Đây là lần đầu tiên tại Việt Nam diễn ra một diễn đàn khoa học quy mô quốc tế đi sâu phân tích, đánh giá và dự báo tương lai của ngành châm cứu, y học cổ truyền dưới góc nhìn của Trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), AI tạo sinh và các công nghệ tiên tiến. Với 19 báo cáo chuyên sâu của các nhà khoa học trong nước và quốc tế, hội thảo tập trung giải quyết các vấn đề cốt lõi: Định hướng chiến lược và kết nối toàn cầu; giải quyết điểm nghẽn về tính chủ quan trong chẩn đoán truyền thống thông qua các giải pháp đột phá; tối ưu hóa điều trị bệnh mạn tính và kỹ thuật cao; đào tạo nhân lực…

Số hóa kho tàng tri thức để chuyển dịch sang y học dựa trên dữ liệu

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Trần Văn Thanh, Giám đốc Bệnh viện Châm cứu Trung ương, Trưởng Ban tổ chức nhận định, sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tạo ra những cơ hội chưa từng có cho ngành y tế. Trong bối cảnh đó, y học cổ truyền cần tận dụng sức mạnh của công nghệ số để nâng cao tính chính xác, khách quan và hiệu quả trong khám chữa bệnh, từng bước chuyển đổi từ mô hình y học dựa trên kinh nghiệm sang mô hình y học dựa trên bằng chứng và dữ liệu khoa học.

PGS.TS Trần Văn Thanh cho biết, y học cổ truyền đang sở hữu kho tàng tri thức phong phú về chẩn đoán, điều trị, dược liệu, dưỡng sinh và phục hồi chức năng. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu hiện vẫn tồn tại dưới dạng hồ sơ giấy, tài liệu phân tán hoặc kinh nghiệm cá nhân, gây khó khăn cho việc kế thừa, chuẩn hóa và nghiên cứu khoa học.

"Chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ mà còn là quá trình chuyển kho tàng tri thức y học cổ truyền, từ dạng kinh nghiệm phân tán thành hệ thống dữ liệu chuẩn hóa, có thể kiểm chứng, phân tích và tích hợp với y học hiện đại", PGS.TS Trần Văn Thanh nhấn mạnh.

Là bệnh viện chuyên khoa đầu ngành về châm cứu và phục hồi chức năng, Bệnh viện Châm cứu Trung ương xác định đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu để nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, tối ưu hóa nguồn lực và đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của nhân dân. Tuy nhiên, Giám đốc Bệnh viện Châm cứu Trung ương cũng lưu ý: "Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong y tế cần được triển khai trên nguyên tắc lấy người bệnh làm trung tâm, bảo đảm tính an toàn, hiệu quả, đạo đức nghề nghiệp và bảo mật dữ liệu. Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi phục vụ tốt hơn cho người bệnh, hỗ trợ hiệu quả hơn cho người thầy thuốc và góp phần xây dựng hệ thống y tế hiện đại, minh bạch và nhân văn."

Theo lãnh đạo Bệnh viện Châm cứu Trung ương, số hóa dữ liệu chuyên ngành, phát triển nguồn nhân lực số, xây dựng cơ sở dữ liệu dược liệu và tăng cường hợp tác quốc tế sẽ là những hướng đi trọng tâm của y học cổ truyền trong thời gian tới. Trong đó, xây dựng cơ sở dữ liệu dược liệu, bản đồ vùng trồng và hệ thống truy xuất nguồn gốc được xem là nền tảng để nâng cao chất lượng, tính minh bạch và giá trị kinh tế của ngành dược liệu Việt Nam.

Định hướng chiến lược hiện đại hóa di sản y học dân tộc

Tại hội thảo, TS.BS Vũ Mạnh Hà, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế khẳng định y học cổ truyền là di sản quý báu của dân tộc, được hình thành và phát triển qua hàng nghìn năm lịch sử, đóng vai trò quan trọng trong công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân. Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm phát triển y học cổ truyền, kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại; phát triển hệ thống khám bệnh, chữa bệnh bằng y học cổ truyền; thúc đẩy nghiên cứu khoa học, kiểm chứng hiệu quả các phương pháp điều trị, các bài thuốc, vị thuốc và các phương pháp chữa bệnh không dùng thuốc…

Đặc biệt, những chỉ đạo, định hướng gần đây của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về phát triển y học cổ truyền Việt Nam trong giai đoạn mới có ý nghĩa hết sức quan trọng. Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhấn mạnh yêu cầu phát triển y học cổ truyền trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; chuẩn hóa, số hóa và hiện đại hóa y học cổ truyền; biến những giá trị truyền thống thành nguồn lực phát triển mới của đất nước. Đây là định hướng chiến lược đặt ra yêu cầu đối với toàn ngành y tế phải tiếp tục đổi mới tư duy phát triển y học cổ truyền theo hướng khoa học hơn, hiện đại hơn, hội nhập hơn nhưng vẫn giữ gìn được bản sắc riêng của nền y học dân tộc Việt Nam.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, y học cổ truyền đang đứng trước cơ hội lớn để đổi mới và phát triển. AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả trong nghiên cứu khoa học, đào tạo, khám chữa bệnh cũng như bảo tồn tri thức y học dân tộc. Đối với y học cổ truyền, tiềm năng ứng dụng của công nghệ là rất lớn. Nhiều nội dung đặc thù của y học cổ truyền như tứ chẩn, biện chứng luận trị, đánh giá thể trạng, lựa chọn huyệt vị, theo dõi đáp ứng điều trị, phục hồi chức năng hay chăm sóc sức khỏe chủ động đều có thể được hỗ trợ hiệu quả bởi các công nghệ hiện đại.

“Tuy nhiên, chúng ta cần thống nhất nhận thức rằng trí tuệ nhân tạo không thay thế người thầy thuốc. Công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ; còn trình độ chuyên môn, kinh nghiệm lâm sàng, y đức và trách nhiệm nghề nghiệp của người thầy thuốc vẫn là yếu tố quyết định chất lượng khám bệnh, chữa bệnh” – Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà lưu ý.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, lãnh đạo Bộ Y tế đề nghị các cơ quan quản lý, các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh y học cổ truyền, các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và các đơn vị liên quan cần tập trung thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm sau:

Xác định mục tiêu phục vụ cộng đồng: Xem mục tiêu cuối cùng của ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong y học cổ truyền là phục vụ người bệnh và cộng đồng. Mọi giải pháp công nghệ phải hướng tới nâng cao chất lượng chẩn đoán, điều trị, phục hồi chức năng, tăng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, giảm chi phí, nâng cao hiệu quả quản lý và đem lại lợi ích thiết thực cho người dân.

Đẩy mạnh chuẩn hóa và số hóa tri thức: Việc số hóa bài thuốc, hồ sơ bệnh án và dữ liệu lâm sàng sẽ tạo nền tảng để xây dựng các cơ sở dữ liệu lớn phục vụ nghiên cứu, đào tạo và chăm sóc sức khỏe. Muốn ứng dụng hiệu quả trí tuệ nhân tạo thì phải có dữ liệu chất lượng, nên cần tập trung chuẩn hóa thuật ngữ chuyên môn, quy trình kỹ thuật, hồ sơ bệnh án, dữ liệu lâm sàng, tiêu chí đánh giá và kết quả điều trị; từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu y học cổ truyền thống nhất phục vụ công tác quản lý, nghiên cứu khoa học, đào tạo và khám bệnh, chữa bệnh.

Kết hợp chặt chẽ hai nền y học: Thúc đẩy sự kết hợp chặt chẽ giữa y học cổ truyền và y học hiện đại trên cơ sở khoa học, bằng chứng và an toàn người bệnh. Đây là hướng đi phù hợp để phát huy thế mạnh của mỗi nền y học, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Phát triển nguồn nhân lực số: Quan tâm phát triển nguồn nhân lực y học cổ truyền trong thời kỳ chuyển đổi số. Đội ngũ cán bộ y tế không chỉ cần giỏi chuyên môn, giàu kinh nghiệm lâm sàng mà còn phải có năng lực tiếp cận, ứng dụng và làm chủ công nghệ mới; đồng thời tiếp tục giữ gìn y đức, trách nhiệm nghề nghiệp và những giá trị nhân văn của người thầy thuốc.

Tăng cường liên kết đa ngành và quốc tế: Tiếp tục tăng cường hợp tác quốc tế và liên kết đa ngành trong nghiên cứu khoa học, đào tạo, chuyển giao công nghệ và ứng dụng thực tiễn. Các bệnh viện chuyên khoa đầu ngành, các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ cần phát huy vai trò tiên phong trong đổi mới sáng tạo, xây dựng các mô hình ứng dụng trí tuệ nhân tạo có hiệu quả trong chẩn đoán, điều trị, phục hồi chức năng và quản trị bệnh viện.

Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà khẳng định: "Bộ Y tế luôn quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi để lĩnh vực y học cổ truyền tiếp tục phát triển theo hướng khoa học, hiện đại và hội nhập quốc tế; tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách; thúc đẩy nghiên cứu khoa học, chuyển đổi số, đào tạo nguồn nhân lực và mở rộng hợp tác quốc tế nhằm phát huy tốt nhất tiềm năng, lợi thế của y học cổ truyền Việt Nam." Đồng thời, lãnh đạo Bộ Y tế mong muốn hội thảo sẽ có nhiều ý kiến tâm huyết, nhiều sáng kiến có giá trị và nhiều đề xuất thiết thực, góp phần thúc đẩy quá trình hiện đại hóa và phát triển bền vững của y học cổ truyền Việt Nam trong thời gian tới.

Mở ra không gian ứng dụng lâm sàng và kết nối toàn cầu

Bên cạnh các nghiên cứu nền tảng, hội thảo AITM 2026 đã cập nhật những thành tựu mới nhất trong lĩnh vực học máy, dữ liệu lớn và AI tạo sinh. Các nhà khoa học đã trình bày những mô hình xây dựng cơ sở dữ liệu y học cổ truyền quy mô lớn, ứng dụng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), công nghệ đa phương thức và công nghệ Omics trong phân tích bệnh học. Đặc biệt, việc ứng dụng Generative AI để phục dựng y thư cổ, số hóa tri thức truyền thống và hỗ trợ chuyển giao lâm sàng được đánh giá là hướng đi đầy tiềm năng, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản y học dân tộc.

Nhiều báo cáo tại diễn đàn đi sâu vào ứng dụng thực tiễn trong điều trị bệnh mạn tính và kỹ thuật cao. Các chuyên gia đã chia sẻ nhiều kết quả nghiên cứu mang tính đột phá như điều trị viêm dạ dày mạn tính bằng công nghệ AI, xây dựng mô hình dự đoán bệnh lý tạng can bằng học máy, tích hợp châm cứu với y học tái tạo và thẩm mỹ, cũng như ứng dụng kỹ thuật siêu âm thẩm thấu thuốc tại vị trí đích. Theo các chuyên gia, AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu, nhận diện mô hình bệnh tật, góp phần nâng cao chất lượng chẩn đoán, số hóa các phương pháp tứ chẩn, cá thể hóa điều trị, cảnh giác dược và hỗ trợ đắc lực cho các quyết định lâm sàng.

Các đại biểu thống nhất nhận định rằng AI không thay thế vai trò của người thầy thuốc, nhưng sẽ trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả trong thực hành lâm sàng, nghiên cứu và quản lý y tế. Sự kết hợp giữa tri thức y học cổ truyền với công nghệ số có thể góp phần bảo tồn những giá trị y học dân tộc, đồng thời tạo thêm động lực bứt phá cho lĩnh vực này.

Không chỉ dừng lại ở các giá trị học thuật thuần túy, Hội thảo quốc tế AITM 2026 còn mở ra cơ hội lớn để các bệnh viện, viện nghiên cứu, trường đại học và các doanh nghiệp công nghệ y tế trong và ngoài nước thiết lập các mối quan hệ hợp tác chiến lược. PGS.TS Trần Văn Thanh kỳ vọng, thông qua hội thảo sẽ tăng cường hợp tác trong nghiên cứu khoa học, đào tạo nguồn nhân lực, phát triển cơ sở dữ liệu, chuyển giao công nghệ và triển khai các mô hình ứng dụng AI trong thực tiễn lâm sàng; đồng thời thúc đẩy sự liên kết bền vững giữa các đối tác quốc tế. Việc đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, tự động hóa và tiêu chuẩn hóa các kỹ thuật châm cứu, ứng dụng robot trong phục hồi chức năng và phát triển các nền tảng dữ liệu y tế thông minh sẽ là chìa khóa để nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, mở ra những giải pháp đột phá trong điều trị các bệnh lý hiểm nghèo, bệnh mạn tính, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân tại Việt Nam trong kỷ nguyên số.