Nhà vật lý thiên văn lý thuyết Shigeru Ida thuộc Viện Khoa học Tokyo đã dành hơn 40 năm nghiên cứu về vũ trụ. Giờ đây, ông đang mang chuyên môn của mình tới Trung Quốc.

Ông Ida, cựu Chủ tịch Hội Thiên văn Nhật Bản, hiện giữ cương vị Chủ tịch Hội Nghiên cứu Nguồn gốc Sự sống và Sinh học Thiên văn Nhật Bản từ năm 2025. Ông được giới học thuật đánh giá là một trong những nhà khoa học hành tinh có tầm ảnh hưởng hàng đầu thế giới.

Ngày 3/7, Đại học Tây Hồ ở thành phố Hàng Châu (Trung Quốc) thông báo ông Shigeru Ida đã gia nhập Trường Khoa học của trường với vai trò nghiên cứu viên xuất sắc tại Khoa Thiên văn.

Đại học Tây Hồ là trường đại học nghiên cứu tư thục được thành lập vào tháng 10/2018 bởi nhà sinh học cấu trúc nổi tiếng Shi Yigong. Hiện trường quy tụ gần 300 nhà khoa học hàng đầu, phần lớn là các chuyên gia đã trở về Trung Quốc sau thời gian làm việc và nghiên cứu ở nước ngoài.

Từ bước ngoặt sự nghiệp đến những đóng góp mang tính nền tảng

Năm 1980, khi còn là sinh viên đại học tại Đại học Kyoto, Ida đặc biệt say mê những lý thuyết về vũ trụ học hạt cơ bản. Sau khi tốt nghiệp năm 1984, ông trúng tuyển chương trình sau đại học ngành Địa vật lý của Đại học Tokyo và nhận bằng tiến sĩ vào năm 1989.

Trả lời phỏng vấn, Ida - người đã nghỉ hưu tại Viện Khoa học Tokyo vào tháng 3 năm nay - chia sẻ rằng ông quyết định gia nhập Đại học Tây Hồ từ tháng 6/2025, trước thời điểm trường chính thức thành lập Khoa Thiên văn vào tháng 10 cùng năm.

Theo ông, việc một trường đại học trẻ xây dựng từ đầu một khoa thiên văn hoàn toàn mới mang lại môi trường cởi mở, nhiều tham vọng và là cơ hội để ông tiếp tục hành trình nghiên cứu trong một giai đoạn khám phá mới.

Sau khi hoàn thành chương trình tiến sĩ vào cuối thập niên 1980, Ida tham gia dự án GRAPE (GRAvity PiPE) của Đại học Tokyo - chương trình phát triển các máy tính chuyên dụng phục vụ mô phỏng tương tác hấp dẫn giữa nhiều thiên thể, từ hệ tiền hành tinh, cụm sao cầu cho đến các thiên hà và cụm thiên hà.

Nhờ hệ thống GRAPE, ông đã phát triển lý thuyết "tăng trưởng đầu sỏ" về sự hình thành các hành tinh.

Theo lý thuyết này, khi Mặt Trời còn non trẻ, một lượng lớn bụi và vật chất đá nhỏ quay quanh ngôi sao trung tâm. Qua thời gian, các mảnh vật chất va chạm và kết dính với nhau, tạo thành những thiên thể đá gọi là tiểu hành tinh, có kích thước từ vài đến hàng trăm km.

Một số tiểu hành tinh phát triển nhanh hơn phần còn lại, nhờ lực hấp dẫn thu hút thêm vật chất xung quanh để trở thành các "đầu sỏ hành tinh" - những phôi thai của các hành tinh sau này.

Hiện nay, lý thuyết này được xem là mô hình chuẩn giải thích quá trình hình thành các hành tinh đất đá và đã giúp Ida được bổ nhiệm làm trợ lý giáo sư tại Đại học Tokyo vào năm 1990.

Hơn 400 công trình nghiên cứu 

Sau khi dự án GRAPE hoàn thành năm 1993, Ida chuyển sang khoa Khoa học Trái Đất và Hành tinh mới thành lập của Viện Công nghệ Tokyo với cương vị phó giáo sư. Năm 2024, trường này sáp nhập với Đại học Y và Nha khoa Tokyo để thành lập Viện Khoa học Tokyo.

Năm 1997, ông hợp tác với các nhà nghiên cứu tại Đại học Colorado nhằm kiểm chứng giả thuyết va chạm khổng lồ về sự hình thành Mặt Trăng. Bằng các mô phỏng trên máy tính cá nhân, nhóm nghiên cứu tái hiện quá trình Mặt Trăng được tạo ra sau những vụ va chạm của các mảnh đá quanh Trái Đất sơ khai cách đây khoảng 4,6 tỷ năm. 

Đến năm 1998, Ida tiếp tục hoàn thiện lý thuyết tăng trưởng đầu sỏ thông qua các mô phỏng số quy mô lớn nhằm giải thích quỹ đạo và sự phân bố khối lượng của các ngoại hành tinh trong Dải Ngân hà.

Năm 2006, Ida được trao Giải thưởng Chushiro Hayashi của Hội Thiên văn Nhật Bản - một trong những giải thưởng danh giá dành cho các thành tựu nổi bật trong lĩnh vực thiên văn học và vật lý thiên văn.

Cũng trong năm này, ông được bổ nhiệm làm giáo sư chính thức và sau đó giữ chức phó Giám đốc Viện Khoa học Sự sống - Trái Đất (ELSI) thuộc Viện Công nghệ Tokyo, (nay là Viện Khoa học Tokyo) trong khoảng 10 năm.

Đến nay, nhà khoa học này đã công bố hơn 400 bài báo khoa học, được trích dẫn trên 21.000 lần và là tác giả của nhiều cuốn sách phổ biến kiến thức về thiên văn học.