Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thay đổi sâu rộng đối với hoạt động thương mại và sản xuất tại châu Á. Thay vì chỉ là cuộc cạnh tranh về công nghệ, AI đang thúc đẩy quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng, tăng cường liên kết giữa các nền kinh tế trong khu vực.

Theo Khối Nghiên cứu Đầu tư HSBC (HSBC Global Investment Research), thương mại nội vùng đối với các mặt hàng phục vụ AI như chip bán dẫn, linh kiện điện tử và thiết bị công nghệ đã đạt gần 2.000 tỷ USD trong năm 2025, gấp đôi so với thời điểm trước đại dịch Covid-19.

Hiện các sản phẩm liên quan đến AI chiếm khoảng 35% tổng kim ngạch xuất khẩu của châu Á, tăng đáng kể so với mức 19% của một thập kỷ trước. Điều này cho thấy AI đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng thương mại khu vực.

Chuỗi cung ứng mới cũng dần hình thành với sự kết nối giữa chip nhớ của Hàn Quốc, bán dẫn tiên tiến của Đài Loan (Trung Quốc), thiết bị chính xác từ Nhật Bản cùng các trung tâm lắp ráp, đóng gói và kiểm định đang mở rộng tại Đông Nam Á. Hiện hơn 30% hoạt động thương mại liên quan đến AI của châu Á diễn ra ngay trong nội vùng.

Trong xu hướng dịch chuyển đó, Việt Nam được HSBC đánh giá là nền kinh tế cải thiện vị thế nhanh nhất trong chuỗi cung ứng AI toàn cầu. Thị phần thương mại thế giới của Việt Nam đối với các thiết bị phục vụ AI đã tăng từ 1,2% năm 2015 lên 12,4% vào năm 2025, mức tăng cao nhất trong số các nền kinh tế được theo dõi.

Các số liệu thương mại cũng phản ánh rõ xu hướng này. Quý I/2026, Đài Loan (Trung Quốc) lần đầu tiên ghi nhận thâm hụt thương mại theo quý với Việt Nam. Trong ba tháng tính đến tháng 5/2026, kim ngạch nhập khẩu từ Việt Nam tăng tới 173% so với cùng kỳ, chủ yếu ở nhóm máy móc, thiết bị điện và điện tử.

Ở chiều ngược lại, xuất khẩu của Hàn Quốc sang Việt Nam cũng tăng mạnh nhất trong khu vực Đông Nam Á, cho thấy mối liên kết ngày càng sâu giữa hai nền kinh tế trong lĩnh vực điện tử, bán dẫn và thiết bị phục vụ trung tâm dữ liệu AI.

Theo ông Tim Evans, Tổng Giám đốc HSBC Việt Nam, Việt Nam đang từng bước chuyển đổi từ vai trò là địa điểm lắp ráp có chi phí cạnh tranh sang vị trí có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng công nghệ khu vực. Việt Nam nhập khẩu nhiều linh kiện công nghệ cao từ Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc), sau đó mở rộng sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm hoàn chỉnh sang nhiều thị trường. Theo các chuyên gia, cùng với AI và bán dẫn, Đông Nam Á đang trở thành điểm đến quan trọng của dòng vốn đầu tư toàn cầu.

Tại Diễn đàn Hợp tác Tài chính Việt Nam – Hàn Quốc tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh, ông Lee Young Jick, Giám đốc Trung tâm Hợp tác Tài chính Hàn Quốc – ASEAN, nhận định Việt Nam là một trong những nền kinh tế tăng trưởng tích cực nhất khu vực khi duy trì ổn định các chỉ số vĩ mô như xuất khẩu, lạm phát và cán cân thanh toán.

Theo ông Lee Young Jick, dòng vốn FDI đang dịch chuyển mạnh vào ASEAN, trong đó Việt Nam, Indonesia, Philippines và Malaysia là những điểm đến nổi bật. Các lĩnh vực thu hút vốn nhiều nhất gồm trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, trung tâm dữ liệu và nền tảng số. Không chỉ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, các dự án đầu tư còn tạo điều kiện nâng cấp cơ cấu công nghiệp, mở rộng chuỗi giá trị và nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực.

Theo đánh giá của HSBC, lợi thế của Việt Nam không chỉ đến từ làn sóng đầu tư của các tập đoàn công nghệ mà còn từ chiến lược phát triển ngành bán dẫn, kế hoạch đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư đến năm 2030 và định hướng lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực tăng trưởng mới.

Song song với vai trò trung tâm sản xuất, nhu cầu ứng dụng AI trong nước cũng được dự báo sẽ tăng mạnh khi các trung tâm dữ liệu và nền tảng số tiếp tục mở rộng. Năm 2025, vốn FDI công bố cho lĩnh vực trung tâm dữ liệu trên toàn cầu đã vượt 270 tỷ USD, trong đó Đông Nam Á ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn.

Tuy nhiên, việc tham gia sâu vào chuỗi cung ứng AI cũng khiến Việt Nam chịu tác động lớn hơn từ các biến động của thị trường thế giới như chính sách kiểm soát xuất khẩu công nghệ, chu kỳ đầu tư AI hay biến động giá bán dẫn. Dẫu vậy, các chuyên gia vẫn đánh giá triển vọng dài hạn của Việt Nam là tích cực nhờ quá trình đa dạng hóa chuỗi cung ứng tại châu Á cùng lợi thế từ các hiệp định thương mại thế hệ mới như RCEP và CPTPP.

Nếu tận dụng hiệu quả các cơ hội này, Việt Nam không chỉ nâng cao vị thế trong thương mại công nghệ khu vực mà còn từng bước hình thành hệ sinh thái AI hoàn chỉnh, tạo nền tảng để gia tăng năng suất, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế trong kỷ nguyên số.