Du lịch trải nghiệm mở đường cho thương hiệu trà

Theo Báo Thái Nguyên, nếu lịch sử tạo nên bản sắc thì đổi mới đang mở ra tương lai cho vùng chè Khe Cốc, vùng chè Vô Tranh. Sau sáp nhập, Vô Tranh trở thành một trong những địa phương có diện tích chè lớn nhất tỉnh Thái Nguyên. Toàn xã hiện có trên 2.600ha chè, 38 làng nghề, 12 sản phẩm OCOP từ 3 đến 5 sao; hơn 800ha sản xuất theo tiêu chuẩn GAP, 34ha hữu cơ và gần 200ha được cấp mã số vùng trồng.

Không chỉ vùng chè Khe Cốc, nhiều hợp tác xã trên địa bàn xã đã chú trọng ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc và đưa khoảng 80% sản phẩm lên các nền tảng thương mại điện tử.

Tuy nhiên, dư địa phát triển của vùng chè Vô Tranh không chỉ nằm ở những búp chè. Trên địa bàn xã hiện có 4 di sản văn hóa phi vật thể và 10 di tích lịch sử cấp tỉnh được bảo tồn, gìn giữ qua nhiều thế hệ. Diện tích chè lớn cùng địa hình trung du miền núi đã tạo nên những không gian giàu tiềm năng phát triển du lịch. Các trải nghiệm như hái chè, sao chè, thưởng trà giữa đồi hay tìm hiểu câu chuyện về chè trung du cổ hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng nếu được đầu tư bài bản.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, xã Vô Tranh đang tăng cường liên kết giữa chính quyền, hợp tác xã, doanh nghiệp và người dân; xây dựng các tuyến du lịch chuyên đề về văn hóa trà; phát triển hạ tầng phục vụ du khách; đồng thời đẩy mạnh quảng bá thương hiệu chè Khe Cốc, chè Vô Tranh gắn với chỉ dẫn địa lý chè Thái Nguyên.

Ông Hoàng Xuân Thủy, Chủ tịch UBND xã Vô Tranh, cho biết: Hướng tới Festival Trà Quốc tế 2026, địa phương đang tập trung triển khai các nội dung theo kế hoạch của UBND tỉnh, chú trọng quy hoạch, xây dựng vùng chè gắn với du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái. Đặc biệt, trong tháng 6 vừa qua, xã Vô Tranh đã tổ chức thành công chương trình “Trải nghiệm Vô Tranh, dấu ấn xứ Trà”, thu hút đông đảo du khách. Đây cũng là tiền đề để thu hút các nhà đầu tư mở rộng du lịch gắn với văn hóa trà địa phương.

Hơn nửa thế kỷ trước, những người đi xây dựng vùng kinh tế mới mang theo khát vọng lập nghiệp trên những sườn đồi còn hoang sơ. Hôm nay, từ chính những nương chè ấy, một khát vọng mới đang được viết tiếp, đưa chè Khe Cốc, chè Vô Tranh trở thành biểu tượng của nền nông nghiệp xanh, của văn hóa trà Thái Nguyên và những sản phẩm nông nghiệp Việt Nam đủ sức chinh phục các thị trường khó tính trên thế giới.

Từ vùng kinh tế mới đến “cái nôi” chè trung du

Khoảng giữa thập niên 1970, những gia đình từ Phú Xuyên (Hà Nội) cùng đồng bào dân tộc bản địa lên vùng Khe Cốc, nay thuộc xã Vô Tranh, khai hoang, xây dựng vùng kinh tế mới. Khi ấy, giữa những triền đồi nối tiếp nhau, người dân chọn cách “lấy ngắn nuôi dài”, trồng ngô, sắn để ổn định cuộc sống trước mắt, rồi từng bước gây dựng những nương chè đầu tiên.

Từ vài khoảnh đồi nhỏ ở Khe Cốc, diện tích chè dần mở rộng sang Bãi Bằng, Minh Hợp, Đập Tràn, hình thành vùng nguyên liệu rộng hơn 300ha như hiện nay. Cây chè trung du với đặc điểm lá nhỏ, sức sống bền bỉ, chịu hạn tốt, thích nghi với địa hình dốc và nguồn nước từ suối Khe Cốc đã trở thành sinh kế của hàng trăm hộ dân.

Thiên nhiên cũng tạo cho vùng chè Khe Cốc những điều kiện thuận lợi hiếm có. Những quả đồi bát úp nối tiếp nhau, tiểu khí hậu mát mẻ quanh năm, sương phủ vào mỗi sớm. Đất gan gà, đất thỏi son có khả năng giữ ẩm tốt cùng hệ sinh thái nhiều tầng cây giúp nương chè phát triển cân bằng. Chính điều kiện ấy đã tạo nên hương vị riêng của chè trung du Khe Cốc với nước trà xanh vàng óng, hương cốm dịu nhẹ, vị chát thanh và hậu ngọt sâu.

Ít ai biết rằng, Khe Cốc còn là một trong những cái nôi của nông nghiệp hữu cơ Việt Nam. Năm 1998, nơi đây được Hội Làm vườn Việt Nam, Tổ chức ORION (Thụy Điển) và CIDSE lựa chọn xây dựng mô hình sản xuất chè hữu cơ - một trong những mô hình hữu cơ sớm nhất cả nước. Dấu mốc này không chỉ đặt nền móng cho phương thức canh tác bền vững mà còn tạo nên tư duy mới cho nhiều thế hệ người làm chè.

Là một trong những đơn vị đi đầu xây dựng chè hữu cơ ở Vô Tranh, ông Tô Văn Khiêm, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã (HTX) Chè An toàn Khe Cốc, cho biết: Từ năm 2017, HTX đã loại bỏ hoàn toàn phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật hóa học trong sản xuất chè. Nhờ đó, chất lượng chè và môi trường sống đều có sự thay đổi rõ rệt. Để cây chè hữu cơ phát triển bền vững, HTX bảo đảm tiêu thụ sản phẩm cho bà con với giá cao hơn từ 1,5-2 lần so với giá thị trường.

Đến nay, HTX Chè An toàn Khe Cốc có vùng nguyên liệu 20ha được chứng nhận đạt tiêu chuẩn hữu cơ; 5 sản phẩm trà của HTX được chứng nhận OCOP 3 sao, 4 sao.

Bên cạnh những đồi chè cổ trung du nép mình dưới những tán cây xanh mát, vùng chè Khe Cốc còn nổi tiếng với giống chè tím. Đây là giống chè đột biến có sắc tím đỏ đặc trưng ở búp và lá nhờ hàm lượng anthocyanin cao - một chất chống oxy hóa tự nhiên giúp cây thích nghi với điều kiện khí hậu. Loại chè này được xếp vào nhóm chè dược liệu với nhiều lợi ích cho sức khỏe.

Từ tư duy đổi mới và tâm huyết của những người làm chè, thương hiệu chè Khe Cốc đã từng bước vươn ra thị trường quốc tế. Các sản phẩm chè túi lọc, matcha và kẹo trà xanh đã được xuất khẩu sang Ba Lan và một số thị trường châu Âu. Thành công này cho thấy hướng đi lấy chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn quốc tế làm nền tảng là lựa chọn đúng đắn.