Sáng 29/9, tại Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội, TP. Hà Nội tổ chức lễ khởi công Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên. 

Dự án có tổng mức đầu tư khoảng 1.700 tỷ đồng, được triển khai trên diện tích 1.680m2, gồm khu vực nền điện và chính điện. Công trình được nghiên cứu phục dựng sau nhiều năm khảo sát, nghiên cứu tư liệu và trao đổi với các cơ quan, tổ chức liên quan, trong đó có UNESCO.

Đáng chú ý, UNESCO đã đồng thuận với phương án phục dựng Điện Kính Thiên, đồng thời chấp thuận việc “hạ giải có kiểm soát” 6 công trình hiện nằm trong vùng lõi di sản nhằm tạo lại không gian cho khu vực chính điện.

Theo Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội, đây là một trường hợp đặc biệt trong công tác bảo tồn di sản. Trung tâm cho biết, trong hơn 50 năm kể từ khi Công ước Di sản thế giới được thông qua, chưa có quốc gia nào được UNESCO chấp thuận việc loại bỏ các công trình trong vùng lõi của một di sản thế giới theo phương án tương tự.

15 năm nghiên cứu phục dựng Điện Kính Thiên

Việc phục dựng Điện Kính Thiên diễn ra trong thời gian Việt Nam đăng cai Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực (27/9-1/10/2026), sau khoảng 15 năm nghiên cứu khảo cổ và hợp tác quốc tế.

Trước đó, vào năm 2010, Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long được UNESCO ghi danh Di sản thế giới. Từ đó đến nay, Việt Nam đã triển khai nhiều chương trình nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản. 

Những nghiên cứu kéo dài nhiều năm, với sự hỗ trợ, giám sát của UNESCO và ICOMOS, từng bước tạo cơ sở cho phương án phục dựng. Năm 2024, UNESCO thông qua Nghị quyết 46, chấp thuận việc Việt Nam hạ giải có kiểm soát 6 công trình hiện đại trong vùng lõi di sản. 

Đến tháng 7/2025, tại kỳ họp ở Busan (Hàn Quốc), Ủy ban Di sản thế giới tiếp tục đồng thuận với định hướng phục dựng Điện Kính Thiên và không gian chính điện.

Các đợt khai quật gần đây, đặc biệt trong năm 2025 và 2026, đã cung cấp thêm nhiều dữ liệu về quy mô, mặt bằng và cấu trúc của khu vực Chính điện Kính Thiên thời Lê sơ và Lê Trung hưng. Tại cuộc hội thảo ngày 14/9/2026, kết quả khai quật thăm dò cho thấy, địa tầng văn hóa dày khoảng 6m, trải qua nhiều thời kỳ từ Đại La, Đinh - Tiền Lê, Lý, Trần, Lê sơ, Lê Trung hưng đến Nguyễn. Đây được xác định là lớp địa tầng đầy đủ và có chiều sâu nổi bật trong nghiên cứu lịch sử Thăng Long - Hà Nội.

Khảo cổ trên Trục Hoàng đạo cũng phát hiện thêm dấu tích nền móng cung điện thời Lý và các giai đoạn sau, giúp làm rõ hơn cấu trúc không gian trung tâm Hoàng thành qua từng thời kỳ.

Những kết quả trên được xem là cơ sở khoa học quan trọng để nghiên cứu phục dựng Chính điện Kính Thiên.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng quá trình này cần được triển khai thận trọng, tiếp tục làm rõ các yếu tố về kiến trúc, mỹ thuật, không gian và công năng. Phương án phục dựng được định hướng tuân thủ các nguyên tắc về tính xác thực trong các văn kiện quốc tế và bộ công cụ do ICOMOS đề xuất. Mục tiêu là vừa tái hiện giá trị lịch sử, vừa góp phần nâng cao giá trị nổi bật toàn cầu của Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long.

Sau khi được nghiên cứu và phục dựng phù hợp, Chính điện Kính Thiên có thể trở thành điểm nhấn trong tổng thể khu di sản, giúp công chúng hình dung rõ hơn về kiến trúc, lịch sử và đời sống cung đình qua các thời kỳ. Công trình cũng cũng tăng sức hấp dẫn của Hoàng thành Thăng Long đối với du khách trong nước và quốc tế.

Công trình mang giá trị đặc biệt của Việt Nam

Điện Kính Thiên là công trình trung tâm của Cấm thành Thăng Long, giữ vị trí đặc biệt trong Hoàng cung dưới thời Lê. Từ thế kỷ XV đến XVIII, nơi đây được xem là trung tâm quyền lực của triều đình, diễn ra nhiều nghi lễ quan trọng như lễ đăng cơ, đại triều và các nghi thức ngoại giao với sứ thần nước ngoài.

Theo “Đại Việt sử ký toàn thư”, sau khi đánh bại quân Minh và giành lại độc lập, năm 1428, Lê Thái Tổ lên ngôi, tiếp tục chọn Thăng Long làm kinh đô. Trên nền kiến trúc cung điện của các triều Lý, Trần, triều Lê xây dựng chính điện mới mang tên Kính Thiên, nghĩa là “kính trời”, thể hiện quan niệm chính trị và tư tưởng trị quốc của vương triều.

Trong thời Lê sơ và Lê Trung Hưng, Điện Kính Thiên là nơi triều đình tổ chức các sự kiện chính trị, quân sự và ngoại giao quan trọng. Đây là nơi vua tiến hành nghi lễ đăng quang, thiết đại triều, tiếp sứ thần, ban chiếu chỉ, phong tước cho quan lại và bàn định những công việc hệ trọng của quốc gia.

Phía trước điện là sân Đại Triều, nơi bá quan văn võ đứng theo thứ bậc trong các buổi thiết triều. Từ Đoan Môn, Ngự đạo chạy thẳng đến Điện Kính Thiên, tạo nên trục không gian quan trọng của Hoàng thành Thăng Long. 

Vì vậy, giá trị của Điện Kính Thiên không chỉ nằm ở kiến trúc mà còn gắn với vai trò biểu tượng của quyền lực của vương triều trong lịch sử Đại Việt.

Sau hơn 380 năm tồn tại, khu vực Điện Kính Thiên tiếp tục được sử dụng với những thay đổi dưới thời Nguyễn. Năm 1816, vua Gia Long cho dựng điện Long Thiên trên nền cũ để làm hành cung cho các vua Nguyễn trong những chuyến tuần du ra Bắc. 

Đến năm 1841, vua Thiệu Trị đổi tên công trình thành điện Long Thiên. Năm 1886, sau khi Pháp chiếm Hà Nội, công trình bị phá bỏ để xây dựng cơ sở quân sự.

Ngày nay, dấu tích nổi bật còn lại của Điện Kính Thiên là hệ thống thềm bậc đá chạm hình rồng. Di vật này hiện được công nhận là bảo vật quốc gia, trở thành một trong những dấu tích quan trọng giúp nhận diện không gian chính điện xưa.

Việc nghiên cứu phục dựng Điện Kính Thiên được kỳ vọng giúp công chúng hình dung rõ hơn về trung tâm quyền lực của Hoàng thành Thăng Long qua các thời kỳ. Đây cũng được xác định là một nội dung quan trọng trong chiến lược diễn giải và phát huy giá trị di sản.

Quá trình triển khai dự án được đặt ra những yêu cầu nghiêm ngặt về bảo tồn, trong đó ưu tiên giữ nguyên các thành phần gốc của di tích, đặc biệt là các tầng văn hóa khảo cổ dưới lòng đất. Việc nghiên cứu, tu bổ và phục dựng phải dựa trên cơ sở khoa học, bảo đảm các nguyên tắc về tính xác thực theo Văn kiện Nara và hướng dẫn chuyên môn của UNESCO, ICOMOS.

Theo Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội, chủ trương phục dựng Điện Kính Thiên đã được HĐND TP. Hà Nội thông qua. Trong quá trình thi công, các giải pháp kỹ thuật phải bảo đảm không xâm phạm, chồng lấn hoặc làm ảnh hưởng đến những lớp kiến trúc, văn hóa gốc còn nằm dưới lòng đất.

Bên cạnh việc tái hiện một không gian lịch sử, dự án còn được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu quả diễn giải di sản. Khi không gian Điện Kính Thiên được phục dựng trên cơ sở khoa học và bảo đảm tính xác thực, du khách trong nước và quốc tế sẽ có thêm điều kiện hình dung về kiến trúc cung đình, nghi lễ và đời sống chính trị của Hoàng thành Thăng Long trong quá khứ.