Ngày 20/3, dự án điện ảnh Hoàng hậu cuối cùng chính thức bấm máy sau 6 năm ấp ủ. Đáng nói, đoàn phim lựa chọn điện Kiến Trung để làm bối cảnh quay chính. Đây là nơi gắn liền với câu chuyện tình có thật giữa Nam Phương Hoàng hậu và vua Bảo Đại. Công trình cũng lưu giữ những dấu ấn cuối cùng của triều Nguyễn và là chứng nhân cho nhiều biến động lịch sử của đất nước.

Sự kiện này không chỉ đánh dấu sự trở lại của một dự án phim lịch sử quy mô mà còn đưa những công trình kiến trúc đặc biệt của Hoàng cung lên màn ảnh rộng, góp phần quảng bá lịch sử quốc gia và du lịch Huế.

Công trình gắn với những dấu mốc lịch sử đặc biệt

Điện Kiến Trung còn được gọi là lầu Kiến Trung, nằm trong khu vực Tử Cấm thành, cũng là một trong những cung điện lộng lẫy, nguy nga nhất quần thể di tích cố đô Huế. Đây từng là nơi làm việc và sinh hoạt của hai vị vua cuối cùng triều Nguyễn là vua Khải Định và vua Bảo Đại. 

Ít ai biết rằng trước khi trở thành cung điện lộng lẫy, khu đất này từng trải qua nhiều lần thay đổi. Năm 1827, dưới thời vua Minh Mạng, lầu Minh Viễn được xây dựng tại đây như một nơi ngắm cảnh, hóng mát. Công trình này sau đó bị triệt giải vào thời vua Tự Đức. Đến năm 1913, vua Duy Tân cho xây dựng lầu Du Cửu trên nền cũ.

Phải đến thời vua Khải Định, công trình mới thực sự mang diện mạo như ngày nay. Từ năm 1921 đến 1923, ông cho xây dựng lại hoàn toàn và đặt tên là Kiến Trung. Đây trở thành không gian sinh hoạt chính trong hoàng cung, đồng thời phản ánh rõ nét tư duy thẩm mỹ giao thoa Đông - Tây của triều đình thời kỳ này.

Sau khi lên ngôi, vua Bảo Đại tiếp tục cải tạo nội thất, bổ sung nhiều tiện nghi hiện đại theo phong cách phương Tây như hệ thống điện, nước, phòng tắm… biến nơi đây thành không gian sống của cả hoàng gia.

Không chỉ là nơi ở, điện Kiến Trung còn chứng kiến nhiều sự kiện mang tính bước ngoặt của lịch sử dân tộc. Đây là nơi vua Khải Định qua đời năm 1925 và nơi Nam Phương Hoàng hậu sinh Thái tử Bảo Long năm 1936. Đặc biệt, ngày 29/8/1945, tại chính nơi này, vua Bảo Đại đã gặp phái đoàn Chính phủ lâm thời để bàn việc thoái vị - sự kiện mở ra bước ngoặt chấm dứt chế độ phong kiến kéo dài hàng nghìn năm ở Việt Nam.

Tuy nhiên, đến năm 1947, chiến tranh đã khiến công trình gần như bị phá hủy hoàn toàn, chỉ còn lại nền móng. Trong suốt nhiều thập kỷ, điện Kiến Trung tồn tại như một phế tích, gợi nhắc về một thời vàng son đã lùi xa.

Kiến trúc độc đáo giao thoa Đông - Tây

Một trong những điểm khiến điện Kiến Trung trở nên đặc biệt chính là phong cách kiến trúc hiếm có. Công trình là sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc Phục Hưng của Ý, kiến trúc Pháp và các yếu tố truyền thống Việt Nam.

Tọa lạc ở vị trí cực bắc của trục thần đạo xuyên qua trung tâm Tử Cấm thành, điện Kiến Trung không chỉ có ý nghĩa về mặt quy hoạch mà còn mang giá trị phong thủy quan trọng trong tổng thể hoàng cung.

Mặt tiền của điện gây ấn tượng với hệ thống trang trí khảm sành sứ đầy màu sắc, nổi bật với hình ảnh rồng năm móng - biểu tượng quyền lực của vương triều Nguyễn. Những chi tiết như con nghê, con lân, hoa văn thực vật… đều được chế tác tinh xảo, tạo nên vẻ đẹp vừa uy nghi vừa sống động.

Phía trước điện là khu vườn cảnh rộng, dẫn lên chính điện bằng ba cầu thang lớn được trang trí hình rồng uốn lượn. Tầng chính của công trình gồm 13 cửa hiên, trong đó gian trung tâm có 5 cửa, các gian hai bên bố trí cân đối, tạo nên cảm giác bề thế và cân xứng.

Không gian bên trong mang đậm nét xa hoa của hoàng cung cuối thời Nguyễn. Nội thất được bài trí cầu kỳ với nhiều hiện vật gốc, phản ánh đời sống sinh hoạt của hoàng gia. Những hoa văn trang trí trên tường, trần nhà đều được thực hiện công phu, thể hiện trình độ mỹ thuật cao của các nghệ nhân đương thời.

Tầng trên của điện tiếp tục duy trì phong cách kiến trúc tương tự, với hệ mái ngói truyền thống và lan can trang trí mang đậm dấu ấn Việt Nam. Sự kết hợp giữa vật liệu hiện đại như bê tông, sắt thép với kỹ thuật trang trí truyền thống đã tạo nên một công trình mang tính chuyển giao rõ nét giữa hai thời đại.

Hành trình hồi sinh từ phế tích

Sau hơn 70 năm chỉ còn là dấu tích, điện Kiến Trung đã được hồi sinh nhờ dự án trùng tu quy mô lớn bắt đầu từ năm 2019. Với tổng kinh phí hơn 123 tỷ đồng, công trình được phục hồi dựa trên các tư liệu lịch sử, ảnh chụp cũ và dấu tích còn lại.

Các đơn vị thực hiện đã giữ tối đa yếu tố gốc, từ nền móng đến bố cục không gian, đồng thời phục dựng lại toàn bộ kiến trúc hai tầng cao khoảng 14m. Bên cạnh đó, hệ thống tường bao, lan can, sân vườn, đài phun nước và nhiều công trình phụ trợ cũng được tu bổ đồng bộ.

Sau gần 5 năm thi công, điện Kiến Trung chính thức hoàn thiện và mở cửa đón khách từ dịp Tết 2024. Sự trở lại của công trình không chỉ góp phần hoàn chỉnh diện mạo Tử Cấm thành mà còn tạo thêm điểm nhấn hấp dẫn cho du lịch Huế.

Việc được lựa chọn làm bối cảnh chính cho bộ phim “Hoàng hậu cuối cùng” cho thấy sức hút đặc biệt của điện Kiến Trung trong đời sống văn hóa đương đại. Không gian vừa mang tính lịch sử, vừa có tính thẩm mỹ cao giúp tái hiện chân thực bối cảnh triều Nguyễn, đặc biệt là câu chuyện về Nam Phương Hoàng hậu - biểu tượng sắc đẹp và trí tuệ của phụ nữ Việt Nam thời bấy giờ.

Ngày nay, bên cạnh vai trò là điểm tham quan, điện Kiến Trung còn được định hướng trở thành không gian tổ chức các hoạt động văn hóa, trưng bày và trải nghiệm di sản. Hàng vạn du khách trong và ngoài nước đã đến tham quan, chiêm ngưỡng công trình ngay sau khi mở cửa.

Sự hồi sinh của điện Kiến Trung không chỉ là câu chuyện phục dựng một công trình kiến trúc, mà còn là nỗ lực gìn giữ ký ức lịch sử và bản sắc văn hóa dân tộc. Từ một phế tích bị lãng quên, nơi đây đã trở thành biểu tượng mới của di sản Huế - nơi quá khứ và hiện tại gặp nhau trong một không gian đầy sức sống.