Thách thức từ sự bấp bênh và giai đoạn thoái trào cây mơ

Thực tế, cây mơ vàng tại các địa phương phía Bắc tỉnh Thái Nguyên đã từng trải qua những giai đoạn thăng trầm đầy khắc nghiệt. Trước đây, khi chưa hình thành các mối liên kết tiêu thụ bền vững, sản phẩm quả tươi chủ yếu được bán nhỏ lẻ và hoàn toàn phụ thuộc vào tư thương. Chính sự thiếu ổn định này đã khiến giá mơ có thời điểm xuống thấp kỷ lục, chỉ còn vài trăm đồng mỗi ki lô gam, thậm chí không đủ bù đắp chi phí thuê nhân công thu hái.

Hệ quả tất yếu của tình trạng đó là người nông dân quay lưng với loại cây trồng vốn là thế mạnh của địa phương. Nhiều hộ gia đình buộc phải chặt bỏ những vườn mơ lâu năm để chuyển sang trồng các loại cây khác với hy vọng tìm kiếm nguồn thu nhập ổn định hơn. Cây mơ, từ vị thế một loại cây đặc sản, bỗng chốc trở thành cây trồng bên lề với tương lai mờ mịt khi đầu ra không có sự bảo đảm từ phía cơ quan chức năng hay doanh nghiệp.

Bà Nông Thị Vân, trú tại thôn Quyết Thắng, xã Tân Kỳ, là người đã gắn bó với cây mơ hơn 20 năm và chứng kiến mọi sự đổi thay của vùng đất này. Bà chia sẻ, trong vườn rộng gần 6 ha của gia đình, những hàng cây mơ vẫn nối nhau trải dài dù trải qua những lúc khó khăn nhất. Dù năm nay sản lượng chỉ đạt khoảng một phần ba so với những vụ được mùa, trung bình mỗi năm vườn mơ của gia đình bà vẫn cho thu hoạch từ 40 đến 50 tấn quả chất lượng.

Cũng theo chia sẻ của bà Nông Thị Vân, toàn bộ diện tích vườn đều do hai vợ chồng tự tay chăm sóc tỉ mỉ hàng ngày. Việc này không chỉ giúp gia đình giảm đáng kể chi phí thuê mướn lao động mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng một đơn vị diện tích. Nhờ sự kiên trì và niềm tin vào giá trị của cây đặc sản, gia đình bà vẫn tiếp tục mở rộng diện tích khi nhận thấy những tín hiệu hồi phục tích cực từ thị trường tiêu thụ hiện nay.

Ông Nguyễn Văn Lịch, tại thôn Quyết Thắng, xã Tân Kỳ, cũng đưa ra những đánh giá rất thực tế về tiềm năng kinh tế của loại cây này. Theo tính toán của ông, với mật độ trồng khoảng 250 cây trên mỗi héc ta và mỗi cây cho sản lượng trung bình từ 70 đến 80 ki lô gam quả, doanh thu mỗi vụ có thể đạt hàng trăm triệu đồng. Sau khi trừ đi các khoản chi phí đầu tư, nhiều hộ dân tại địa phương đã có thể thu lãi cao từ việc trồng mơ vàng.

Giải pháp nâng tầm giá trị và phát triển liên kết bền vững

Sự trở lại mạnh mẽ của cây mơ vàng trong những năm gần đây gắn liền với việc hình thành các chuỗi liên kết chặt chẽ từ khâu sản xuất đến tiêu thụ cuối cùng. Các cơ sở thu mua và đặc biệt là các hợp tác xã đã đóng vai trò trung tâm trong việc định hướng, giúp nông dân yên tâm sản xuất. Hiện nay, các đầu mối trên địa bàn đã thu gom hàng nghìn tấn mơ mỗi năm để cung cấp cho các cơ sở chế biến sâu, giúp giá mơ duy trì ổn định ở mức cao.

Việc không chỉ dừng lại ở tiêu thụ quả tươi mà mạnh dạn đầu tư vào công nghệ chế biến đã mở ra hướng đi mới đầy triển vọng cho đặc sản Thái Nguyên. Nhiều sản phẩm từ mơ đã đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao nhờ quy trình sản xuất an toàn và kiểm soát chất lượng chặt chẽ. Điều này không chỉ giúp kéo dài thời gian bảo quản sản phẩm mà còn nâng cao giá trị gia tăng gấp nhiều lần so với bán quả thô, đồng thời mở rộng thị trường tiêu thụ ra khắp cả nước.

Bà Trịnh Thị Thư, hiện là Giám đốc Hợp tác xã Đoàn Kết tại xã Tân Kỳ, cho biết, mỗi năm đơn vị sản xuất khoảng 200 tấn ô mai mơ các loại. Các dòng sản phẩm chủ lực như mơ dẻo chua ngọt hay mơ gừng luôn nhận được sự đón nhận tích cực từ phía người tiêu dùng. Hợp tác xã đã áp dụng quy trình phơi sấy trong nhà kính hiện đại để đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, đồng thời giữ được hương vị đặc trưng tự nhiên của quả mơ vùng cao.

Ông Trần Quang Hiệp, với vai trò Phó Chủ tịch UBND xã Tân Kỳ, nhận định rằng bên cạnh giá trị kinh tế trực tiếp, cây mơ vàng còn mở ra tiềm năng phát triển du lịch sinh thái. Vào mùa hoa mơ nở trắng núi rừng hay mùa quả chín vàng rực, cảnh quan thiên nhiên trở nên tuyệt đẹp, thu hút đông đảo du khách thập phương. Một số gia đình tại địa phương đã bước đầu xây dựng các sản phẩm du lịch gắn với trải nghiệm thực tế để quảng bá đặc sản địa phương.

Cũng theo ông Trần Quang Hiệp, trong thời gian tới, địa phương xác định sẽ tiếp tục mở rộng vùng trồng theo các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt. Việc nâng cao chất lượng cây giống và đẩy mạnh chế biến sâu sẽ là nhiệm vụ trọng tâm để xây dựng thương hiệu bền vững, hướng tới chỉ dẫn địa lý. Chính quyền cũng sẽ tạo mọi điều kiện cho các cơ sở đầu tư, nhằm hạn chế sự phụ thuộc vào thương lái và nâng cao vai trò của các tổ hợp tác trên địa bàn xã.