Iran tìm cách đưa nhiên liệu ra nước ngoài

Theo Reuters, Iran vẫn xuất khẩu được một số lô khí dầu mỏ hóa lỏng và nhiên liệu máy bay trong những tháng gần đây, dù Mỹ đang triển khai chiến dịch phong tỏa hải quân nhằm ngăn chặn hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Tehran.

Thông tin được xác định thông qua dữ liệu theo dõi tàu biển, hình ảnh vệ tinh và lời kể của những người hoạt động trong lĩnh vực an ninh hàng hải. Đây là lần đầu tiên phương thức vận chuyển nhiên liệu của Iran qua khu vực phong tỏa được công bố.

Bốn nguồn tin an ninh hàng hải cho biết Iran đã tìm cách đưa hàng hóa vào dòng tàu đang thực hiện hoạt động chuyển tải dầu ngoài khơi Oman. Phương thức chuyển hàng từ tàu này sang tàu khác ngày càng được các nước sản xuất dầu vùng Vịnh sử dụng để duy trì xuất khẩu, trong bối cảnh an ninh tại eo biển Hormuz có nhiều hạn chế. 

Theo phân tích của tổ chức United Against Nuclear Iran (UANI), ít nhất 8 tàu chở LPG có nguồn gốc Iran đã rời Vịnh Oman kể từ giữa tháng 7. Jemima Shelley, chuyên gia nghiên cứu cấp cao của tổ chức, ước tính tổng lượng nhiên liệu trên các tàu vào khoảng 4,1 triệu thùng.

Dữ liệu cho thấy một số tàu đã chuyển hàng tại vùng biển gần Shinas và Sohar, hai thành phố ven biển của Oman. Những tàu khác chờ tại Vịnh Oman trước khi tiếp tục hành trình qua khu vực Mỹ triển khai phong tỏa.

Trong khi đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết lực lượng hải quân vẫn duy trì hoạt động kiểm soát tại Vịnh Oman, gần khu vực biên giới Iran - Pakistan.

Phần lớn các tàu LPG được UANI theo dõi đã di chuyển đến vùng biển ngoài khơi Malaysia, nơi thường diễn ra hoạt động chuyển hàng giữa các tàu. Nhiên liệu từ đây được cho là có thể tiếp tục được vận chuyển đến Trung Quốc. Tuy nhiên, điểm đến cuối cùng của toàn bộ các lô hàng vẫn chưa được xác nhận độc lập.

Shelley cho rằng những chuyến hàng này chủ yếu mang tính tận dụng cơ hội, chưa phải dấu hiệu cho thấy Iran đã thiết lập được một tuyến xuất khẩu mới có khả năng vận hành ổn định. Theo chuyên gia UANI, lực lượng Mỹ đã buộc phần lớn tàu chở sản phẩm dầu mỏ Iran đổi hướng, trong khi số tàu vượt qua khu vực kiểm soát chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ.

Ngoài LPG, hình ảnh vệ tinh và phân tích của công ty tình báo hàng hải SynMax xác định một tàu chở nhiên liệu máy bay có nguồn gốc Iran đã đến Myanmar trong tháng 9.

Đáng chú ý, 6 trong số 8 tàu chở LPG cùng tàu vận chuyển nhiên liệu máy bay nói trên nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ do liên quan đến hoạt động vận chuyển dầu mỏ và sản phẩm hóa dầu Iran.

Washington cũng đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với ngành nhiên liệu hàng không Myanmar từ năm 2023, với lý do nguồn cung có thể phục vụ các cuộc không kích của quân đội nước này.

Mỹ tuyên bố đã buộc 135 tàu quay đầu

Mỹ lần đầu triển khai lệnh phong tỏa hải quân đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ Iran vào ngày 13/4. Biện pháp này được tạm thời dỡ bỏ trong tháng 6, sau khi Washington và Tehran đạt thỏa thuận sơ bộ. Tuy nhiên, Mỹ tái áp đặt phong tỏa từ ngày 14/7, khi tiến trình đàm phán đổ vỡ.

CENTCOM khẳng định chiến dịch vẫn được thực thi nghiêm ngặt. Theo số liệu quân đội Mỹ công bố ngày 13/10, trong 3 tháng kể từ khi tái triển khai chiến dịch, lực lượng Mỹ đã vô hiệu hóa 4 tàu thương mại và buộc 135 tàu khác quay đầu.

Một quan chức quân đội Mỹ nói với Reuters rằng việc một con tàu đi qua khu vực kiểm soát không đồng nghĩa với việc tàu đó đã vượt qua lệnh phong tỏa thành công. Mỗi trường hợp được đánh giá riêng dựa trên giấy tờ, hàng hóa và những yếu tố liên quan. Một số tàu có thể được phép đi qua vì lý do nhân đạo hoặc các cân nhắc khác.

Bộ Tài chính Mỹ cũng đặt nghi vấn về độ chính xác của dữ liệu theo dõi tàu biển, cho rằng một số phương tiện có thể làm giả vị trí hoặc sử dụng danh tính không đúng thực tế.

Cơ quan này khẳng định chiến dịch Economic Outcast, kết hợp với phong tỏa hải quân, đang làm suy giảm nghiêm trọng khả năng tiếp cận nguồn thu từ năng lượng của Iran.

Tuần trước, Washington tiếp tục áp đặt lệnh trừng phạt đối với 17 tàu liên quan đến hoạt động vận chuyển dầu thô, hóa dầu và các sản phẩm dầu mỏ của Tehran.

Xuất khẩu dầu thô Iran giảm về 0

Dù vẫn có một số lô LPG và nhiên liệu máy bay được đưa ra nước ngoài, hoạt động xuất khẩu dầu thô của Iran đang chịu tác động nghiêm trọng.

Theo hãng phân tích năng lượng Kpler, xuất khẩu dầu thô Iran đã giảm xuống mức 0 trong tháng 9. Đây là lần đầu tiên công ty ghi nhận mức này kể từ khi bắt đầu theo dõi dữ liệu về Iran vào năm 2013.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent trước đó cho biết chiến dịch phong tỏa đã ngăn chặn phần lớn hoạt động mua dầu Iran của Trung Quốc, khiến Tehran không thể giao dầu thô cho các khách hàng truyền thống.

Diễn biến này gây sức ép lớn lên nền kinh tế Iran, vốn phụ thuộc đáng kể vào nguồn thu từ xuất khẩu năng lượng.

Torbjorn Soltvedt, chuyên gia phân tích Trung Đông tại Verisk Maplecroft, nhận định chưa có dấu hiệu cho thấy Washington sẽ nới lỏng phong tỏa. Tuy nhiên, tình hình kinh tế ngày càng khó khăn có thể khiến Tehran chấp nhận nhiều rủi ro hơn nhằm duy trì nguồn thu.

Theo ông Soltvedt, nhiên liệu máy bay có thể trở thành một trong những mặt hàng Iran tìm cách đẩy mạnh xuất khẩu. Ngành hàng không nước này đang chịu sức ép từ các lệnh trừng phạt của Mỹ, khiến ngày càng nhiều máy bay phải ngừng hoạt động.