Bước ngoặt tất yếu cho hành trình số hóa ngành hàng sầu riêng

Tại hội nghị tập huấn triển khai hệ thống thí điểm truy xuất nguồn gốc sầu riêng khu vực Tây Nguyên mới đây, các chuyên gia nhận định ngành hàng này đang có sự tăng trưởng thần tốc, đặc biệt là tại vùng trọng điểm Đắk Lắk. Tuy nhiên, sự tăng trưởng nóng cũng bộc lộ những "nút thắt" về kiểm soát quy trình canh tác và tính minh bạch. Ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), khẳng định việc xây dựng hệ thống truy xuất là yêu cầu cấp thiết, không chỉ để quản lý mà còn là tấm "hộ chiếu" để sầu riêng Việt Nam hội nhập sâu hơn, nâng cao uy tín với các đối tác quốc tế.

Lần đầu tiên, một hệ thống dữ liệu xuyên suốt từ sản xuất, thu hoạch đến tiêu thụ được thiết lập đồng bộ. Tại Đắk Lắk – địa phương sở hữu khoảng 45.000 ha sầu riêng, bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, cho rằng đây là bước đi chiến lược nhằm chuẩn hóa chất lượng từ vùng trồng đến tay người tiêu dùng. Hệ thống này đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn hàng giả, hàng nhái, đồng thời bảo vệ thương hiệu sầu riêng Việt Nam trước những rào cản kỹ thuật ngày càng lớn.

Không chỉ ở Tây Nguyên, các tỉnh khu vực Đồng bằng sông Cửu Long cũng đang rốt ráo vào cuộc. Điển hình như tỉnh Đồng Tháp đã xây dựng lộ trình chiến lược đến năm 2035, trong đó sầu riêng là ngành hàng ưu tiên hàng đầu. Mục tiêu đến năm 2030, 100% mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói tại đây sẽ tham gia hệ thống truy xuất nguồn gốc, đảm bảo mọi thông tin đều được số hóa và minh bạch hóa hoàn toàn.

Xây dựng liên kết chuỗi và tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng xuất khẩu

Để hệ thống không chỉ dừng lại ở mức thí điểm, vai trò của các hiệp hội và doanh nghiệp là vô cùng then chốt. Ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk, nhấn mạnh tư duy kiểm soát an toàn thực phẩm cần có bước chuyển mình mạnh mẽ: Kiểm soát ngay từ khâu thu gom tại vườn thay vì chờ đến khi vào nhà máy. Theo đó, doanh nghiệp xuất khẩu phải là hạt nhân, vừa dẫn dắt nông dân tuân thủ kỹ thuật, vừa cùng cơ quan chức năng giám sát chặt chẽ chất lượng sau thu hoạch.

Tuy nhiên, thực tế triển khai vẫn còn những thách thức về hạ tầng kiểm định. Với quy mô vùng nguyên liệu khổng lồ, việc thiếu các trung tâm kiểm nghiệm tại chỗ đang tạo áp lực lớn lên logistics. Hiện tại, tỉnh Đồng Tháp đã chủ động kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tháo gỡ khó khăn trong việc xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc, đặc biệt là nâng cao công suất kiểm nghiệm các tiêu chuẩn về cadimi hay chất vàng O.

Bên cạnh đó, việc phân quyền khai thác dữ liệu mã số vùng trồng cho các địa phương là cần thiết để quản lý sản lượng và truy xuất nguồn gốc hiệu quả hơn. Các chuyên gia và địa phương cũng đồng loạt kiến nghị cần có cơ chế ưu đãi về thuế, thủ tục hành chính để khuyến khích đầu tư vào các nhà máy chế biến sâu và phòng kiểm nghiệm đạt chuẩn ngay tại vùng nguyên liệu. Chỉ khi có sự đồng bộ từ hệ thống dữ liệu đến hạ tầng kỹ thuật, sầu riêng Việt Nam mới thực sự tạo được sức bật mạnh mẽ, không còn nỗi lo "ùn tắc" và tự tin vươn xa tới những thị trường khó tính nhất.