Ở tổ dân phố Đạ Nghịt và Păng Tiêng (phường Lang Biang - Đà Lạt), cây cà phê không còn chỉ được nhìn như một loại cây mang lại thu nhập theo mùa vụ. Người dân đang học cách sản xuất theo quy trình, liên kết với nhau và quan tâm nhiều hơn đến chất lượng, nguồn gốc để nâng giá trị hạt cà phê.

Sự thay đổi ấy bắt đầu từ chính những khu vườn vốn đã gắn bó với đời sống người K’Ho qua nhiều thế hệ.

Đổi cách làm từ mỗi vườn cà phê

Anh Liêng Hot Hoàng Đức là một trong những hộ tham gia liên kết với Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp và du lịch Đạ Nghịt. Trước đây, gia đình anh chăm sóc cà phê chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. Từ khi tham gia hợp tác xã, từng công đoạn trong vườn được thực hiện bài bản hơn, từ tỉa cành, bón phân, phòng trừ sâu bệnh đến thu hái. “Quy trình tập huấn rất kỹ nên người trẻ và người lớn tuổi đều có thể làm theo”, anh Đức chia sẻ.

Không chỉ được hướng dẫn kỹ thuật, các hộ còn được hỗ trợ cây giống, phân bón và một số loại cây trồng xen như hồng, mận. Cách làm này giúp người dân khai thác hiệu quả hơn diện tích đất, đồng thời có thêm nguồn thu.

Hợp tác xã hiện có 5 thành viên, liên kết với 45 hộ dân trên diện tích hơn 35 ha cà phê tại Đạ Nghịt và Păng Tiêng. Điểm khác biệt của mô hình nằm ở sự liên kết. Khi nhiều hộ cùng tuân thủ quy trình, chất lượng sản phẩm được kiểm soát tốt hơn, việc kết nối thị trường cũng thuận lợi hơn.

Nông sản từ các diện tích liên kết được tiêu thụ với giá cao hơn thị trường khoảng 3.000 - 5.000 đồng/kg. Một số diện tích còn được hỗ trợ cấp mã số vùng trồng, mở thêm cơ hội tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao hơn. Từ một thay đổi trong cách chăm sóc cây, người dân đang từng bước thay đổi cả cách nhìn về giá trị nông sản.

Khi hạt cà phê mang tên vùng đất

Một hướng đi khác đang được hình thành tại Tổ hợp tác cà phê Chư Mui. 7 thành viên của tổ hợp tác cùng canh tác gần 15 ha cà phê. Thay vì sản xuất riêng lẻ, các hộ thống nhất quy trình chăm sóc, thu hái và từng bước xây dựng thương hiệu chung.

Sản phẩm Cà phê Chư Mui đã được công nhận OCOP 3 sao. Đáng chú ý, tổ hợp tác lựa chọn hướng canh tác hữu cơ, hạn chế sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. Mục tiêu không chỉ tạo ra sản phẩm có chất lượng mà còn giữ gìn đất và môi trường sản xuất lâu dài.

Khi đó, một hạt cà phê không còn đơn thuần là sản phẩm bán sau mỗi vụ thu hoạch. Nó mang theo tên của vùng đất, câu chuyện của người trồng và những tiêu chuẩn được xây dựng trong suốt quá trình sản xuất.

Đây cũng là điểm quan trọng trong hành trình xây dựng thương hiệu nông sản của đồng bào dân tộc thiểu số. Bởi thương hiệu không thể bắt đầu từ một chiếc bao bì đẹp hay một cái tên dễ nhớ. Nó phải bắt đầu từ chất lượng và sự nhất quán của sản phẩm.

Theo ông Hồ Công Định, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Hội Nông dân phường Lang Biang - Đà Lạt, địa phương sẽ tiếp tục hỗ trợ mở rộng vùng sản xuất, vùng trồng cà phê; đồng thời tăng cường liên kết với các hợp tác xã, tổ hợp tác nhằm ổn định đầu ra và nâng cao giá trị sản phẩm.

Ở Đạ Nghịt và Păng Tiêng, hành trình ấy mới chỉ bắt đầu. Nhưng từ những thay đổi trong từng khu vườn, những vùng nguyên liệu đang dần được hình thành. Từ sự liên kết giữa những người trồng cà phê, những sản phẩm mang tên vùng đất cũng bắt đầu xuất hiện.

Và khi hạt cà phê được chăm chút từ đất, được kiểm soát bằng quy trình và được trao một cái tên, nông sản của người K’Ho có thêm cơ hội bước ra thị trường bằng giá trị của chính mình.