Trong lịch sử phong kiến Việt Nam, vua Bảo Đại là vị vua cuối cùng của triều Nguyễn, gắn với một giai đoạn đặc biệt nhiều biến động của đất nước. Ông sở hữu nhiều dinh thự trên khắp cả nước, trong đó, biệt thự Bảo Đại tại Đồ Sơn (Hải Phòng) là công trình hiếm hoi ở miền Bắc còn lưu giữ không gian, kiến trúc và nhiều dấu ấn gắn với cuộc sống của vị hoàng đế này.

Ẩn mình trên đồi Vung, khu 2 Đồ Sơn, TP. Hải Phòng, dinh thự Bảo Đại nằm trong khuôn viên rộng hơn 3.700m², phần biệt thự khoảng 1.000m². Ở độ cao gần 40m so với mực nước biển, nơi đây có tầm nhìn rộng ra biển và bán đảo Đồ Sơn. Địa thế này vừa tạo lợi thế về cảnh quan, vừa lý giải vì sao khu vực được lựa chọn làm nơi nghỉ dưỡng từ gần một thế kỷ trước.

Ít ai biết, dinh thự này không phải do vua Bảo Đại xây dựng. Năm 1928, Toàn quyền Đông Dương Pasquier cho xây biệt thự trên đồi Vung để phục vụ nhu cầu nghỉ dưỡng của các quan chức cấp cao. Công trình mang phong cách kiến trúc châu Âu, được đặt trên vị trí cao, thoáng và gần biển.

Năm 1932, sau khi trở về từ Pháp, vua Bảo Đại đến thăm Đồ Sơn và có dịp lưu trú tại đây. Không gian thoáng đãng, cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn cùng kiến trúc của công trình để lại ấn tượng lớn với vua Bảo Đại. Đến năm 1949, Toàn quyền Đông Dương tặng biệt thự cho vua Bảo Đại và từ đó được biết đến với tên gọi dinh thự Bảo Đại.

Trong khoảng thời gian từ năm 1933 đến 1954, nơi đây trở thành một trong những địa điểm vua Bảo Đại và gia đình lui tới mỗi khi ông ra miền Bắc. 

Không quá đồ sộ như những cung điện ở kinh đô Huế, dinh thự tại Đồ Sơn mang dáng dấp một nơi nghỉ dưỡng dành cho hoàng gia. Với địa thế nằm trên đồi cao, không gian thoáng đãng cùng tầm nhìn ra biển, nơi đây thường được ví như một “cung điện thu nhỏ” của vua Bảo Đại ở miền Bắc.

Bên trong dinh thự từng là không gian sinh hoạt của hoàng gia

Điểm đặc biệt của công trình nằm ở cách bố trí không gian. Biệt thự gồm một tầng hầm và hai tầng nổi, vừa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của gia đình nhà vua, vừa có các khu vực phục vụ, hậu cần riêng.

Tầng hầm chủ yếu dành cho bếp, kho, phòng kỹ thuật và khu vực của người phục vụ. Khu bếp có lối đi riêng được sử dụng trong trường hợp cần đưa nhà vua ra ngoài.

Không gian sinh hoạt chính nằm ở tầng một với phòng khách, phòng làm việc, phòng ăn cùng phòng ngủ của vua Bảo Đại và Hoàng hậu Nam Phương. Cách bố trí các phòng cho thấy công trình dù phục vụ nghỉ dưỡng vẫn giữ được những nét đặc trưng của một không gian dành cho gia đình hoàng gia.

Tầng hai là khu vực nghỉ của các hoàng tử, công chúa cùng một số vị quan thân cận với vua Bảo Đại. 

Nhờ nằm trên sườn đồi cao, nhiều phòng trong biệt thự có hướng nhìn thoáng, đón gió biển và ánh sáng tự nhiên. Nội thất, hiện vật cùng cách bài trí được lưu giữ góp phần tái hiện phần nào không gian sinh hoạt của gia đình vua Bảo Đại khi ở Đồ Sơn.

Từ dinh thự hoàng gia đến điểm tham quan

Sau năm 1954, công trình bước sang một giai đoạn mới. Từ tháng 5/1955, biệt thự thuộc quyền quản lý của Bộ Quốc phòng. Đến năm 1984, công trình được bàn giao cho Công ty Du lịch Hải Phòng, nay là Công ty Cổ phần Du lịch Đồ Sơn.

Sau quá trình tu sửa, biệt thự được mở cửa đón khách tham quan từ năm 1997. Việc bảo tồn và khai thác công trình giúp một địa điểm từng gắn với vua Bảo Đại tiếp tục hiện diện trong đời sống du lịch Đồ Sơn.

Năm 2021, biệt thự Bảo Đại tại Đồ Sơn được công nhận là điểm du lịch. Từ đó, công trình không chỉ được biết đến như một địa chỉ tham quan mang dấu ấn lịch sử mà còn trở thành một điểm kết nối giữa di sản kiến trúc và hoạt động du lịch của địa phương.

Cùng với những công trình từng gắn với vua Bảo Đại tại Đà Lạt, Nha Trang..., dinh thự ở Đồ Sơn là địa chỉ có giá trị trong việc tìm hiểu về cuộc đời và dấu ấn của vị vua cuối cùng triều Nguyễn tại miền Bắc.

Gần một thế kỷ sau khi được xây dựng, dinh thự vẫn giữ sức hút riêng. Mỗi căn phòng, hiện vật và góc nhìn từ đồi Vung đều góp phần kể lại câu chuyện về một giai đoạn lịch sử đã qua. Nếu biển Đồ Sơn mang đến vẻ sôi động của một thành phố nghỉ dưỡng, thì dinh thự Bảo Đại lại đem đến một không gian trầm lắng, nơi lịch sử hiện diện qua từng dấu tích của đời sống hoàng gia.