Sự nghiệp quân sự lẫy lừng của vị tướng tài ba

Đại tướng Chu Huy Mân có tên khai sinh Chu Văn Điều, sinh ngày 17/3/1913 tại xã Yên Lưu, Tổng Yên Trường, Phủ Hưng Nguyên (nay thuộc phường Trường Vinh, tỉnh Nghệ An). Trưởng thành trên quê hương giàu truyền thống văn hóa và cách mạng, ông sớm được giác ngộ, tham gia hoạt động cách mạng và trở thành một trong những cán bộ quân sự, chính trị có nhiều đóng góp cho sự nghiệp đấu tranh giành và giữ nền độc lập dân tộc.

Năm 1930, khi phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh diễn ra, Chu Văn Điều tham gia hoạt động cách mạng, giữ chức Đội phó Đội Tự vệ Đỏ. Tháng 11/1930, ông được kết nạp vào Đảng.

Từ năm 1937 đến năm 1942, ông nhiều lần bị thực dân Pháp bắt, giam giữ và tra tấn tại các nhà tù ở Vinh (Nghệ Tĩnh), Đắc Glei, Đắc Tô (Kon Tum). Trong thời gian bị giam cầm, ông vẫn giữ vững khí tiết của người cộng sản, tham gia đấu tranh chống chế độ hà khắc trong nhà tù.

Sau khi vượt ngục, ông hoạt động tại Quảng Nam, tham gia tập hợp lực lượng, củng cố và phát triển phong trào cách mạng. Ông trực tiếp tham gia lãnh đạo Tổng khởi nghĩa, thành lập chính quyền tại tỉnh Quảng Nam, góp phần vào thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Tháng 5/1935, ông đổi tên thành Chu Huy Mân với ý nghĩa “ngọc sáng”.

Tháng 9/1945, ông chính thức gia nhập Quân đội và được phân công làm Chính trị viên Chi đội (Tỉnh đội). Từ đây, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều cương vị trong Quân đội và các cơ quan của Đảng, Nhà nước, gắn với những chiến trường và nhiệm vụ quan trọng trong các cuộc kháng chiến.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, trên các cương vị Trung đoàn trưởng kiêm Bí thư Đảng ủy Trung đoàn 72, 74, 174, sau đó là Chính ủy, Bí thư Đảng ủy Đại đoàn 316, đồng chí Chu Huy Mân tham gia lãnh đạo, chỉ huy đơn vị qua nhiều chiến dịch lớn.

Các đơn vị do ông tham gia lãnh đạo, chỉ huy góp phần vào những chiến thắng quan trọng như Chiến dịch Việt Bắc Thu - Đông năm 1947, Chiến dịch Biên giới năm 1950 và Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, góp phần vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Trong quá trình hoạt động quân sự, đồng chí Chu Huy Mân chú trọng kết hợp đấu tranh quân sự với đấu tranh chính trị, binh vận, phát huy sức mạnh của lực lượng vũ trang và quần chúng trên các địa bàn chiến lược. Nghệ thuật chiến dịch tổng hợp kết hợp lực lượng chính trị với lực lượng quân sự, gồm đấu tranh chính trị, binh vận và ba thứ quân, được ông vận dụng trong quá trình chỉ đạo chiến đấu.

Từ năm 1954 đến năm 1960, ông 2 lần được Đảng giao nhiệm vụ làm Đoàn trưởng kiêm Bí thư Đảng ủy Đoàn chuyên gia quân sự Việt Nam tại Lào. Trong thời gian công tác tại đây, ông được Đảng, Quân đội và nhân dân các bộ tộc Lào gọi với tên thân mật “Tướng Thao Chăn”.

Từ năm 1958 đến năm 1959, ông lần lượt giữ cương vị Chính ủy, Bí thư Đảng ủy Quân khu 4, sau đó là Chính ủy, Bí thư Đảng ủy Quân khu Tây Bắc. Năm 1961, ông trở lại làm Chính ủy, Bí thư Đảng ủy kiêm Tư lệnh Quân khu 4. Năm 1962, ông được Quân đội cử đi học tại Học viện Phowrunde ở Liên Xô.

Cuối năm 1963, đồng chí Chu Huy Mân được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng giao nhiệm vụ vào Tây Nguyên nghiên cứu, chỉ đạo lực lượng vũ trang Quân khu 5 tổ chức đánh xe tăng, bắn máy bay bằng súng trường và trung liên, chống lại chiến tranh cục bộ của Mỹ.

Năm 1964, ông được Bộ Chính trị và Chủ tịch Hồ Chí Minh giao giữ chức Chính ủy Quân khu, Bí thư Khu ủy Liên khu 5. Trong thời gian này, ông tham gia lãnh đạo, chỉ đạo lực lượng vũ trang giành nhiều thắng lợi, trong đó có các chiến thắng Ba Gia, Núi Thành và Vạn Tường.

Ngày 7/5/1965, Sư đoàn lính thủy đánh bộ số 3 của Mỹ đổ bộ lên khu vực xã Kỳ Liên, tỉnh Quảng Nam. Trước tình hình chiến trường, Chu Huy Mân chỉ đạo chuyển hướng từ đánh quân ngụy sang đánh quân Mỹ, xây dựng vành đai diệt Mỹ ở Chu Lai.

Tháng 9/1965, sau chiến thắng Chu Lai, ông quyết định không mở chiến dịch giải phóng Bắc Tây Nguyên mà chuyển sang mở Chiến dịch Plâyme - Ia Đrăng. Trên cương vị Bí thư Đảng ủy, Tư lệnh kiêm Chính ủy Mặt trận B3 - Tây Nguyên, Chu Huy Mân tham gia lãnh đạo, chỉ huy chiến dịch.

Trong Chiến dịch Plâyme, quân đội ta tiêu diệt 305 lính Mỹ. Chiến dịch được phía Mỹ đánh giá là “một trận chiến đấu làm thay đổi cục diện chiến tranh”.

Trong chiến dịch năm 1975, ông giữ cương vị Chính ủy giải phóng Đà Nẵng và một số đảo.

Được Bác Hồ đặt biệt danh

Trong quá trình hoạt động cách mạng, đồng chí Chu Huy Mân nhiều lần được gặp và làm việc với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tháng 7/1967, trong một lần gặp gỡ, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói với ông: “Chú gánh vác hai vai cho khỏe”. Cũng từ đó, ông được Bác Hồ gọi là “Hai Mạnh”, với ý nghĩa đảm đương tốt cả công tác quân sự và chính trị, đồng thời động viên ông tiếp tục gánh vác cả hai trọng trách.

Cũng chính từ đây, tên gọi “Anh Hai Mạnh” dần trở nên thân thuộc với đồng bào, cán bộ, chiến sĩ, gắn với những năm tháng ông hoạt động trên các chiến trường và đảm nhiệm nhiều trọng trách trong Quân đội.

Sau khi đảm nhiệm nhiều cương vị trong Quân đội và Đảng, đồng chí Chu Huy Mân giữ các chức vụ Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước, Phó Bí thư Đảng ủy Quân sự Trung ương, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam.

Trên các cương vị công tác, ông tập trung xây dựng, củng cố sức mạnh chiến đấu của lực lượng vũ trang, chú trọng nâng cao sức chiến đấu của các tổ chức đảng trong Quân đội, xây dựng Đảng bộ Quân đội trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức.

Ông cũng quan tâm xây dựng cơ quan chính trị và đội ngũ cán bộ, trong đó có đội ngũ chính ủy, chính trị viên các cấp.

Ngày 1/7/2006, Đại tướng Chu Huy Mân qua đời, hưởng thọ 93 tuổi. Ông có 76 năm tuổi Đảng, 61 năm tuổi quân, dành trọn cuộc đời hoạt động cách mạng cho sự nghiệp đấu tranh giành và giữ nền độc lập dân tộc.

Với những cống hiến trong sự nghiệp cách mạng, đồng chí Chu Huy Mân được phong quân hàm vượt cấp từ Thiếu tướng lên Thượng tướng năm 1974 và được phong quân hàm Đại tướng năm 1980.

Ông được trao tặng Huân chương Sao Vàng, Huân chương Hồ Chí Minh, Huy hiệu 75 năm tuổi Đảng (1930-2006), Huân chương Quân công hạng Nhất, Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huy hiệu Xô viết Nghệ Tĩnh, Kỷ niệm chương Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày và nhiều phần thưởng cao quý khác.

Cuộc đời hoạt động cách mạng của Đại tướng Chu Huy Mân gắn với nhiều chiến trường, nhiều giai đoạn quan trọng của cách mạng Việt Nam. Qua từng cương vị, ông đảm nhiệm cả công tác quân sự và chính trị, để lại dấu ấn trong xây dựng lực lượng, tổ chức đảng và chỉ huy chiến đấu.

Bài viết sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:

- Kỷ niệm 110 năm ngày sinh Đại tướng Chu Huy Mân (17/3/1913 - 17/3/2023): Chu Huy Mân, vị tướng tài ba, trong sáng như ngọc - Báo Huế Ngày nay Online

- Đại tướng Chu Huy Mân - Cuộc đời và sự nghiệp - Báo Quân khu 4

- Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam qua các thời kỳ: Đại tướng Chu Huy Mân - Báo Quân đội Nhân dân