Tranh chấp công nghệ giữa hai cường quốc tiếp tục leo thang gay gắt sau khi giới chức Mỹ đe dọa mở các cuộc điều tra, áp đặt trừng phạt tài chính và hạn chế thương mại đối với những công ty trí tuệ nhân tạo (AI) Trung Quốc. Washington cho rằng các doanh nghiệp này có hành vi trộm cắp công nghệ Mỹ, song phía Bắc Kinh khẳng định những cáo buộc trên hoàn toàn thiếu căn cứ thực tế lẫn pháp lý. 

Động thái leo thang nhắm vào startup Bắc Kinh

Tâm điểm của đợt căng thẳng mới nhất xoay quanh Moonshot AI, startup có trụ sở tại Bắc Kinh. Mô hình Kimi K3 vừa ra mắt của công ty này đã gây sốt nhờ năng lực lập trình ấn tượng, đồng thời thổi bùng lại những tranh cãi tại Washington về việc liệu giới phát triển Trung Quốc đang sao chép công nghệ Mỹ hay thực sự thu hẹp khoảng cách nhờ năng lực tự nghiên cứu. Làn sóng phản ứng này gợi nhớ đến những biến động mà công ty khởi nghiệp DeepSeek từng tạo ra tại Mỹ vào năm ngoái.

Tuần trước, Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng Michael Kratsios tuyên bố chính phủ Mỹ thu thập được thông tin cho thấy Moonshot đã sử dụng kỹ thuật "chắt lọc" (distillation) từ mô hình Claude Fable 5 của Anthropic để phát triển Kimi K3. Đây là phương pháp huấn luyện AI phổ biến, trong đó các nhà phát triển tận dụng dữ liệu đầu ra của một hệ thống mạnh hơn nhằm nâng cấp cho hệ thống khác. Dù vậy, giới chức Mỹ khẳng định họ phân biệt rõ giữa chắt lọc hợp pháp và hành vi trích xuất dữ liệu quy mô lớn bị coi là trộm cắp tài sản trí tuệ.

Phía Mỹ cáo buộc Moonshot xây dựng một nền tảng nội bộ tinh vi nhằm chắt lọc dữ liệu quy mô lớn từ các mô hình Mỹ, liên tục chuyển đổi phương thức truy cập để qua mặt các cơ chế phát hiện. Kratsios còn cho biết startup này đã thu mua các hệ thống máy chủ gắn chip Nvidia GB300 và vận hành chúng tại Thái Lan, nhiều khả năng nhằm mục đích huấn luyện các mô hình AI.

Trước đó, vào tháng 2, Anthropic từng thông báo phát hiện hơn 3,4 triệu lượt tương tác với mô hình Claude có liên quan đến Moonshot. Hàng trăm tài khoản gian lận bị nghi đã được sử dụng để khai thác hàng loạt năng lực từ suy luận, lập trình, phân tích dữ liệu đến thị giác máy tính và vận hành máy tính.

Nguy cơ bị đưa vào danh sách đen thương mại

Căng thẳng tiếp tục đẩy lên cao khi Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đưa ra cảnh báo về các hình phạt tài chính hoặc khả năng đưa doanh nghiệp Trung Quốc vào Danh sách Thực thể của Bộ Thương mại Mỹ. Ông nhấn mạnh trên mạng xã hội X rằng Washington ủng hộ AI mã nguồn mở nhưng đây không phải là cớ để xâm phạm tài sản trí tuệ của Mỹ, đồng thời khẳng định các biện pháp đáp trả cứng rắn sẽ được cân nhắc nếu phát hiện các cuộc tấn công chắt lọc ngầm mang tính chất công nghiệp.

Nếu bị liệt vào Danh sách Thực thể, Moonshot sẽ đối mặt với đòn đập phá nghiêm trọng khi bị cắt đứt khả năng truy cập vào nguồn cung bán dẫn, phần mềm và dịch vụ đám mây từ Mỹ. Danh sách đen này vốn là công cụ cốt lõi từng được Mỹ triển khai trong chiến dịch siết chặt tập đoàn viễn thông Huawei từ năm 2019.

Đáp lại những nghi vấn từ phía Mỹ, Moonshot lên tiếng bác bỏ hoàn toàn cáo buộc cho rằng hiệu suất của Kimi K3 đạt được nhờ kỹ thuật chắt lọc. Trả lời tờ National Business Daily của Trung Quốc tuần trước, đại diện doanh nghiệp khẳng định sự tăng trưởng vượt bậc về năng lực của mô hình xuất phát từ những cải tiến gốc rễ trong kiến trúc nền tảng do chính công ty phát triển.

Về phía chính quyền Trung Quốc, người phát ngôn Bộ Thương mại đưa ra thông điệp cứng rắn, tuyên bố Bắc Kinh sẽ áp dụng mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ vững chắc quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp trong nước trước bất kỳ hành động nào gây ra thiệt hại thực chất.