Sau 3 thập kỷ kiên trì khảo sát vùng rừng nguyên sinh Calakmul ở Mexico, các nhà khảo cổ học quốc tế đã phát hiện một thành phố Maya cổ gần như còn nguyên vẹn. Khu di tích mang tên Minanbé được đánh giá là một trong những phát hiện khảo cổ quan trọng nhất tại Trung Mỹ trong những năm gần đây, hứa hẹn mở ra thêm nhiều dữ liệu về lịch sử và sự suy tàn của nền văn minh Maya.

Thành phố cổ nằm sâu trong Khu dự trữ sinh quyển Calakmul thuộc bang Campeche của Mexico. Đây là khu rừng nhiệt đới lớn thứ hai Mỹ Latinh sau rừng Amazon, đồng thời là Di sản Thế giới được UNESCO công nhận nhờ giá trị nổi bật về thiên nhiên và khảo cổ.

Theo các nhà nghiên cứu, Minanbé trong tiếng Maya Yucatec có nghĩa là "không có đường". Tên gọi này phản ánh đúng địa hình của khu vực. Nơi đây hoàn toàn không có lối tiếp cận hay đường tự nhiên.

Để đến được địa điểm khảo cổ, nhóm nghiên cứu do nhà khảo cổ Ivan Šprajc thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Slovenia dẫn đầu đã phải dùng dao rựa phát quang khoảng 6km đường rừng trước khi tiếp cận được di tích.

Minanbé có diện tích khoảng 15ha với nhiều công trình kiến trúc bằng đá được bảo tồn ở trạng thái gần như nguyên vẹn. Đây cũng là di tích đầu tiên trong nhiều năm qua mà nhóm nghiên cứu phát hiện chưa từng bị các đối tượng săn tìm cổ vật xâm hại.

Theo khảo sát, thành phố gồm 14 công trình kiến trúc bằng đá như quảng trường, cung điện, khu nghi lễ, bệ thờ và các tuyến đường đắp cao kết nối các khu vực trong đô thị. 

Trong đó, nổi bật nhất là một ngôi đền hình kim tự tháp cao khoảng 13m được xây dựng theo phong cách kiến trúc Río Bec, vốn nổi tiếng với kỹ thuật xây dựng tinh xảo cùng những chi tiết trang trí cầu kỳ đặc trưng của nền văn minh Maya.

Các chuyên gia cho biết Minanbé được xác định nhờ công nghệ quét Lidar, phương pháp sử dụng tia laser để xuyên qua lớp tán cây dày đặc và tái tạo địa hình bên dưới. Công nghệ này giúp các nhà khảo cổ phát hiện những dấu vết kiến trúc mà mắt thường gần như không thể quan sát giữa rừng nguyên sinh.

Đây là thành quả của hơn 30 năm khảo sát liên tục tại vùng đất thấp Maya ở bán đảo Yucatán. Trong thời gian này, nhóm nghiên cứu đã xác định được hơn 80 địa điểm khảo cổ khác nhau, trong đó có nhiều thành phố cổ từng gây tiếng vang như Chactún hay Ocomtún.

Các nhà khảo cổ xác định Minanbé thuộc giai đoạn Hậu Cổ điển của nền văn minh Maya, kéo dài từ khoảng năm 600 đến năm 900 sau Công nguyên. Đây được xem là thời kỳ phát triển rực rỡ khi khu vực này từng là nơi sinh sống của khoảng 10 triệu người.

Bên cạnh quy mô kiến trúc, Minanbé còn mang đến nhiều tư liệu quý giá về đời sống chính trị và tín ngưỡng của người Maya.

Trong quá trình khảo sát, các chuyên gia đã phát hiện 3 tấm bia đá đặt dưới chân kim tự tháp. Một trong số đó khắc hình nhân vật đang thực hiện nghi lễ chặt đầu bằng rìu hoặc dao, đồng thời ghi niên đại tương ứng với năm 849 sau Công nguyên.

Theo nhóm nghiên cứu, chi tiết này cho thấy ít nhất một phần các công trình tại Minanbé được xây dựng ngay trước thời điểm các đô thị Maya bắt đầu bị bỏ hoang vào khoảng thế kỷ X.

Ngoài các bia đá, nhóm khảo cổ còn phát hiện một bàn thờ bị đập vỡ, trên đó chạm khắc hình ảnh một vị vua đội mũ và đeo nhiều trang sức. Dấu vết hư hại được cho là có chủ đích, nhiều khả năng phản ánh những biến động chính trị từng diễn ra tại thành phố.

Một số giả thuyết cho rằng sau giai đoạn cực thịnh, các nhóm cư dân từ phía Bắc bán đảo Yucatán đã tiến vào khu vực này và thay đổi hệ thống biểu tượng quyền lực của đô thị.

Các chuyên gia nhận định Minanbé có tiềm năng giúp giới nghiên cứu hiểu rõ hơn về mạng lưới các thành phố Maya, mối liên kết giữa các trung tâm dân cư cũng như cấu trúc chính trị của vùng đất thấp Trung Mỹ trong giai đoạn cuối của nền văn minh này.

Khu dự trữ sinh quyển Calakmul hiện được xem là một trong những khu vực giàu di sản khảo cổ nhất Mexico với hơn 500 địa điểm Maya đã được ghi nhận. Mật độ phân bố dày đặc đến mức ở nhiều nơi rất khó xác định ranh giới giữa các đô thị cổ.

Mặc dù vậy, việc nghiên cứu sâu hơn tại Minanbé vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Do nằm trong khu bảo tồn thiên nhiên được UNESCO bảo vệ nghiêm ngặt, mọi hoạt động mở đường, khai quật hay xây dựng hạ tầng tiếp cận đều phải trải qua quy trình cấp phép chặt chẽ.

Nhóm nghiên cứu cho rằng những cuộc khai quật quy mô lớn trong tương lai là cần thiết để giải mã toàn diện thành phố cổ này. Tuy nhiên, điều đó sẽ phụ thuộc vào điều kiện hậu cần cũng như nguồn kinh phí dành cho các dự án khảo cổ dài hạn. 

Dù còn nhiều bí ẩn chưa được giải đáp, sự xuất hiện của Minanbé được xem là một trong những phát hiện khảo cổ nổi bật nhất tại khu vực Trung Mỹ trong nhiều năm qua. Thành phố cổ gần như nguyên vẹn giữa khu rừng nguyên sinh không chỉ bổ sung thêm những mảnh ghép quan trọng về nền văn minh Maya mà còn mở ra cơ hội nghiên cứu hiếm có đối với một đô thị chưa từng bị tác động bởi nạn cướp phá di sản.