Nghệ sĩ Ưu tú Trịnh Thị Ngọ được biết đến là nữ phát thanh viên huyền thoại của Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), người sở hữu giọng đọc tiếng Anh đã đi vào lịch sử phát thanh Việt Nam. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, bà trở thành nhân vật được nhiều binh sĩ Mỹ biết đến với biệt danh "Hannah Hà Nội", một giọng nói mà nhiều người thừa nhận "vừa sợ hãi nhưng cũng không thể rời tai khỏi radio".

Xuất thân danh giá, học cao hiểu rộng

Nghệ sĩ Ưu tú Trịnh Thị Ngọ sinh ra tại phố Hàng Bồ, Hà Nội trong một gia đình tư sản. Bà là con gái của nhà tư sản Trịnh Đình Kính, người được biết đến với thương hiệu thủy tinh Thanh Đức và từng được mệnh danh là "ông hoàng thủy tinh Đông Dương".

Được gia đình tạo điều kiện học tập từ nhỏ, bà hoàn thành chương trình tú tài Pháp, đồng thời theo học tiếng Anh dưới sự hướng dẫn của bà Lucine Hà Văn Vượng. Vào thời điểm đó, việc học ngoại ngữ là điều không phổ biến bởi chi phí rất cao, lên tới 25 đồng Đông Dương cho mỗi giờ học.

Trong những lần chia sẻ với báo chí, Nghệ sĩ Ưu tú Trịnh Thị Ngọ cho biết việc học tiếng Anh ban đầu xuất phát từ mong muốn của cha. Tuy nhiên, niềm yêu thích thực sự đến sau khi bà nhiều lần xem bộ phim Mỹ Cuốn theo chiều gió. Mong muốn hiểu trọn vẹn lời thoại mà không cần phụ đề đã thôi thúc bà dành nhiều thời gian học ngoại ngữ, tạo nền tảng cho con đường gắn bó với nghề phát thanh sau này.

Biến cố xảy ra khi thân phụ của bà bị bắt giam tại Nhà tù Hỏa Lò vì ủng hộ cách mạng, khiến gia đình mất toàn bộ tài sản. Từ đó, gánh nặng gia đình đặt lên vai người con gái trẻ. Trong Cách mạng Tháng Tám, bà tham gia cứu chữa thương binh và tiếp tế cho lực lượng cách mạng.

Năm 1955, khi Đài Tiếng nói Việt Nam mở chương trình phát thanh tiếng Anh, Nghệ sĩ Ưu tú Trịnh Thị Ngọ, sau khi tốt nghiệp Khoa Tiếng Anh của Trường Đại học Ngoại ngữ Hà Nội, trở thành phát thanh viên, biên dịch viên và biên tập viên của đài.

Dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp đến vào năm 1965 khi bà được giao phụ trách chương trình Chuyện nhỏ với binh sĩ Mỹ, sản phẩm phối hợp giữa Đài Tiếng nói Việt Nam và Cục Địch vận (Tổng cục Chính trị, Bộ Quốc phòng), với mục tiêu truyền tải thông tin tới binh sĩ Mỹ đang tham chiến tại Việt Nam.

Lấy nghệ danh Thu Hương, Nghệ sĩ Ưu tú Trịnh Thị Ngọ bắt đầu thực hiện các chương trình phát thanh bằng tiếng Anh dành cho binh sĩ Mỹ. Bà từng cho biết lựa chọn nghệ danh này vì tên thật có 2 dấu nặng, gây khó khăn cho người nước ngoài khi phát âm, đồng thời Thu Hương cũng là tên một người bạn thân mà bà rất quý mến.

Thôi miên lính Mỹ bằng giọng đọc

Chuyện nhỏ với binh sĩ Mỹ thường được phát vào ban đêm sau các trận đánh, mở đầu bằng câu: "Đây là Thu Hương, trò chuyện với binh sĩ Mỹ ở Nam Việt Nam...". Ban đầu, mỗi chương trình kéo dài khoảng 5-6 phút và phát 2 buổi mỗi tuần. Sau đó, thời lượng được tăng lên 30 phút mỗi buổi với tần suất 3 buổi mỗi tuần. Nội dung xoay quanh những câu chuyện về gia đình của các binh sĩ tại quê nhà, những mất mát do chiến tranh gây ra đối với người dân Việt Nam cũng như tâm tư của những người lính sau các trận chiến.

Giọng đọc của bà Trịnh Thị Ngọ nhanh chóng thu hút sự chú ý của nhiều binh sĩ Mỹ. Họ gọi bà bằng những biệt danh như "phù thủy", "nàng tiên cá" hay "Hannah Hà Nội". Có người từng thốt lên: "Hannah! Người là đấng tiên tri hay là mụ phù thủy, hay là quỷ sứ?".

Trong mắt nhiều binh sĩ, đó là giọng nói khiến họ vừa dè chừng nhưng vẫn không thể ngừng lắng nghe. Sau chiến tranh, nhiều cựu binh và nhà báo Mỹ đã tìm đến Việt Nam để gặp bà, đồng thời lưu giữ các bản ghi âm chương trình phát thanh như những tư liệu đặc biệt của lịch sử.

Trong một cuộc trao đổi với báo chí, Nghệ sĩ Ưu tú Trịnh Thị Ngọ từng chia sẻ: "Nguyên tắc đọc tin của tôi là phải bảo đảm tính thuyết phục, không quá thân mật nhưng cũng không quá cứng rắn. Việc lựa chọn từ ngữ phải phù hợp với từng đối tượng. Khi trò chuyện với binh sĩ Mỹ ở miền Nam Việt Nam, tôi không dùng từ 'kẻ thù' (enemy) mà gọi là 'đối phương' (adversary).

Các anh bên quân đội viết nội dung bằng tiếng Việt, tôi là một trong những người chuyển ngữ sang tiếng Anh. Khi đề cập đến diễn biến chiến sự, tôi thường dẫn thêm thông tin từ báo chí Mỹ để tăng tính khách quan. Điều tôi muốn truyền tải tới từng binh sĩ Mỹ là họ đang tham gia một cuộc chiến tranh phi nghĩa và sẽ phải hy sinh một cách vô ích."

Ngày 30/4/1975, Nghệ sĩ Ưu tú Trịnh Thị Ngọ là người trực tiếp đọc bản tin bằng tiếng Anh thông báo với bạn bè quốc tế về sự kiện lịch sử: "Sài Gòn đã được giải phóng, đất nước Việt Nam đã hoàn toàn độc lập, thống nhất". Sau ngày đất nước thống nhất, bà cùng gia đình vào miền Nam sinh sống và tiếp tục công tác tại Đài Tiếng nói Việt Nam khu vực TP. Hồ Chí Minh.

Tên tuổi của Nghệ sĩ Ưu tú Trịnh Thị Ngọ vượt ra ngoài phạm vi nghề phát thanh. Nhiều tờ báo quốc tế như The New York Times, Life, L'Hebdo và People đã đăng tải bài viết, hình ảnh cũng như thực hiện các cuộc phỏng vấn về bà. Ngay cả cố Đại tướng Võ Nguyên Giáp cũng từng trìu mến gọi bà bằng cái tên "Hannah Hà Nội".

Bà Trịnh Thị Ngọ qua đời ngày 30/9/2016, hưởng thọ 85 tuổi và được an táng tại tỉnh Long An (nay là tỉnh Tây Ninh) bên cạnh người chồng của mình. Cho đến hôm nay, tên tuổi và giọng đọc của bà vẫn được nhắc nhớ như một dấu ấn đặc biệt trong lịch sử phát thanh Việt Nam, đồng thời là một trong những hình ảnh góp phần đưa tiếng nói của Việt Nam đến với bạn bè quốc tế trong những năm tháng chiến tranh.