơn vị mà còn góp phần giữ vững uy tín của thương hiệu nông sản Việt Nam trên trường quốc tế. Trong bối cảnh thị trường toàn cầu đầy biến động, sự thận trọng cùng am hiểu pháp luật quốc tế chính là “chiếc khiên” vững chắc nhất cho mọi doanh nghiệp.