Nhận diện rào cản từ tư duy làm du lịch truyền thống

Theo báo Đà Nẵng, nhu cầu và hành vi của khách du lịch đang có sự thay đổi rõ rệt. Du khách không còn chỉ muốn đến một nơi để tham quan, chụp ảnh rồi rời đi. Họ muốn được tham gia, tương tác và hiểu sâu hơn về nơi mình đến; muốn gặp người dân, tìm hiểu cách họ sống, cách họ sản xuất, trực tiếp thực hành một công việc và cảm nhận bản sắc địa phương thông qua những trải nghiệm chân thực nhất.

Tuy nhiên, thách thức hiện nay của nhiều địa phương không nằm ở việc thiếu sản phẩm chất lượng, mà nằm ở khoảng cách giữa “sản phẩm tốt” và “sản phẩm sẵn sàng cho thị trường du lịch”. Nhiều nông sản hoặc hàng thủ công OCOP vẫn chỉ được giới thiệu như những mặt hàng thương mại đơn thuần. Việc đặt các quầy hàng tại cuối hành trình tham quan khiến giá trị văn hóa và trải nghiệm bị bỏ ngỏ, du khách chỉ tiếp cận sản phẩm khi hành trình đã gần kết thúc. Cách làm này vô tình biến sản phẩm thành món hàng khô khan thay vì một phần của câu chuyện điểm đến.

Hơn nữa, một rào cản lớn khác nằm ở khả năng kể chuyện của sản phẩm. Các thông tin hiện nay chủ yếu tập trung vào thành phần, trọng lượng, ngày sản xuất mà thiếu vắng đi cái “hồn” của vùng đất. Du khách quốc tế thường tìm kiếm câu chuyện đằng sau mỗi sản phẩm: Ai là người làm ra nó? Vì sao nó chỉ có ở vùng đất này? Và nó gắn kết với đời sống cộng đồng ra sao? Nếu không trả lời được những câu hỏi này, sản phẩm địa phương sẽ mãi là những món quà lưu niệm thông thường thay vì là một phần kỷ niệm đáng nhớ trong hành trình của họ.

Bên cạnh đó, sự thiếu hụt về mức độ sẵn sàng cho thị trường du lịch cũng là điểm nghẽn. Nhiều sản phẩm vẫn còn bất tiện trong việc đóng gói, vận chuyển, thiếu thông tin bằng ngoại ngữ hoặc chưa tích hợp được các hình thức thanh toán thuận tiện. Những rào cản nhỏ trong khâu vận hành này lại là yếu tố quyết định khiến du khách e ngại trong việc chi tiêu và mang theo sản phẩm về nước. Họ cần sự tiện lợi để câu chuyện của điểm đến có thể đi theo họ trên suốt chặng đường dài.

Cuối cùng, sự thiếu liên kết giữa chủ thể sản xuất OCOP với các doanh nghiệp lữ hành, nhà hàng và hệ thống phân phối khiến sản phẩm chưa xuất hiện đúng lúc, đúng chỗ. Một món quà tốt nhưng không nằm trong chuỗi trải nghiệm trọn vẹn của du khách thì khả năng tạo ra giá trị gia tăng là rất hạn chế. Đây là những "nút thắt" mà các địa phương cần thẳng thắn nhìn nhận để không chỉ bán hàng hóa, mà là bán cả một giá trị văn hóa bền vững, tạo ra những dấu ấn đậm nét cho mỗi du khách.

Chuyển hóa giá trị bản địa thành chuỗi trải nghiệm bền vững

Từ bài học thực tế tại làng rau Trà Quế và làng gốm Thanh Hà, có thể thấy hướng đi chiến lược chính là chuyển hóa tri thức dân gian thành chuỗi trải nghiệm du lịch. Tại Trà Quế, người dân đã rất khéo léo khi không thay thế hoạt động nông nghiệp bằng du lịch. Ngược lại, chính công việc hằng ngày của người nông dân trở thành “nguyên liệu” để tạo nên trải nghiệm đặc sắc. Du khách không chỉ nhìn, mà còn trực tiếp xuống ruộng làm đất, chọn giống, bón rong, thu hoạch rau và cùng người dân chế biến món ăn.

Quá trình này đã hình thành nên một chuỗi giá trị tự nhiên: Từ tri thức canh tác được hình thành qua đời sống, cảnh quan nông nghiệp, dưới sự dẫn dắt của chủ thể là người nông dân, đã tạo ra sản phẩm cụ thể từ sự tham gia của chính du khách. Nhờ vậy, một bó rau không còn đơn thuần là hàng hóa, mà trở thành giá trị trải nghiệm quý giá, nơi du khách cùng người dân “đổ mồ hôi” để tạo ra thành phẩm. Đó chính là cách tạo ra ký ức khó quên.

Tương tự, làng gốm Thanh Hà đã cho thấy khả năng chuyển hóa tri thức nghề thành trải nghiệm du lịch đầy tính tương tác. Thay vì chỉ bán sản phẩm gốm hoàn chỉnh, làng nghề tạo ra không gian để du khách quan sát, trò chuyện với nghệ nhân và đặc biệt là trực tiếp ngồi vào bàn xoay, đặt tay lên đất để thử tạo ra sản phẩm của riêng mình. Trong mỗi món quà ấy, ngoài đất và kỹ thuật, còn lưu giữ câu chuyện và kỷ niệm của cả hành trình.

Điều này chứng minh rằng, khi tham gia vào du lịch, người dân đã chuyển mình từ người sản xuất đơn thuần thành người thực hành di sản, người kể chuyện và là người đồng hành cùng du khách. Điều quan trọng hơn cả là vấn đề sinh kế. Muốn thế hệ trẻ giữ nghề, cần tạo điều kiện để họ sống được bằng nghề. Khi các giá trị truyền thống vừa mang lại niềm tự hào văn hóa, vừa tạo ra thu nhập, quá trình trao truyền nghề mới có nền tảng bền vững.

Để OCOP gắn kết thành công với du lịch, chất lượng và mẫu mã chỉ là điều kiện cần. Giá trị cốt lõi nằm ở khả năng chuyển tải bản sắc địa phương, tri thức dân gian và câu chuyện của cộng đồng. Khi cộng đồng nắm quyền chủ động, khi sản phẩm trở thành “câu chuyện mang theo” lưu giữ ký ức về con người và vùng đất, thì du lịch địa phương sẽ vượt thoát khỏi sự cạnh tranh về giá để tiến tới sự khác biệt về chiều sâu văn hóa. Đó là con đường ngắn nhất để biến mỗi chuyến tham quan thành một hành trình đáng nhớ.