Tiềm năng du lịch từ văn hóa xứ Đoài

Tại chương trình khảo sát du lịch trên địa bàn phường Sơn Tây và Hội nghị xúc tiến du lịch Sơn Tây năm 2026, các đại biểu đã cùng nhận diện những giá trị đặc trưng và tiềm năng phát triển du lịch, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp xây dựng sản phẩm du lịch gắn với bảo tồn di sản và phát huy bản sắc văn hóa xứ Đoài.

Sơn Tây là vùng đất cổ có bề dày lịch sử và văn hóa lâu đời. Sau khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, phường có diện tích 23,05km², được xem là cửa ngõ phía Tây của Thủ đô Hà Nội. Nơi đây hiện lưu giữ nhiều giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể đặc sắc với 175 di tích cùng 48 di sản văn hóa phi vật thể. Đây là vùng đất địa linh nhân kiệt, một ấp hai vua, quê hương của Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng và Đức Vua Ngô Quyền, đồng thời là nơi sinh ra Thám hoa Giang Văn Minh lừng danh với khí phách "Đằng Giang tự cổ huyết do hồng".

Đến nay, Sơn Tây vẫn bảo tồn gần như nguyên vẹn không gian làng Việt truyền thống với cổng làng, đình, chùa, giếng cổ cùng những ngôi nhà đá ong hàng trăm năm tuổi. Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Nguyễn Trần Quang nêu rõ, Sơn Tây không chỉ là một điểm đến riêng lẻ mà cần được đặt trong không gian phát triển chung của vùng phía Tây Hà Nội, gắn kết với các tuyến, điểm du lịch văn hóa, sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm làng nghề để tạo nên những hành trình đa dạng, hấp dẫn, qua đó góp phần mở rộng không gian phát triển của du lịch Hà Nội trong giai đoạn mới.

Thành cổ Sơn Tây được xây dựng năm 1822 dưới triều Nguyễn, là một trong số ít thành cổ ở Việt Nam được xây dựng chủ yếu bằng đá ong, ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử quan trọng và được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia. Trong khi đó, Làng cổ Đường Lâm là ngôi làng cổ đầu tiên ở Việt Nam được công nhận Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Đền Và (Đông Cung) là một trong những ngôi đền linh thiêng bậc nhất xứ Đoài, tọa lạc trên đồi lim cổ, thờ Đức Thánh Tản Viên - một trong Tứ bất tử của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Cùng với đó, Văn Miếu Sơn Tây là công trình văn hóa - giáo dục tiêu biểu của vùng xứ Đoài, được xây dựng nhằm tôn vinh đạo học, thờ Đức Khổng Tử cùng các bậc hiền triết và vinh danh những người đỗ đạt của địa phương.

Sơn Tây sở hữu hệ thống di sản phong phú, giàu giá trị để phát triển du lịch văn hóa - di sản. Ngành Du lịch Hà Nội đặt mục tiêu đưa Làng cổ Đường Lâm trở thành Làng du lịch tốt nhất thế giới (Best Tourism Village) do Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) vinh danh trước năm 2030. Để hiện thực hóa mục tiêu này, rất cần sự chung tay của các cấp, ngành, chính quyền địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và người dân.

Định vị thương hiệu bằng sản phẩm du lịch

Phó Chủ tịch UBND phường Sơn Tây Hà Ngọc Quân cho biết, với hệ thống di tích cùng những giá trị văn hóa phi vật thể đặc sắc, phát triển du lịch gắn với phát triển kinh tế là định hướng xuyên suốt của địa phương. Theo định hướng được đưa vào Quy hoạch Thủ đô, tầm nhìn đến năm 2065, Sơn Tây đặt mục tiêu phát triển dịch vụ trở thành lĩnh vực chủ đạo.

Ông Quân cho biết, địa phương đã quy hoạch phát triển hạ tầng du lịch gắn với hệ thống danh lam thắng cảnh và hạ tầng giao thông trên địa bàn. Trong đó, Thành cổ Sơn Tây sẽ được phục dựng toàn bộ, đồng thời triển khai phát triển du lịch tại Đền Và, qua đó khai thác hiệu quả các giá trị di sản và tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Bà Trần Thị Lan, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, cho rằng để xây dựng bản sắc cho Thành phố Di sản Sơn Tây, địa phương cần tập trung phát triển 10 nhóm sản phẩm du lịch chiến lược, gồm tour đêm; hệ thống bảo tàng; mô hình homestay; không gian cà phê di sản; các lễ hội; chợ sáng tạo; ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong du lịch; xây dựng cung đường di sản (Heritage Loop); phát triển sản phẩm OCOP gắn với du lịch; và tăng cường giáo dục di sản.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội Nguyễn Tiến Đạt cho rằng, sức hấp dẫn của du lịch Sơn Tây đến từ bản sắc văn hóa xứ Đoài, hệ thống nhà cổ và mô hình du lịch cộng đồng. Ông đề xuất phát triển mạng lưới du lịch cộng đồng theo phương châm "Mỗi nhà cổ là một sản phẩm", qua đó hình thành những trải nghiệm đặc trưng gắn với đời sống của người dân địa phương. Đồng thời, ông cũng đề xuất quy hoạch các không gian trải nghiệm dành cho du khách như khu vực giới thiệu ẩm thực truyền thống, nghề thủ công dân gian và các hoạt động văn hóa bản địa; hỗ trợ các dự án hợp tác công - tư (PPP) và thu hút các nhà đầu tư chiến lược.

Viện trưởng Viện Phát triển Du lịch châu Á Phạm Hải Quỳnh cho rằng, Sơn Tây cần xây dựng thương hiệu "Sơn Tây - Hành trình di sản: Kết nối quá khứ, kiến tạo tương lai cùng cộng đồng", lấy cộng đồng làm trung tâm và hướng đến phát triển du lịch xanh, bền vững. Đồng thời, địa phương cần chuẩn hóa không gian làng cổ, từ đầu làng đến cuối làng, giữ gìn và phát huy những yếu tố đặc trưng như đường đá nghiêng đỏ, tường đá ong, góp phần tạo nên diện mạo đồng bộ, đậm bản sắc xứ Đoài.

Đối với Làng cổ Đường Lâm, ông Phạm Hải Quỳnh đề xuất xây dựng mô hình sản phẩm tự xúc tiến theo cơ chế vận hành khép kín, có khả năng tự phát triển và lan tỏa giá trị. Bên cạnh đó, địa phương cần chuẩn hóa vai trò của cộng đồng trong hoạt động du lịch, phát triển kinh tế đêm với trải nghiệm "Một ngày làm cư dân làng cổ", đồng thời đẩy mạnh số hóa di sản và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong kể chuyện, giới thiệu các giá trị văn hóa, lịch sử tới du khách.

Hiện nay, với 30 cơ sở lưu trú đang hoạt động, Sơn Tây đang từng bước hoàn thiện hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao trải nghiệm cho du khách. Phát triển du lịch không chỉ là nhiệm vụ của ngành du lịch mà còn là trách nhiệm chung trong việc gìn giữ di sản, bảo tồn bản sắc, cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao chất lượng dịch vụ và xây dựng hình ảnh điểm đến văn minh, thân thiện, an toàn, qua đó đưa Sơn Tây vươn tầm trở thành điểm đến văn hóa, di sản hàng đầu của Thủ đô.