Một nghiên cứu sinh Tiến sĩ phải gửi hơn 700 hồ sơ mới tìm được việc sau 9 tháng. Một cựu sinh viên Đại học Oxford chật vật để có được vị trí thực tập quản lý khách sạn. Trong khi đó, nhiều người trẻ mang trên vai khoản nợ học phí hàng chục nghìn bảng Anh nhưng vẫn chưa thể bước chân vào thị trường lao động.

Đó không còn là những trường hợp cá biệt mà đang phản ánh bức tranh việc làm đầy thách thức của sinh viên tốt nghiệp tại Anh, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động tuyển dụng.

Susie tốt nghiệp Tiến sĩ tại Đại học Sheffield. Cô từng rất tự tin rằng 3 tấm bằng đại học sẽ giúp cô dễ dàng tìm được việc làm. Tuy nhiên, thực tế hoàn toàn trái ngược.

Trong suốt 9 tháng sau khi tốt nghiệp, cô nộp hơn 700 hồ sơ xin việc. Mỗi ngày đều xoay quanh việc chỉnh sửa CV, viết thư xin việc và gửi đơn ứng tuyển. Phần lớn hồ sơ không nhận được bất kỳ phản hồi nào. Có những đơn xin việc còn bị từ chối chỉ vài phút sau khi nộp với những email phản hồi mang tính tự động.

Khoảng 70% hồ sơ của Susie rơi vào im lặng, kể cả những vị trí mà cô đã trải qua nhiều vòng phỏng vấn.

Cuối cùng, cô cũng nhận được một công việc với mức lương dưới 30.000 bảng Anh/năm - thấp hơn cả khoản học bổng nghiên cứu sinh mà cô từng nhận.

Theo Susie, AI đã làm thay đổi hoàn toàn cuộc cạnh tranh trên thị trường lao động. Chỉ trong vòng 1 giờ sau khi đăng tuyển trên LinkedIn, một vị trí có thể thu hút hàng trăm hồ sơ, khiến khả năng được nhà tuyển dụng chú ý ngày càng thấp.

Không chỉ Susie, nhiều sinh viên tốt nghiệp tại Anh cũng đang đối mặt với tình trạng tương tự. Martyna, 23 tuổi, sắp nhận bằng Thạc sĩ Văn học Anh của Đại học York. Nhận thấy thị trường lao động ngày càng khó khăn, cô bắt đầu tìm việc từ nửa năm trước khi tốt nghiệp.

Đến nay, Martyna đã ứng tuyển khoảng 150 vị trí ở nhiều lĩnh vực như tiếp thị, xuất bản, dịch vụ công, tổ chức từ thiện, bán lẻ và khách sạn.

Sau năm cuộc phỏng vấn, cô vẫn chưa nhận được lời mời làm việc nào. Một trong số ít phản hồi cô nhận được chỉ là email thông báo vị trí tuyển dụng đã nhận tới 2.000 hồ sơ.

Để vượt qua hệ thống sàng lọc bằng AI, Martyna và nhiều người trẻ thử áp dụng nhiều "mẹo" được chia sẻ trên mạng, như chèn các từ khóa trong mô tả công việc vào hồ sơ bằng phông chữ trắng để tăng khả năng được hệ thống lựa chọn. Tuy nhiên, những cách làm này gần như không mang lại hiệu quả.

"Tôi cảm thấy mình đã bị lừa. 2 tấm bằng đại học dường như chẳng còn nhiều ý nghĩa. Bố mẹ tôi đã rất vất vả để tôi được học tập ở Anh, còn tôi đang gánh khoản vay sinh viên lên tới 90.000 bảng Anh", Martyna chia sẻ.

Cô cho biết từng được khuyên rằng học đại học sẽ mở ra tương lai rộng mở. Nhưng giờ đây, ngay cả công việc pha chế cà phê cũng yêu cầu kinh nghiệm mà cô không có.

Theo nhiều sinh viên tốt nghiệp, bằng cấp học thuật không còn đủ để tạo lợi thế cạnh tranh. Lucy, 24 tuổi, tốt nghiệp ngành Truyền thông thị giác từ năm 2022 nhưng vẫn chưa thể tìm được công việc trong lĩnh vực thiết kế. Sau nhiều năm chỉ làm bán thời gian, cuối cùng cô chấp nhận công việc chăm sóc người cao tuổi tại viện dưỡng lão với mức lương tối thiểu.

"Tấm bằng đại học gần như không tạo ra khác biệt khi tìm việc", Lucy nói.

Tương tự, Lewis - cựu học viên cao học ngành Vi sinh học của Đại học Oxford - đã gửi hàng trăm hồ sơ trước khi nhận được vị trí thực tập quản lý tại một khách sạn. Theo cô, các nhà tuyển dụng hiện quan tâm nhiều hơn đến kỹ năng phục vụ khách hàng và kinh nghiệm thực tế thay vì thành tích học tập hay chuyên môn nghiên cứu.

"Tôi sợ mình sẽ không bao giờ có cơ hội bước vào đúng lĩnh vực mình theo đuổi", Lewis chia sẻ.

Sanjay Balle tốt nghiệp ngành Triết học, Chính trị và Kinh tế (PPE) và hiện làm bồi bàn theo hợp đồng với thu nhập khoảng 700-800 bảng Anh mỗi tháng. Mỗi ngày, anh nộp khoảng 20 hồ sơ vào nhiều lĩnh vực khác nhau, từ quảng cáo, tài chính, giáo dục đến dịch vụ công. Sau hơn 500 đơn ứng tuyển, cơ hội việc làm vẫn rất mong manh.

Nỗi lo này cũng khiến nhiều bậc phụ huynh bất an. Willemien Schurer, một người mẹ ở London, cho biết con trai bà tốt nghiệp ngành Toán tại một trường đại học hàng đầu nhưng đã nộp khoảng 200 hồ sơ trong vòng 5 tháng mà vẫn liên tục bị từ chối.

Theo bà, khi AI trở thành công cụ sàng lọc chính trong tuyển dụng, việc vượt qua vòng xét duyệt ban đầu đã trở thành thử thách lớn đối với người tìm việc.

Sự phát triển của AI đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trên thị trường lao động Anh. Trong bối cảnh hàng nghìn ứng viên cạnh tranh cho một vị trí và doanh nghiệp ngày càng ưu tiên kinh nghiệm thực tế, nhiều sinh viên tốt nghiệp dù sở hữu bằng cấp danh giá vẫn phải đối mặt với nguy cơ thất nghiệp hoặc chấp nhận những công việc không đúng chuyên môn.

Thực tế này cũng làm dấy lên cuộc tranh luận về giá trị của giáo dục đại học trong thời đại AI, khi tấm bằng từng được xem là "tấm vé" bước vào thị trường lao động nay không còn bảo đảm cơ hội việc làm như trước.