Chuỗi cà phê Trung Nguyên Legend của Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ tại Trung Quốc với các dòng sản phẩm cà phê rang xay phin chậm đặc trưng, sử dụng nguyên liệu tươi từ Việt Nam.

Khi mạng lưới cửa hàng mở rộng khắp Trung Quốc, logistics đã trở thành một điểm nghẽn. Công ty Trung Nguyên tập trung mua hạt cà phê theo mùa từ các trang trại ở Việt Nam, nhưng tuyến vận tải đường bộ kết hợp đường biển sang Trung Quốc hiện phải đi theo tuyến vòng, đôi khi phát sinh chậm trễ.

Doanh nghiệp này hy vọng kênh đào nối sông ra biển đầu tiên của Trung Quốc, vừa mở cửa đầu tháng này, sẽ mang lại một lối đi tắt.

Các doanh nghiệp trên khắp Đông Nam Á cũng kỳ vọng kênh đào Bình Lục (Pinglu), công trình lấp đầy khoảng trống kết nối giữa vùng nội địa phía tây nam Trung Quốc với các hành lang hàng hải quốc tế, sẽ trở thành tuyến đưa hàng hóa vào nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, thay vì chỉ mở thêm một con đường cho làn sóng hàng hóa Trung Quốc đổ vào các thị trường ASEAN.

Ông Hoàng Vĩ Cường (Huang Weiqiang), đồng quản lý khu vực của Trung Nguyên tại thành phố Nam Ninh, Trung Quốc cho biết: "Các sà lan đi biển lớn chở hạt cà phê từ Việt Nam sẽ có thể di chuyển theo kênh đào mới đi thẳng lên Nam Ninh và các trung tâm nội địa khác của Trung Quốc mà không cần phải chuyển sang các tàu nhỏ hơn… Điều này tiềm năng có thể mang lại doanh số cao hơn cho chúng tôi tại Trung Quốc”.

11 quốc gia thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), trong đó có Việt Nam đã háo hức chờ đợi sự ra đời của kênh đào Bình Lục, công trình thủy lợi dài 134,2km tại Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây. Nhiều bên kỳ vọng tác động lan tỏa tích cực đối với thương mại và logistics, vì dự án này kết nối các dòng sông nội địa và các tuyến giao thông đường thủy huyết mạch ở Tây Nam Trung Quốc với Vịnh Bắc Bộ.

Theo Tân Hoa Xã, đây là tuyến đường thủy nhân tạo đầu tiên kết nối sông với biển được xây dựng tại Trung Quốc kể từ khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập năm 1949.

Với mức đầu tư dự kiến 72,7 tỷ nhân dân tệ (khoảng 10,8 tỷ USD, tức gần 281.784 tỷ đồng), dự án kênh đào Bình Lục khởi công từ tháng 8 năm 2022, được thiết kế để đón các tàu có tải trọng lên tới 5.000 tấn và tiết kiệm hơn 5 tỷ nhân dân tệ (xấp xỉ 746 triệu USD, tức gần 19.380 tỷ đồng) chi phí vận tải tổng thể mỗi năm.

Video Trung Quốc khánh thành kênh đào Bình Lục (Pinglu) để thúc đẩy thương mại với ASEAN - Nguồn clip: CGTN Europe

Tuy nhiên, cũng có những lo ngại dấy lên rằng cơ sở hạ tầng mới có thể làm cho thương mại Trung Quốc - ASEAN ngày càng mất cân bằng hơn.

Tại Hội chợ triển lãm Trung Quốc - ASEAN (CAEXPO) thường niên ở Nam Ninh (thủ phủ của Quảng Tây) kết thúc vào ngày 21/9, các nhà xuất khẩu và quan chức thương mại đến từ Việt Nam, Thái Lan và Singapore cho rằng kênh đào này phải mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp nước ngoài tương đương với các nhà xuất khẩu Trung Quốc.

Một quan chức từ văn phòng Quảng Châu của Ủy ban Đầu tư Thái Lan nhận định: “Kênh đào nên tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại hai chiều, đặc biệt là khi Bắc Kinh đã nhiều lần hứa hẹn sẽ mở rộng nhập khẩu. Tuyến đường này không nên chỉ dành cho Trung Quốc xuất khẩu sang Thái Lan mà còn phải từ Thái Lan sang Trung Quốc. Hy vọng sẽ có thêm nhiều hàng hóa Thái Lan, dù là sầu riêng, gạo hay linh kiện điện tử, có thể lưu thông qua kênh đào này để đi sâu hơn vào nội địa Trung Quốc”.

Những hy vọng rằng kênh đào Bình Lục sẽ thúc đẩy Trung Quốc nhập khẩu nhiều hơn xuất phát từ tình trạng thâm hụt thương mại kéo dài của ASEAN với Trung Quốc - đối tác thương mại lớn nhất của khối này.

Số liệu từ Hải quan Trung Quốc cho thấy trong 8 tháng đầu năm nay, ASEAN đã nhập khẩu 546 tỷ USD hàng hóa từ Trung Quốc, tăng 25,8% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi kim ngạch xuất khẩu của khối này sang Trung Quốc đạt 316,7 tỷ USD.

Khi kênh đào Bình Lục giúp hàng hóa bỏ qua khâu quá cảnh qua Quảng Châu hoặc Thượng Hải, rút ngắn khoảng cách, giảm chi phí và tránh tắc nghẽn, vị quan chức Thái Lan cho rằng thâm hụt thương mại của nước mình có thể sẽ gia tăng.

Bà nói: “Với kênh đào này, các công ty Trung Quốc hoạt động tại Thái Lan sẽ có cách dễ dàng hơn, nhanh chóng hơn để nhập khẩu linh kiện và máy móc từ Trung Quốc… cần phải tái cân bằng tình trạng bất cân xứng thương mại này”.

Các nhà phân tích cho rằng kênh đào Bình Lục có thể gắn kết địa lý kinh tế của Đông Nam Á chặt chẽ hơn với vùng nội địa Trung Quốc trong bối cảnh cục diện thương mại đang dịch chuyển.

Alice Chan, Giám đốc điều hành Trung tâm Đổi mới và Hợp tác APAC có trụ sở tại Singapore nhận định: “Bình Lục là con dao hai lưỡi, ASEAN nói chung phải chủ động nghiên cứu các tác động và tận dụng nó một cách tốt nhất”.

Bà Chan nói thêm rằng các hiệp định thương mại như Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) có thể đảm bảo lợi ích từ kênh đào được phân bổ đều đặn, lan tỏa tới cả Trung Quốc và ASEAN.

Phar Kim Beng, Giáo sư Nghiên cứu ASEAN tại Đại học Hồi giáo Quốc tế Malaysia cũng đồng tình rằng kênh đào này phải là con đường thương mại hai chiều chứ không chỉ là một công cụ khác để Bắc Kinh thể hiện sự thống trị về công nghiệp và thương mại.

Ông viết trong một báo cáo công bố tháng này: “Một khi hàng hóa từ Quảng Tây và vùng Tây Nam rộng lớn của Trung Quốc đi vào Vịnh Bắc Bộ, chúng đã đối mặt trực tiếp với ASEAN… Bình Lục là động mạch kinh tế phía Nam mới của Trung Quốc. ASEAN phải ngăn hành lang này trở thành đại lộ một chiều… Cơ hội lớn hơn nằm ở việc đưa các sản phẩm của ASEAN thâm nhập sâu hơn vào thị trường miền Tây Trung Quốc”.

Ông cho rằng câu hỏi không còn đơn thuần là làm thế nào để các sản phẩm của Malaysia vươn tới Thượng Hải, Thâm Quyến hay Quảng Châu nữa, “Malaysia phải nghiên cứu cách các công ty của mình có thể tiếp cận không gian kinh tế khổng lồ nằm ngoài các trung tâm ven biển truyền thống của Trung Quốc”.

Mặc dù kênh đào Bình Lục gợi ra những phản ứng trái chiều, các tuyến vận tải container trực tiếp không thể thực hiện được nếu thiếu nó - như tuyến kết nối Nam Ninh với thành phố cảng Cần Thơ ở Đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam - đang hứa hẹn mở ra những cơ hội hai chiều.

Tại hội chợ ở Nam Ninh, các lãnh đạo của Trung Nguyên Legend cho biết đây là một trong những doanh nghiệp đang cân nhắc sử dụng các tuyến đường mới này.

Khu công nghiệp Khâm Châu Trung Quốc – Malaysia có lịch sử 14 năm, nằm ở vị trí chiến lược tại thành phố mà kênh đào đổ ra biển cũng đang hy vọng khai thác tiềm năng này và đã tăng cường các nỗ lực hợp tác công nghiệp để khuyến khích thêm nhiều nhà sản xuất nước ngoài đến mở nhà máy tại đây.