Từ cuối tháng 7, VETC và ePass thông báo triển khai thu phí dịch vụ định kỳ hàng tháng, áp dụng từ ngày 1/8. Với khách hàng cá nhân, mức phí là 6.600 đồng/tháng/ví, tương đương 79.200 đồng/năm và đã bao gồm VAT. Đối với khách hàng tổ chức, doanh nghiệp, mức phí là 66.000 đồng/tháng/ví, tương đương 792.000 đồng/năm. 

Theo đại diện ePass, khoản tiền này không phải do đơn vị cung cấp dịch vụ thu phí không dừng trực tiếp thu. Với ePass, phương tiện thanh toán liên kết với tài khoản giao thông là ví điện tử Viettel Money; khoản phí do đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán trực tiếp áp dụng.

Đại diện ePass cho biết dù quá trình thanh toán khi phương tiện qua trạm chỉ diễn ra trong vài giây, hệ thống tài khoản giao thông và tài khoản thanh toán phải duy trì kết nối liên tục. Khoản phí được sử dụng để duy trì hạ tầng công nghệ thông tin, bảo đảm kết nối và xử lý giao dịch tự động 24/7, đồng thời phục vụ việc đối soát dòng tiền, xử lý dữ liệu và nâng cấp các giải pháp bảo mật.

Viettel Money cũng cho biết bắt đầu từ tháng 8, đơn vị thu phí xử lý giao dịch đối với khách hàng liên kết tài khoản giao thông ePass. Khoản phí được thu cố định hàng tháng và xuất hóa đơn điện tử theo quy định. Một điểm đáng chú ý là chủ phương tiện không nhất thiết phải tiếp tục sử dụng ví điện tử đang liên kết nếu không muốn chịu khoản phí này.

Theo đại diện ePass, khách hàng có thể hủy liên kết với ví điện tử VETC hoặc Viettel Money và chuyển sang phương thức thanh toán khác, chẳng hạn tài khoản ngân hàng, dịch vụ trả sau, thẻ tín dụng hoặc thẻ quốc tế. Khi hủy liên kết với ví điện tử, khách hàng sẽ không tiếp tục chịu khoản phí dịch vụ của ví đó. Nếu phương thức thanh toán mới phát sinh phí, các khoản này sẽ được áp dụng theo chính sách của đơn vị cung cấp phương thức thanh toán tương ứng.

Về bản chất, khoản 6.600 đồng/tháng được VETC xác định là phí dịch vụ quản lý tài khoản ví điện tử, không phải phí sử dụng đường bộ và không làm thay đổi mức phí mà phương tiện phải trả khi qua trạm. Trong khi đó, ePass khẳng định đây là phí dịch vụ do đơn vị quản lý phương tiện thanh toán liên kết, cụ thể là Viettel Money, trực tiếp thu. Việc doanh nghiệp cung cấp dịch vụ thanh toán và thu phí không đồng nghĩa với việc mọi khoản phí mới đều có thể tự động áp dụng đối với khách hàng đang sử dụng dịch vụ.

Theo Luật sư Nguyễn Văn Đồng, Trưởng Văn phòng Luật sư Nhân Chính (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), khi đánh giá tính hợp pháp của khoản phí 6.600 đồng/tháng, cần xem xét đồng thời bản chất khoản phí, hợp đồng đã ký với khách hàng, điều kiện giao dịch chung cũng như cách thức doanh nghiệp thông báo và thay đổi điều kiện dịch vụ.

Nghị định 119/2024/NĐ-CP về thanh toán điện tử giao thông đường bộ đã thiết lập mô hình tài khoản giao thông kết nối với phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt. Vì vậy, về mặt pháp lý, việc tài khoản giao thông được kết nối với ví điện tử hoặc một phương tiện thanh toán khác có cơ sở. Tuy nhiên, theo luật sư, việc pháp luật cho phép doanh nghiệp cung cấp dịch vụ và thu phí không có nghĩa doanh nghiệp có thể tùy ý bổ sung nghĩa vụ tài chính mới cho khách hàng đang sử dụng dịch vụ.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 quy định người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác về nội dung giao dịch, được quyết định tham gia hoặc không tham gia giao dịch và được cung cấp dịch vụ đúng với nội dung đã thỏa thuận.

Đáng chú ý, pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng đặt ra giới hạn đối với các điều khoản cho phép doanh nghiệp đơn phương thay đổi nội dung hợp đồng hoặc điều kiện giao dịch chung mà không quy định quyền chấm dứt hợp đồng cho người tiêu dùng.

Theo Luật sư Nguyễn Văn Đồng, không phải mọi trường hợp thay đổi phí đều buộc doanh nghiệp phải lấy văn bản chấp thuận riêng của từng khách hàng. Nếu hợp đồng hoặc điều kiện giao dịch chung ngay từ đầu đã quy định rõ về cơ chế thu phí, mức phí hoặc cơ chế điều chỉnh phí và những điều khoản này phù hợp pháp luật, doanh nghiệp có thể thực hiện theo cơ chế mà khách hàng đã chấp nhận. 

Ngược lại, nếu khoản 6.600 đồng/tháng là một nghĩa vụ tài chính hoàn toàn mới, chưa được quy định trong hợp đồng hoặc điều kiện giao dịch chung mà khách hàng đã chấp thuận, việc doanh nghiệp chỉ thông báo rằng sẽ bắt đầu thu phí từ một thời điểm nhất định chưa chắc đã đủ để tạo thành thỏa thuận sửa đổi hợp đồng.

Theo các phân tích pháp lý, vấn đề không nằm đơn thuần ở việc doanh nghiệp có được phép thu phí quản lý tài khoản hay không. Điều quan trọng là khoản phí đó có được công bố minh bạch, áp dụng đúng quy định và phù hợp với quan hệ hợp đồng giữa doanh nghiệp với khách hàng hay không.

Chủ xe có thể kiểm tra các nội dung gồm hợp đồng hoặc điều kiện giao dịch chung đã chấp nhận khi đăng ký dịch vụ; cơ chế thu và điều chỉnh phí được quy định như thế nào; doanh nghiệp đã thông báo thay đổi ra sao và khách hàng có quyền từ chối, hủy liên kết hoặc chấm dứt dịch vụ hay không.

Nếu khoản phí đã được quy định rõ trong thỏa thuận ban đầu hoặc có cơ chế điều chỉnh phí hợp pháp, doanh nghiệp có cơ sở để thực hiện. Ngược lại, nếu đây là nghĩa vụ tài chính hoàn toàn mới được áp dụng cho hợp đồng đang thực hiện mà không có căn cứ sửa đổi phù hợp, vấn đề có thể cần được xem xét dưới góc độ pháp luật hợp đồng và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Như vậy, với những chủ xe không muốn trả 6.600 đồng/tháng, phương án trước mắt là kiểm tra phương thức thanh toán đang liên kết và cân nhắc chuyển sang hình thức khác nếu phù hợp. Còn về tính hợp pháp của khoản phí, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở thông báo thu phí mà còn ở thỏa thuận giữa doanh nghiệp và khách hàng ngay từ khi dịch vụ được thiết lập.