Tiềm năng ẩm thực chưa được khai thác tương xứng

Tại hội thảo “Ẩm thực với phát triển du lịch Việt Nam”, các chuyên gia nhận định ẩm thực Việt Nam sở hữu kho tàng phong phú, được kết tinh từ văn hóa của 54 dân tộc qua hàng nghìn năm lịch sử. Những món ăn như phở, bánh mì, bún chả, nem cuốn hay cà phê liên tục góp mặt trong các bảng xếp hạng quốc tế. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cũng thẳng thắn chỉ ra rằng giá trị của nền ẩm thực vẫn chưa được chuyển hóa tương xứng thành sức cạnh tranh của điểm đến. Hoạt động phát triển du lịch ẩm thực hiện nay còn khá phân tán, thiếu tính hệ thống.

Phần lớn sản phẩm hiện nay vẫn dừng lại ở việc giới thiệu đơn thuần về món ăn, trong khi giá trị cốt lõi của ẩm thực lại nằm ở những câu chuyện phía sau mỗi nguyên liệu, cách chế biến và tập quán thưởng thức. Theo TS Hoàng Thị Bình, Phó Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, nền ẩm thực nước ta sở hữu nguồn tài nguyên đặc sắc để phát triển du lịch. Bà cho rằng, trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, ẩm thực cần được nhìn nhận như một tài sản sáng tạo, qua đó tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Ở góc độ quản lý, bà Nguyễn Thị Hoa Mai, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, nhấn mạnh du khách quốc tế không chỉ tìm kiếm những điểm tham quan nổi tiếng mà còn mong muốn hòa mình vào đời sống bản địa, khám phá các giá trị văn hóa đặc trưng thông qua những trải nghiệm mang đậm bản sắc. Hiện nhiều quốc gia đã đưa ẩm thực trở thành biểu tượng nhận diện trên bản đồ du lịch thế giới, như Italia với pizza, Nhật Bản với sushi hay Thái Lan với món tom yum. Trong khi đó, Việt Nam vẫn đang gặp khó khăn trong việc định hình thương hiệu ẩm thực quốc gia.

Các số liệu cho thấy tiềm năng kinh tế của lĩnh vực này là rất lớn. Tổ chức Du lịch thế giới cho biết, 25-35% tổng chi tiêu của du khách dành cho ẩm thực, trong khi Hiệp hội Du lịch ẩm thực thế giới đưa ra mức 30-35%. Hơn 80% du khách quốc tế lựa chọn điểm đến vì trải nghiệm ẩm thực. Ngành ẩm thực được dự báo đóng góp từ 1,1-1,2 nghìn tỷ USD cho kinh tế toàn cầu vào năm 2025. Con số này dự kiến tăng gấp 4 lần vào năm 2030 và đạt 4,2 nghìn tỷ USD trong giai đoạn 2033-2036. Đây là minh chứng cho thấy ẩm thực có thể trở thành “đầu tàu” thúc đẩy chuỗi liên kết giá trị, từ kinh tế đêm đến kinh tế sáng tạo.

Kiến tạo hệ sinh thái trải nghiệm ẩm thực chuyên nghiệp

Để ẩm thực Việt Nam vươn xa, chiến lược phát triển cần chuyển từ tư duy bán món ăn sang kiến tạo những trải nghiệm đồng sáng tạo. ThS Nguyễn Thị Lan Hương, Ban Nghiên cứu Du lịch thuộc Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, cho rằng du khách hiện nay ưa chuộng các trải nghiệm chân thực, giàu tính cá nhân hóa. Thay vì chỉ thưởng thức món ăn, họ muốn trực tiếp tham gia chế biến, thực hành các món truyền thống và lắng nghe nghệ nhân kể chuyện. Đây là chìa khóa để biến mỗi bữa ăn thành hành trình khám phá văn hóa giàu cảm xúc.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hiện đang trình Chính phủ Đề án xúc tiến, quảng bá du lịch và ẩm thực Việt Nam giai đoạn 2026-2035. Đề án đặt mục tiêu đưa Việt Nam trở thành một trong 5 nền ẩm thực hấp dẫn nhất châu Á, đồng thời xác định ẩm thực là yếu tố cốt lõi để định vị thương hiệu du lịch quốc gia. Theo bà Nguyễn Thị Hoa Mai, thay vì quảng bá từng món ăn riêng lẻ, cần quảng bá cả một nền văn hóa, kể những câu chuyện về lối sống, phong tục và tri thức bản địa thông qua các món ăn hằng ngày của người dân.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, đề xuất việc xây dựng hệ sinh thái ẩm thực cần có định hướng thống nhất ở tầm quốc gia. Theo bà, cần đẩy mạnh điều tra, kiểm kê và số hóa tài nguyên ẩm thực để làm cơ sở xây dựng các chính sách phát triển. Đồng thời, việc tăng cường liên kết giữa văn hóa, du lịch, nông nghiệp và các ngành công nghiệp sáng tạo là hết sức cần thiết. Đặc biệt, cần chú trọng phát triển các không gian trải nghiệm, đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Bên cạnh đó, cần mở rộng thị trường thông qua các phân khúc mới, trong đó có hệ sinh thái ẩm thực Halal dành cho khách Hồi giáo. Đây là nhóm khách có mức chi tiêu cao nhưng cũng đặt ra những yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn sản phẩm. Cùng với việc ứng dụng công nghệ trong quản lý chất lượng và quảng bá, việc chuyên nghiệp hóa từ xây dựng sản phẩm đến chuẩn hóa chất lượng dịch vụ sẽ giúp ẩm thực Việt Nam hiện diện mạnh mẽ hơn trên thị trường quốc tế, tạo lợi thế cạnh tranh bền vững. Khi được nâng tầm, mỗi món ăn không chỉ đáp ứng nhu cầu thưởng thức mà còn trở thành kênh truyền tải văn hóa đầy sức thuyết phục. Chính những trải nghiệm khác biệt và chân thực ấy sẽ góp phần giúp thương hiệu du lịch Việt Nam khẳng định vị thế trên bản đồ thế giới.