Ngày 16/8, tại TP. Hồ Chí Minh, Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền tác giả Việt Nam phối hợp với Viện Nghiên cứu Phát triển Sáng tạo và Bản quyền Việt Nam tổ chức Workshop “Hành trang pháp lý về sáng tạo và bản quyền cho KOC/KOL năm 2026 trên không gian số”. Chương trình tập trung vào những vấn đề pháp lý đang ngày càng tác động trực tiếp đến hoạt động sáng tạo nội dung, quảng cáo và kinh doanh trên các nền tảng số.

Tại workshop, các chuyên gia nhận định sự phát triển nhanh của thương mại điện tử, mạng xã hội và nền kinh tế sáng tạo đang mở ra cơ hội lớn cho KOC, KOL. Chỉ với một tài khoản mạng xã hội, người sáng tạo có thể xây dựng cộng đồng người theo dõi, hợp tác với nhãn hàng, quảng bá sản phẩm và trực tiếp tham gia hoạt động bán hàng.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của mô hình này cũng khiến ranh giới giữa sáng tạo nội dung, quảng cáo và kinh doanh ngày càng trở nên rõ nét về mặt pháp lý. Những nội dung trước đây có thể được thực hiện theo thói quen hoặc kinh nghiệm cá nhân thì nay có thể liên quan đến nhiều quy định khác nhau.

Theo ông Nguyễn Lâm Thanh, đại diện TikTok Việt Nam, năm 2026 đánh dấu những thay đổi đáng kể trong môi trường pháp lý liên quan đến quảng cáo, thương mại điện tử và bản quyền. Cộng đồng KOC/KOL đang chuyển từ giai đoạn phát triển tương đối tự phát sang giai đoạn cần chuyên nghiệp hóa hoạt động, trong đó kiến thức pháp lý trở thành một phần của năng lực nghề nghiệp.

Người sáng tạo nội dung cần phân biệt rõ giữa nội dung cung cấp thông tin, nội dung quảng cáo và nội dung gắn trực tiếp với hoạt động bán sản phẩm. Ở từng trường hợp, trách nhiệm của người tạo nội dung có thể khác nhau và chịu sự điều chỉnh của nhiều quy định về thông tin trên Internet, quảng cáo, thương mại điện tử, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, thuế và sở hữu trí tuệ.

Ông Nguyễn Lâm Thanh cho rằng yêu cầu minh bạch trong hoạt động quảng bá sản phẩm đang ngày càng rõ ràng hơn. Chẳng hạn, việc một KOC review sản phẩm hoặc dịch vụ và nhận thù lao từ nhãn hàng không còn đơn thuần là hoạt động chia sẻ trải nghiệm. Khi nội dung có yếu tố thương mại, người sáng tạo cần nhận thức rõ trách nhiệm của mình đối với thông tin cung cấp tới người xem.

Theo đại diện TikTok Việt Nam, việc tăng cường các yêu cầu pháp lý cũng góp phần tạo ra một môi trường cạnh tranh minh bạch hơn. Những doanh nghiệp và nhãn hàng hoạt động nghiêm túc có thêm điều kiện để cạnh tranh bình đẳng, trong khi người sáng tạo nội dung cũng có cơ sở rõ ràng hơn để xây dựng hoạt động lâu dài.

Cùng với yêu cầu từ pháp luật, các nền tảng số cũng đang tăng cường sử dụng hệ thống tự động để phát hiện và kiểm soát những nội dung có nguy cơ vi phạm. Nội dung vi phạm có thể bị hạn chế phân phối, xử lý hoặc tài khoản bị áp dụng các biện pháp chế tài tùy theo mức độ.

Đối với hoạt động livestream, những phát ngôn mang tính tuyệt đối về chất lượng sản phẩm cũng có thể trở thành rủi ro nếu người tạo nội dung không có căn cứ chứng minh. Việc khẳng định một sản phẩm là “tốt nhất Việt Nam” chẳng hạn, nếu không có cơ sở phù hợp, có thể bị hệ thống phát hiện và xử lý.

Ông Nguyễn Lâm Thanh cho biết các quy định đã được tích hợp tương đối chặt chẽ vào hệ thống kiểm soát của nền tảng. Khi tài khoản có nội dung vi phạm, mức độ xử lý có thể tăng dần, từ hạn chế hoạt động trong một khoảng thời gian đến ngừng tài khoản nếu vi phạm nghiêm trọng hoặc vượt ngưỡng quy định.

Không chỉ quảng cáo và nội dung thương mại, bản quyền cũng đang trở thành một trong những vấn đề mà KOC/KOL không thể xem nhẹ. Ông Bùi Nguyên Hùng, nguyên Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, Chủ tịch Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền tác giả Việt Nam, cho rằng hoạt động sáng tạo nội dung có thể đồng thời chịu sự điều chỉnh của nhiều quy định, từ Bộ luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ đến pháp luật về quảng cáo và những lĩnh vực có liên quan.

Trong quá trình sản xuất video, livestream hoặc xây dựng các nội dung trên mạng xã hội, người sáng tạo thường xuyên sử dụng hình ảnh, âm nhạc, video, thiết kế hoặc những tác phẩm do người khác tạo ra. Nếu không xác định rõ quyền sử dụng, nguồn gốc và phạm vi được phép khai thác, nội dung có thể phát sinh tranh chấp bản quyền.

Đặc biệt, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo đang tạo thêm một lớp vấn đề mới. AI giúp người sáng tạo rút ngắn thời gian xây dựng ý tưởng, tạo hình ảnh, âm thanh hoặc hỗ trợ sản xuất nội dung, nhưng việc sử dụng công cụ này không đồng nghĩa với việc mọi dữ liệu và tác phẩm được tạo ra hoặc đưa vào hệ thống đều có thể sử dụng tùy ý.

Theo ông Bùi Nguyên Hùng, AI sẽ ngày càng trở thành một phần của hoạt động sáng tạo, song người sử dụng cần làm chủ công cụ, kiểm soát quá trình tạo ra sản phẩm và chú ý đến quyền đối với dữ liệu, hình ảnh, tác phẩm được sử dụng. Giá trị của người sáng tạo không chỉ nằm ở việc sử dụng công nghệ mà còn ở khả năng tạo ra dấu ấn và đóng góp sáng tạo của chính mình.

Ở góc độ đào tạo và hỗ trợ cộng đồng sáng tạo, ông Nguyễn Văn Toàn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Sáng tạo và Bản quyền Việt Nam, cho rằng người Việt Nam đang có nhiều lợi thế trong hoạt động bán hàng và sáng tạo nội dung trên nền tảng số. Lực lượng tham gia ngày càng đa dạng, từ người trẻ đến những người lớn tuổi.

Tuy nhiên, khi hoạt động bán hàng, quảng cáo trên nền tảng số phát triển mạnh, khoảng trống kiến thức pháp lý cũng trở nên đáng chú ý. Một thông tin quảng cáo không chính xác hoặc không phù hợp với thực tế không chỉ ảnh hưởng đến người tiêu dùng mà còn có thể khiến chính người truyền tải thông tin đối mặt với những rủi ro pháp lý.

Theo ông Nguyễn Văn Toàn, việc trang bị kiến thức về pháp luật và bản quyền cần được xem là một phần của quá trình chuyên nghiệp hóa nghề sáng tạo nội dung. Mục tiêu không chỉ là hạn chế các trường hợp vi phạm mà còn giúp KOC/KOL có thể hoạt động ổn định, minh bạch và bền vững hơn.

Từ thực tế hoạt động trên nền tảng số, chị Võ Yên Trang, chuyên viên vận hành KOC và livestream tại một doanh nghiệp, cho biết trước đây bản thân chưa thực sự chú trọng đến vấn đề bản quyền và chính sách của nền tảng. Trong quá trình thực hiện livestream và sản xuất video, việc không nắm đầy đủ quy định từng khiến nội dung bị đánh dấu vi phạm, qua đó ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh.

Sau khi tham gia workshop, chị Trang cho biết sẽ chú ý hơn đến việc kiểm tra chính sách của nền tảng trước khi triển khai nội dung. Khi hợp tác với các nhãn hàng, các bên cũng cần trao đổi cụ thể về yêu cầu và giới hạn của nền tảng để giảm nguy cơ phát sinh vi phạm bản quyền hoặc những vấn đề liên quan đến nội dung quảng cáo.

Tại workshop, các chuyên gia và đại biểu cũng tập trung trao đổi về những tình huống thường gặp trong thực tế như sử dụng hình ảnh, âm nhạc và tác phẩm của người khác; giới hạn của việc trích dẫn; trách nhiệm của KOC/KOL khi tham gia quảng cáo; sử dụng AI trong sáng tạo nội dung và cách nhận diện các rủi ro pháp lý khi hoạt động trên môi trường số.

Những vấn đề này cho thấy hoạt động sáng tạo nội dung đang bước sang một giai đoạn mới, trong đó khả năng thu hút người xem và tạo ra doanh thu không còn là yếu tố duy nhất quyết định sự phát triển của một KOC/KOL. Hiểu biết pháp luật, khả năng kiểm soát nội dung, tôn trọng bản quyền và minh bạch trong quan hệ với nhãn hàng đang trở thành những yêu cầu quan trọng để xây dựng uy tín lâu dài.

Trong bối cảnh thương mại điện tử và kinh tế sáng tạo tiếp tục mở rộng, việc nâng cao nhận thức pháp lý cho cộng đồng KOC/KOL không chỉ nhằm hạn chế vi phạm. Đây còn là nền tảng để hình thành một môi trường sáng tạo chuyên nghiệp, bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, tôn trọng quyền của chủ sở hữu tác phẩm và tạo dựng niềm tin giữa người sáng tạo, doanh nghiệp, nhãn hàng và các nền tảng số.