Chỉ mất khoảng 4 giờ lái xe về phía Tây Bắc của Bắc Kinh, du khách có thể băng qua Vạn Lý Trường Thành để đến với những đồng cỏ rộng lớn của Nội Mông, nơi tưởng chừng cách xa thế giới sôi động tại các thành phố ven biển Trung Quốc.

Thế nhưng, tại đây, những trung tâm dữ liệu đang mọc lên giữa thảo nguyên, cần cẩu xây dựng phủ kín đường chân trời và hàng loạt tập đoàn công nghệ lớn nhất Trung Quốc đang đổ bộ. Thành phố từng được biết đến với biệt danh “thủ phủ khoai tây” của Trung Quốc đang chuyển mình mạnh mẽ.

Đó là Ulanqab (Ô Lan Sát Bố), thuộc Khu tự trị Nội Mông, nơi đang nổi lên như một mặt trận mới trong cuộc đua toàn cầu về năng lực tính toán. Ulanqab là hình ảnh tiêu biểu cho sự trỗi dậy này. Chưa đầy 2 năm, năng lực tính toán của Nội Mông đã tăng gần gấp 4 lần, đạt 363.000 petaflop vào tháng 8 năm 2026, khi hàng loạt trung tâm dữ liệu quy mô lớn liên tiếp được xây dựng trên khắp khu vực.

Sự chuyển mình này được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố. Khí hậu địa phương cho phép làm mát tự nhiên các giá máy chủ trí tuệ nhân tạo (AI) trong gần 10 tháng mỗi năm. Những vùng thảo nguyên lộng gió mang lại nguồn điện gió và điện mặt trời dồi dào, giúp giá điện giảm xuống chỉ còn khoảng 0,35 nhân dân tệ/kWh (hơn 1.355 đồng/kWh). Bên cạnh đó, vị trí gần Bắc Kinh giúp độ trễ truyền dữ liệu duy trì dưới 5 mili giây, tạo điều kiện thuận lợi cho việc huấn luyện mô hình và suy luận AI theo thời gian thực.

Tuy nhiên, Nội Mông không muốn chỉ dừng lại ở vai trò “chủ nhà cho thuê trung tâm dữ liệu”. Khu vực này đang tìm cách vươn lên những nấc thang giá trị cao hơn, tái định vị mình không chỉ là trung tâm điện toán xanh mà còn là đầu mối giao dịch token và phát triển các ứng dụng AI.

Vươn lên giữa thảo nguyên

Tại Khu phát triển công nghệ cao Chahar (Sát Cáp Nhĩ) ở Ulanqab, tâm điểm của làn sóng đầu tư mới, một đại lộ mang tên Apple chạy song song với các đại lộ Alibaba và Huawei, được đặt theo tên 3 tập đoàn lớn của Mỹ và Trung Quốc đã hiện diện tại đây. Những “gã khổng lồ công nghệ” khác như ByteDance, Kuaishou và VNET Group cũng đã gia nhập.

Các phương tiện từ khắp Trung Quốc nối dài trên đường, trong khi công nhân nói những giọng địa phương khác nhau từ mọi miền đất nước. Vào giờ ăn trưa, các quầy hàng nhanh chóng xuất hiện quanh những công trường, bán cơm hộp, trái cây và đồ uống.

“Riêng trong khu công nghệ cao, hiện có 22 dự án năng lực tính toán đang được triển khai xây dựng, với gần 30.000 công nhân tham gia”, ông Liu Junping (Lưu Tuấn Bình), Phó Giám đốc Ủy ban quản lý khu phát triển, cho biết.

Ông Zhou Yiguang (Chu Nhất Quang), một lãnh đạo tại cơ sở Ulanqab của VNET Group nhớ lại: “Khi tôi đến khảo sát địa điểm này vào năm 2022, nơi đây vẫn khá hoang vắng, đôi khi còn xuất hiện những trận bão cát”.

VNET Group đã lên kế hoạch xây dựng một cụm điện toán trên diện tích 1.100 mẫu Trung Quốc, tương đương khoảng 73 ha, tại Ulanqab. Giai đoạn đầu tiên của dự án đã đi vào hoạt động từ tháng 10 năm 2024.

Trên thực tế, không chỉ Ulanqab đang vươn lên. Nội Mông nói chung đã trở thành một trung tâm năng lực tính toán, trong đó thủ phủ Hohhot (Hô Hòa Hạo Đặc) cũng là một điểm nóng đầu tư.

Tính đến nửa đầu năm 2026, khoảng 20 trong số 30 doanh nghiệp điện toán tư nhân hàng đầu Trung Quốc đã hiện diện tại khu vực, với tổng vốn đầu tư vượt mức 200 tỷ nhân dân tệ (khoảng 29,75 tỷ USD). Ngoài ra, 9 trong số 10 nhà cung cấp dịch vụ điện toán hàng đầu cả nước cũng đã thiết lập hoạt động tại đây.

Giải bài toán “điện toán xanh”

Dòng vốn đầu tư đổ vào kéo theo những thách thức mới. Các cơ sở điện toán tiêu thụ lượng điện khổng lồ để vận hành, đồng thời cần nước để ngăn các giá máy chủ quá nhiệt. Là một trong những địa phương đi đầu trong quá trình chuyển dịch năng lượng xanh của Trung Quốc, Nội Mông đang tìm hướng phát triển điện toán xanh.

Riêng ngành điện toán tại Ulanqab đã tiêu thụ 4,3 tỷ kWh điện trong năm 2025. Con số này được dự báo tăng lên 9 tỷ kWh vào năm 2026 và tiếp tục tăng mạnh khi nhiều trung tâm điện toán dự kiến đi vào hoạt động trong 2-3 năm tới.

Trên toàn cầu, các tập đoàn công nghệ lớn đang chuyển từ việc đơn thuần “mua điện” sang “cạnh tranh nguồn điện”, thậm chí “tự sản xuất điện”. Trong khi đó, Trung Quốc tận dụng lợi thế từ hệ thống lưới điện hàng đầu thế giới, ngành năng lượng tái tạo và công nghệ lưu trữ năng lượng để tiên phong kết hợp năng lực tính toán với nguồn cung điện, một mô hình được gọi là “phối hợp điện toán - điện lực”.

Tại Khu phát triển công nghệ cao Chahar ở Ulanqab, một khu công nghiệp không phát thải carbon đang dần hình thành. Khu này sẽ được quản lý như một đơn vị phân phối điện thống nhất. Hệ thống điện gió và điện mặt trời được chính quyền phát triển tập trung, sau đó phân phối cho từng trung tâm điện toán trong khu công nghiệp.

Ông Chen Zhigang (Trần Chí Cương), Phó Giám đốc Ủy ban Cải cách và Phát triển thành phố Ulanqab cho biết các khu vực xung quanh khu công nghiệp có tiềm năng phát triển khoảng 10 gigawatt điện gió và điện mặt trời. Khi được khai thác, những nguồn lực này có thể tạo ra hơn 30 tỷ kWh điện mỗi năm, đủ đáp ứng nhu cầu gia tăng trong tương lai.

Sau khi hoàn thành, hơn 80% lượng điện tiêu thụ của khu công nghiệp không phát thải carbon sẽ được cung cấp trực tiếp từ các nguồn năng lượng tái tạo. Tại Khu mới Horinger (Hòa Lâm Cách Nhĩ) ở Hohhot, các trung tâm điện toán đang hoạt động cũng lấy 85% điện năng tiêu thụ từ nguồn năng lượng xanh.

Nước là một hạn chế tiềm tàng khác. Tuy nhiên, việc áp dụng rộng rãi các thiết bị làm mát tiết kiệm nước, chẳng hạn hệ thống điều hòa sử dụng bơm fluor không cần nước và tháp giải nhiệt tuần hoàn khép kín, đã góp phần giảm nhu cầu sử dụng nước làm mát.

Đơn cử, tại trung tâm điện toán đám mây của VNET Group ở Ulanqab, không khí lạnh ngoài trời được sử dụng trực tiếp để làm mát trong gần 10 tháng mỗi năm. Hệ thống phun sương chỉ được kích hoạt vào những ngày nóng nhất mùa hè.

“Toàn bộ lượng nước dùng để làm mát tại trung tâm điện toán đều là nước tái chế. Việc này không ảnh hưởng đến nguồn nước tự nhiên tại địa phương hay nước ngầm”, ông Li Yi (Lý Nghị), Giám đốc kỹ thuật cơ sở Ulanqab của VNET Group cho biết.

Theo Cục Tài nguyên nước Ulanqab, quy định của địa phương nghiêm cấm các trung tâm dữ liệu sử dụng nước ngầm để làm mát. Năm 2025, các doanh nghiệp dữ liệu lớn trên toàn thành phố tiêu thụ 1,54 triệu m³ nước, chỉ chiếm 0,33% tổng lượng nước tiêu thụ của thành phố. Trong khi đó, Ulanqab sản xuất khoảng 72 triệu tấn nước tái chế mỗi năm.

Tham vọng trở thành trung tâm giao dịch token

Xây dựng năng lực tính toán là một chuyện, nhưng biến nguồn lực đó thành nền kinh tế AI có giá trị gia tăng cao lại là chuyện khác.

“Nếu chỉ dựa vào điện giá rẻ và chi phí đất thấp, chúng ta có nguy cơ chẳng khác nào những chủ nhà cho thuê phòng máy chủ”, ông Liu Huansuo (Lưu Hoán Tỏa), Phó Giám đốc Cơ quan Quản lý Dữ liệu lớn Ulanqab cảnh báo.

Mối lo này là có cơ sở. Những khâu tạo ra giá trị cao nhất trong nền kinh tế điện toán như chip, thuật toán và mô hình AI vẫn phần lớn nằm ngoài tầm với của Nội Mông.

Theo số liệu kinh tế của Ulanqab, ngành năng lực tính toán tại thành phố này tạo ra doanh thu 6,835 tỷ nhân dân tệ trong năm 2025, đóng góp 368 triệu nhân dân tệ tiền thuế. Một trung tâm điện toán ước tính tạo ra khoảng 100 việc làm trên mỗi 100 mẫu đất Trung Quốc (khoảng 6,7 ha).

Tuy nhiên, mức đóng góp này vẫn khá khiêm tốn so với khoản đầu tư ban đầu khổng lồ vào hạ tầng và năng lực tính toán đang được phát triển.

Để giải quyết thách thức, Nội Mông đang nỗ lực vươn lên trong chuỗi giá trị, chuyển từ vai trò “chủ nhà cho thuê phòng máy chủ” thành “thủ phủ token”, đồng thời xây dựng hệ sinh thái ứng dụng AI của riêng mình.

Ngày 30/5, Nền tảng Giao dịch Token Nội Mông, được giới thiệu là nền tảng AI toàn diện đầu tiên của Trung Quốc dựa trên điện toán xanh, chính thức đi vào hoạt động tại Khu mới Horinger. Động thái này tạo tiền đề để Hohhot trở thành một trung tâm giao dịch token lớn ở miền Bắc Trung Quốc.

Theo bà Guo Juying (Quách Cúc Anh), Phó Giám đốc Ủy ban Quản lý Khu mới Horinger, mục tiêu là biến năng lực tính toán thô thành một loại hàng hóa có thể giao dịch, đo lường và định giá, sau đó chuyển hóa thành các dịch vụ AI có giá trị cao hơn.

Bà mô tả quá trình chuyển đổi này là bước dịch chuyển từ “bán điện” sang “bán token”, bởi mỗi cuộc hội thoại với AI hoặc mỗi lần mô hình thực hiện suy luận đều có thể được đo lường thông qua số lượng token được tạo ra và tiêu thụ.

Ulanqab cũng có kế hoạch riêng. Cuối năm 2025, thành phố công bố kế hoạch hành động 3 năm, giai đoạn 2026 - 2028, nhằm xây dựng “Thủ phủ Token”, với tầm nhìn hình thành một chuỗi kinh tế mới bao trùm hoạt động sản xuất, giao dịch và ứng dụng token.

Hệ sinh thái ứng dụng cũng đang mở rộng. Hohhot đã phát triển gần 100 kịch bản ứng dụng trong các lĩnh vực như sữa, năng lượng mới và y sinh. Một cơ sở dữ liệu nhận diện khuôn mặt gia súc hiện được sử dụng rộng rãi tại các trang trại thông minh.

Với một khu vực đã xây dựng hạ tầng điện toán trong thời gian đáng kinh ngạc, thách thức tiếp theo có thể còn khó khăn hơn. Tuy nhiên, nếu vượt qua được rào cản này, Nội Mông có thể mở ra một hướng phát triển hoàn toàn mới trong bức tranh kinh tế Trung Quốc.