Bảo đảm nguồn cung tổng thể và nguyên nhân ùn tắc cục bộ

Năm học 2026 – 2027 là năm đầu tiên triển khai chủ trương thống nhất sử dụng bộ sách giáo khoa Kết nối tri thức với cuộc sống của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam trên toàn quốc theo Quyết định số 3588/QĐ-BGDĐT ngày 26/12/2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nhận thức rõ trách nhiệm, đơn vị đã chủ động triển khai kế hoạch sản xuất, in ấn và cung ứng từ rất sớm.

Tính đến ngày 25/8, nhà xuất bản đã in và phát hành 225 triệu bản sách giáo khoa và hơn 76 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo, hoàn thành vượt kế hoạch đăng ký ban đầu của các địa phương. Từ nay đến khai giảng, đơn vị sẽ phát hành bổ sung ra thị trường 10 triệu bản theo nhu cầu thực tiễn từ các nhà trường, địa phương. Ngoài ra, ngày 26/8 Hội đồng thành viên nhà xuất bản đã phê duyệt kế hoạch in bổ sung 8 triệu bản sách giáo khoa để đảm bảo an ninh an toàn sách giáo khoa, khắc phục thiên tai, bão lũ và các tình huống thực tiễn phát sinh khác.

Riêng tại Thành phố Hồ Chí Minh, tính đến ngày 24/8/2026, đơn vị đã cung ứng 25,5 triệu bản sách giáo khoa, đạt 102% so với kế hoạch dự kiến ban đầu là 25,1 triệu bản. Ngoài cung ứng đến các nhà trường theo đặt hàng, đơn vị còn trực tiếp đáp ứng nhu cầu mua sắm của đông đảo phụ huynh học sinh tại các cửa hàng thuộc hệ thống. Như vậy, về tổng sản lượng, nhà xuất bản khẳng định hoàn toàn không có sự thiếu hụt nguồn cung sách giáo khoa. Hiện tượng phụ huynh học sinh tập trung xếp hàng tại các cửa hàng bán lẻ trong những ngày gần khai giảng không xuất phát từ việc thiếu nguồn cung tổng thể, mà do sự đứt gãy, gián đoạn tạm thời trong kênh đăng ký mua sách truyền thống tại nhà trường và các vướng mắc về mặt lộ trình chính sách.

Giai đoạn trước 30/7/2026, đơn cử tại Thành phố Hồ Chí Minh, chỉ có 925 trên tổng số 1.501 cơ sở giáo dục chiếm 62% gửi đơn đặt hàng qua các đơn vị phát hành thuộc hệ thống. Đối với toàn bộ sản lượng đặt trước 30/7, nhà xuất bản đã hoàn thành việc giao sách đầy đủ đến 925 trường đăng ký. Tính đến sau ngày 15/8/2026, có 385 trường mới đặt hàng lần đầu chiếm gần 26% và 222 trường đặt bổ sung với sản lượng rất lớn. Đặc biệt, tính đến ngày 25/8/2026, vẫn còn 197 trường tại Thành phố Hồ Chí Minh không gửi đơn đặt hàng.

Nguyên nhân việc dừng hoặc chậm đặt sách xuất phát từ việc vào ngày 19/5/2026 và tháng 6/2026, Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh có thông tin khẩn yêu cầu các trường dừng đặt sách để chờ chỉ đạo về đề xuất cấp phát miễn phí. Đến ngày 14/7/2026, Sở tiếp tục có Công văn 6858 về khảo sát nhu cầu mượn sách và chưa có hướng dẫn mới về việc đăng ký mua như hằng năm khiến việc đặt sách của các trường bị nghẽn do phải chờ chỉ đạo. Ngày 14/8/2026, Uỷ ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh mới chính thức ban hành Kế hoạch số 446 về việc triển khai miễn phí sách giáo khoa trên địa bàn theo nhu cầu mượn thực tế để đảm bảo tiết kiệm, tránh lãng phí.

Ngay sau khi kế hoạch được ban hành, các trường bắt đầu dồn dập gửi đơn đặt hàng đến các đơn vị phát hành với sản lượng rất lớn vào thời điểm cận kề năm học mới. Điều này tạo ra áp lực nhu cầu kép khi nhà trường mua sách để cho mượn kết hợp với việc phụ huynh tự mua theo thông báo tự trang bị từ trường. Tình hình đó dẫn đến việc phụ huynh ồ ạt đến các cửa hàng lẻ mua sách, tạo ra cảnh xếp hàng dài tại một vài cửa hàng sách. Về thời gian và quy trình triển khai thực hiện chính sách miễn phí, ngày 21/7/2026, nhà xuất bản đã có Công văn 1246 gửi Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các sở giáo dục về việc triển khai thực hiện miễn phí phục vụ năm học 2026 – 2027 và các năm tiếp theo. Công văn nêu rõ căn cứ quy định tại Khoản 3 Điều 33 Nghị định 271 ngày 03/7/2026, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố có trách nhiệm phê duyệt kế hoạch dự báo nhu cầu hằng năm trước ngày 30 tháng 10 để làm căn cứ lập dự toán, bảo đảm sách được nhập kho thư viện các cơ sở giáo dục chậm nhất vào ngày 15 tháng 6 hằng năm.

Như vậy, nếu thực hiện cung cấp sách miễn phí cho học sinh năm học 2026 - 2027 thì chậm nhất 30/10/2025, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố phải phê duyệt kế hoạch dự báo nhu cầu làm căn cứ lập dự toán, bảo đảm sách được nhập kho các cơ sở giáo dục chậm nhất vào ngày 15/6/2026. Do đó, việc các địa phương có kế hoạch miễn phí ngay trong năm học 2026 - 2027 là chưa phù hợp với quy định của Nghị định 271 về thời điểm phê duyệt kế hoạch dự báo và thời điểm nhập kho thư viện các cơ sở giáo dục. Việc đấu thầu, in ấn và hoàn thiện sách cần tối thiểu 6 tháng, nếu địa phương đặt hàng từ tháng 7/2026 thì đến tháng 2/2027 mới nhận được sản phẩm. Mặt khác, trên thực tế, nếu địa phương tổ chức đấu thầu mua sách tại thời điểm này với thời gian thực hiện còn lại rất ngắn thì không có nguồn cung, vì sản phẩm in trong kế hoạch đã có địa chỉ cung ứng theo đăng ký đặt hàng từ trước. Việc này có nguy cơ dẫn đến thiếu sách và thừa sách cục bộ, gây lãng phí nguồn lực.

Giải pháp khẩn cấp và định hướng cho năm học tiếp theo

Để giải quyết tình trạng ùn cục bộ, các đơn vị phát hành đã nỗ lực triển khai, linh hoạt phát hành đến toàn bộ đại lý, cửa hàng sách tại địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh; đồng thời chủ động thuyết phục các trường triển khai đặt sách. Bên cạnh đó, nhà xuất bản đang phối hợp chặt chẽ với các Sở Giáo dục và Đào tạo triển khai các giải pháp khẩn cấp gồm điều tiết nguồn hàng tức thì bằng cách liên tục vận chuyển sách từ các kho trung chuyển bổ sung về các nhà sách, cửa hàng bán lẻ và đại lý để phục vụ phụ huynh. Đơn vị cũng kích hoạt lại kênh đăng ký tại nhà trường, đề nghị các cơ sở giáo dục tiếp tục tiếp nhận nhu cầu mua sách của phụ huynh để các công ty sách thiết bị trường học địa phương vận chuyển trực tiếp về tận trường học, giúp phụ huynh không cần phải ra các cửa hàng bán lẻ xếp hàng.

Nhà xuất bản công khai danh sách điểm bán chính thống, khuyến cáo phụ huynh chủ động tra cứu danh sách các cửa hàng cung ứng chính thống thuộc hệ thống tại địa chỉ website của đơn vị. Đồng thời, hệ thống tăng cường nhân lực tại các nhà sách, mở rộng thời gian phục vụ trong ngày và đẩy mạnh các kênh đặt hàng online giao tận nhà. Để hỗ trợ học sinh và giáo viên trong thời gian chờ nhận sách giấy, nhà xuất bản cung cấp sách giáo khoa điện tử hoàn toàn miễn phí để tra cứu, khai thác, cập nhật và sử dụng ngay tại địa chỉ trực tuyến taphuan.nxbgd.vn nhằm chủ động học tập và giảng dạy. Đơn vị cũng mở các kênh tiếp nhận phản ánh và hỗ trợ trực tiếp qua hộp thư điện tử tuyentruyen@nxbgd.vn và trang fanpage chính thức trên mạng xã hội, đồng thời khuyến khích học sinh tận dụng lại sách cũ của bộ Kết nối tri thức với cuộc sống nhằm giảm áp lực mua sách mới và thực hành tiết kiệm.

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cam kết bảo đảm cung ứng đầy đủ 100% sách giáo khoa cho toàn bộ học sinh trên cả nước trong năm học 2026 – 2027. Đồng thời để đảm bảo cung ứng sách giáo khoa được đầy đủ theo nhu cầu của các trường, địa phương trong năm học 2027-2028, các địa phương cần phê duyệt kế hoạch dự báo nhu cầu sử dụng sách để cung cấp miễn phí, làm cơ sở để lập dự toán trước ngày 30/10/2026 và tiến hành đăng ký, ký hợp đồng với đơn vị trước ngày 1/12/2026 để việc cung ứng diễn ra thuận lợi.