Nỗi lo thực phẩm bẩn len lỏi vào học đường

Tính đến giữa tháng 4/2026, TP Hồ Chí Minh liên tục ghi nhận các sự cố nghiêm trọng liên quan đến vệ sinh an toàn thực phẩm trong môi trường giáo dục. Điển hình là vụ việc hơn 200 học sinh Trường Tiểu học Bình Quới Tây phải nhập viện do nhiễm khuẩn Salmonella từ suất ăn của Công ty Hữu Phước. Trước đó, một đơn vị cung cấp khác là Sago Food cũng bị phát hiện sử dụng thịt heo quá hạn sử dụng để chế biến cho học sinh.

Đề cập về những sự cố này, bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh đánh giá quá trình cung cấp bữa ăn cho khoảng 3.500 trường học trên địa bàn hiện nay chưa an toàn tuyệt đối, dù các doanh nghiệp đều vượt qua khâu thẩm định.

Theo bà Lan, việc "khuất mắt trông coi còn rất nhiều vấn đề", do đó định hướng ưu tiên hàng đầu lúc này là tập trung vào khâu phòng ngừa. Tại lễ ký kết "Cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm" với các đơn vị cung ứng mới đây, lãnh đạo Sở nhấn mạnh sự kiện này mang ý nghĩa nhắc nhở, hoàn toàn không làm giảm nhẹ cường độ quản lý của cơ quan nhà nước. Mục tiêu là để doanh nghiệp luôn trong trạng thái sẵn sàng tuân thủ, không thể chủ quan đối phó.

Lỗ hổng từ quy trình thanh tra theo kế hoạch

Một trong những rào cản lớn nhất trong công tác quản lý hiện nay là quy trình thanh tra, kiểm tra còn mang tính hành chính cao. Bà Phạm Khánh Phong Lan thừa nhận việc kiểm tra hiện nay chủ yếu phải làm theo kế hoạch, có báo trước nên "cỡ gì cũng tốt", gây khó khăn cho việc phát hiện sai phạm thực tế.

Thực tế cho thấy, trong các đợt kiểm tra theo kế hoạch, phần lớn cơ sở đều được đánh giá đạt yêu cầu, nhưng sai phạm lại chỉ bộc lộ qua phản ánh của báo chí hoặc khi có sự cố xảy ra. Nguyên nhân là do các đơn vị thường có sự chuẩn bị kỹ lưỡng khi biết trước thời gian làm việc. Thậm chí, có trường hợp doanh nghiệp né tránh, đóng cửa khi đoàn đến theo lịch, buộc cơ quan chức năng phải chuyển sang kiểm tra đột xuất mới phát hiện vi phạm.

Hiện nay, Sở An toàn thực phẩm đang kiến nghị sửa đổi quy định pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả thanh tra. Bà Lan cho biết: "Ngành đang kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật theo hướng tạo điều kiện cho thanh tra đột xuất, giúp phát hiện vi phạm kịp thời."

Về chế tài, các quy định hiện hành được đánh giá là đủ sức răn đe. Với hành vi gây ngộ độc thực phẩm, mức phạt áp dụng tối thiểu từ 100 triệu đồng và có thể chuyển sang xử lý hình sự nếu hậu quả lớn. Riêng đối với doanh nghiệp, mức xử phạt sẽ cao gấp đôi so với hộ kinh doanh cá thể.

Đề cao vai trò giám sát của phụ huynh và nhà trường

Trong bối cảnh lực lượng thanh tra mỏng mà số lượng trường học và suất ăn quá lớn, sự phối hợp giữa nhà trường và phụ huynh được xem là "lá chắn" hữu hiệu nhất. Giám đốc Sở An toàn thực phẩm khẳng định trong môi trường giáo dục, hiệu trưởng giữ vai trò chịu trách nhiệm cao nhất đối với sức khỏe học sinh. Các trường cần ưu tiên tiêu chí chất lượng thay vì chỉ quan tâm mức giá đấu thầu khi lựa chọn đối tác cung ứng.

Cơ quan quản lý cũng kêu gọi hội phụ huynh đồng hành cùng nhà trường trực tiếp giám sát quá trình tiếp nhận nguyên liệu và tiến hành kiểm tra đột xuất khu vực nấu nướng. Việc giám sát này không đòi hỏi chuyên môn sâu, ban đầu chỉ cần kiểm tra hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc đạt các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP hoặc thuộc chuỗi thực phẩm an toàn.

Trường hợp nhận thấy dấu hiệu bất thường của món ăn mà nhà trường không xử lý thỏa đáng, phụ huynh cần gọi điện trực tiếp đến đường dây nóng của Sở An toàn thực phẩm. Bà Lan khuyên người dân: "Tránh đăng sự việc lên mạng xã hội trước khi nhà chức trách vào cuộc, nhằm chặn đứng cơ hội doanh nghiệp vi phạm tẩu tán hoặc phi tang chứng cứ."

Dự kiến ngày 16/4, TP Hồ Chí Minh sẽ phát động Tháng hành động vì an toàn thực phẩm với chủ đề trọng tâm là phòng ngừa ngộ độc và bảo đảm an toàn bữa ăn cho người dân, tiếp tục siết chặt kỷ cương trong lĩnh vực này.