Sai lầm khi kỳ vọng vào thực phẩm có tính mát

Trong đợt nắng nóng đỉnh điểm vừa qua, nhu cầu tìm kiếm các giải pháp làm mát cơ thể trở thành vấn đề cấp bách đối với nhiều gia đình. Không ít người đã chủ động thay đổi thói quen sinh hoạt, cắt bỏ việc sử dụng nước lọc và thay thế bằng các loại nước như đỗ đen, sấu ngâm hoặc các loại nước thảo mộc tự nấu. Thậm chí, nhiều phụ huynh lo lắng cho con cái trong giai đoạn ôn thi căng thẳng đã chuẩn bị đủ loại nước bí đao, mía, quả la hán hay lá cơm nếp để con mang đi học mỗi ngày. Họ tin rằng những thức uống này mang lại cảm giác thanh mát và giúp giảm bớt sự mệt mỏi do thời tiết oi bức.

Xu hướng sử dụng quá mức các loại thực phẩm được cho là có tính mát hiện nay rất phổ biến. Nhiều người ăn gần nửa quả dưa hấu mỗi ngày hoặc uống liên tục vài cốc nước ép trái cây với mong muốn chống nóng hiệu quả hơn. Điểm hình như trường hợp của chị Mai Lan ở Tây Hồ, Hà Nội, người đã dành cả tuần nắng nóng để ninh nước đỗ đen và làm nước sấu cho cả gia đình dùng thay nước lọc. Tâm lý chung của nhiều người là tin rằng những loại thực phẩm này là nguồn bổ sung điện giải tự nhiên và càng uống nhiều thì cơ thể càng được bảo vệ tốt hơn.

Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Tiết chế và Dinh dưỡng tại Bệnh viện 19-8 Hà Nội, cho biết đây là thói quen đáng lo ngại. Nhiều người đang đặt quá nhiều kỳ vọng vào các loại thực phẩm hoặc đồ uống được quảng bá có công dụng giải nhiệt thần kỳ. Thực tế, chuyên gia này từng gặp không ít trường hợp uống vài lít nước dừa mỗi ngày hoặc sử dụng liên tục nước ép trái cây vì tin rằng đó là lựa chọn lành mạnh thay thế nước ngọt. Nhiều người vô tư ăn lượng lớn dưa hấu hoặc uống nước dừa thay nước lọc mà không lường trước những hệ lụy đối với sức khỏe nếu dùng quá liều lượng.

Theo phân tích của chuyên gia, mặc dù trái cây và các loại nước ép mang lại nguồn vitamin, khoáng chất dồi dào và đóng góp một phần nước cho cơ thể, chúng vẫn không thể thay thế vai trò thiết yếu của nước lọc. Việc quá phụ thuộc vào các loại nước thảo mộc hay nước ép trái cây không giúp cơ thể giải quyết được vấn đề mất nước. Thay vào đó, việc tiêu thụ không kiểm soát còn khiến người dùng vô tình nạp một lượng carbohydrate lớn từ trái cây, vốn không tốt cho sức khỏe nếu duy trì trong thời gian dài. Người dân cần tỉnh táo hơn trước các thông tin một chiều về những loại thực phẩm được gắn mác thần dược hạ nhiệt.

Cơ chế sinh lý giúp cơ thể thích nghi nắng nóng

Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang khẳng định quan niệm cho rằng việc ăn một loại trái cây hay uống một loại nước cụ thể có khả năng hạ nhiệt cơ thể là chưa chính xác dưới góc độ khoa học. Thân nhiệt của con người được kiểm soát chặt chẽ bởi vùng dưới đồi trong não bộ. Hệ thống này điều phối hàng loạt cơ chế sinh lý phức tạp như tiết mồ hôi, điều chỉnh lưu lượng tuần hoàn, giãn mạch máu dưới da và duy trì cân bằng điện giải. Những cơ chế nội tại này mới chính là nền tảng giúp cơ thể ổn định trước những thay đổi của môi trường bên ngoài.

Không một loại trái cây riêng lẻ nào đủ khả năng thay thế các cơ chế điều hòa thân nhiệt tự nhiên vốn có của cơ thể. Các loại trái cây chỉ đóng vai trò hỗ trợ cung cấp nước, chất chống oxy hóa và các vi chất thiết yếu để cơ thể thích nghi tốt hơn với nắng nóng. Chuyên gia dẫn chứng từ dữ liệu của Trung tâm Nghiên cứu Dinh dưỡng Con người thuộc Bộ Nông nghiệp Mỹ, trong 100g dưa hấu có khoảng 91 đến 92g nước, cùng 30 kcal và 7 đến 8g carbohydrate. Việc ăn nửa quả dưa hấu mỗi ngày đồng nghĩa với việc nạp vào cơ thể lượng đường và carbohydrate đáng kể, điều mà ít người tiêu dùng nhận thức được.

Đối với nước dừa, một quả dừa tươi cung cấp khoảng 300 đến 400ml nước cùng nhiều khoáng chất như kali, magie và một lượng đường tự nhiên. Khi sử dụng hợp lý, nước dừa là thức uống bổ trợ tốt trong mùa nóng. Tuy nhiên, Tiến sĩ Giang nhấn mạnh việc uống liên tục 3 đến 4 quả dừa mỗi ngày trong thời gian dài không phù hợp với tất cả mọi người. Đặc biệt, những bệnh nhân mắc các vấn đề về thận hoặc những người cần kiểm soát lượng kali trong khẩu phần ăn hàng ngày cần phải đặc biệt thận trọng khi sử dụng nước dừa với số lượng lớn.

Giải pháp căn cơ nhất để ứng phó với thời tiết nắng nóng không nằm ở các loại thần dược mà chính là việc duy trì lối sống khoa học. Các chuyên gia khuyến cáo trong mùa hè, nguyên tắc quan trọng nhất vẫn là đảm bảo cơ thể được cung cấp đủ nước lọc hằng ngày. Việc bổ sung điện giải chỉ nên thực hiện khi thật sự cần thiết và phải kết hợp hài hòa với chế độ dinh dưỡng cân đối. Duy trì thói quen uống đủ nước lọc, ăn uống lành mạnh và lắng nghe cơ thể chính là chìa khóa giúp mỗi người vượt qua mùa nắng nóng một cách hiệu quả, bền vững và đảm bảo sức khỏe dài lâu.