Ngồi trực tiếp cầm bay trát từng lớp vữa lên bề mặt tường dưới sự chỉ dẫn của thợ lành nghề, Hibiki Konuma (19 tuổi), sinh viên Đại học Tohoku Bunka Gakuen, thừa nhận góc nhìn của mình về ngành xây dựng đã hoàn toàn thay đổi. Nam sinh cho biết công việc thủ công này mang lại nhiều điều thú vị hơn những gì anh từng tưởng tượng qua màn hình máy tính.

Konuma là một trong số 30 sinh viên vừa tham gia chương trình trải nghiệm thực tế do Công ty Rentec tổ chức tại thành phố Sendai vào cuối tháng 6. Đây được xem là nỗ lực mới nhất của các doanh nghiệp Nhật Bản nhằm lôi kéo lực lượng lao động trẻ quay trở lại với công việc trát tường thủ công, một ngành nghề đang đứng trước nguy cơ suy thoái nghiêm trọng. 

Hiện tại, nhiều đơn vị trong ngành xây dựng tại xứ sở hoa anh đào đang đẩy mạnh đưa hoạt động thực hành trát tường tiếp cận trực tiếp các trường trung học và đại học. Theo đánh giá từ các doanh nghiệp, những dòng mô tả công việc đơn thuần trên Internet hoàn toàn thiếu sức hút đối với giới trẻ. Muốn tạo được sự chú ý, họ buộc phải mang tới những buổi hướng dẫn trực quan để học sinh, sinh viên được chạm tay vào nghề.

Tính từ mốc bắt đầu nhận thực tập sinh vào tháng 8/2023, riêng Công ty Rentec đã triển khai tổng cộng 18 buổi hội thảo thực hành tại hàng loạt cơ sở giáo dục, đồng thời lên kế hoạch thực hiện thêm 10 buổi trải nghiệm tương tự.

Không chỉ dừng lại ở khối đại học, hoạt động truyền nghề còn lan rộng tới các trường phổ thông. Tại THPT Izumi Shoryo và THPT Murata thuộc tỉnh Miyagi, các thành viên trong câu lạc bộ mỹ thuật đã được trải nghiệm kỹ thuật trát vữa lên những chiếc đế lót ly bằng gỗ, qua đó cảm nhận trọn vẹn sự tỉ mỉ và tinh xảo của công việc này.

Ông Teisuke Tsunoda (45 tuổi), Giám đốc điều hành Rentec - doanh nghiệp đang sở hữu 26 thợ trát tường, bao gồm 5 lao động nữ - nhấn mạnh việc truyền dạy ngành nghề thủ công truyền thống mang sứ mệnh đặc biệt quan trọng trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển mạnh mẽ. Lãnh đạo doanh nghiệp này cho rằng nếu không trực tiếp trải nghiệm, người trẻ khó có thể hình dung đầy đủ về bức tranh ngành xây dựng cũng như đánh giá được độ phù hợp của bản thân đối với công việc.

Sự chủ động gõ cửa các trường học từ phía doanh nghiệp xuất phát từ thực trạng thiếu hụt nhân lực báo động trên quy mô toàn quốc. Theo dữ liệu từ cuộc điều tra dân số quốc gia năm 2020, tổng số thợ trát tường trên khắp Nhật Bản chỉ còn khoảng 59.900 người. So với thời điểm năm 2000 với 152.300 lao động, lực lượng này đã sụt giảm tới 60%. Tính riêng tại địa bàn tỉnh Miyagi, số lượng thợ hiện duy trì ở mức khoảng 1.100 người.

Sự suy giảm đột ngột này bắt nguồn từ làn sóng nghỉ hưu đồng loạt của lớp lao động lớn tuổi, kết hợp với tâm lý ngại khó của thế hệ trẻ trước quy trình thi công tốn nhiều thời gian. Song song đó, xu hướng chuyển dịch của thị trường cũng gây áp lực lớn khi các công trình hiện đại ưu tiên sử dụng giấy dán tường nhựa vinyl nhằm tiết kiệm tối đa chi phí và đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện.

Nhằm cứu vãn tình hình, Khối Tohoku thuộc Hiệp hội Thợ trát tường Nhật Bản đã thống nhất phương án cải thiện môi trường làm việc bằng việc cắt giảm giờ làm và tăng thêm thời gian nghỉ ngơi cho người lao động. Cùng lúc, Hiệp hội Thợ trát tường tỉnh Miyagi cũng liên tục mở các buổi hội thảo nhằm thu hút sự quan tâm và quảng bá tay nghề đến cộng đồng.

Trái ngược với đà sụt giảm về lực lượng, đãi ngộ dành cho nghề trát tường tại Nhật Bản lại duy trì ở mức tương đối cao. Thống kê từ Salary Expert cho thấy thu nhập gộp trung bình của một người thợ trát tường đạt khoảng 5,1 triệu yen/năm (tương đương 843 triệu đồng), đi kèm khoản tiền thưởng bình quân 156.618 yen/năm (khoảng 25,8 triệu đồng).

Đối với những lao động mới gia nhập ngành (kinh nghiệm từ 1 đến 3 năm), mức thu nhập dao động khoảng 3,8 triệu yen/năm (khoảng 630 triệu đồng). Khi tích lũy đủ kỹ năng và đạt thâm niên trên 8 năm, thợ lành nghề có thể đạt mức thu nhập bình quân 5,7 triệu yen mỗi năm (khoảng 947 triệu đồng), tức rơi vào khoảng 3.000 USD mỗi tháng.

Mặc dù chế độ đãi ngộ kinh tế không hề thấp, bài toán thu hút người trẻ nối nghiệp vẫn đang là thách thức lớn đối với ngành xây dựng Nhật Bản, buộc các hiệp hội và doanh nghiệp phải tiếp tục đổi mới phương thức tiếp cận trong thời gian tới.