Nhắc đến những anh hùng tiêu biểu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, không thể không kể đến Cù Chính Lan. Tham gia kháng chiến từ khi còn rất trẻ nhưng với lòng mưu trí, dũng cảm cùng lý tưởng vì dân, vì nước, ông đã lập nhiều chiến công xuất sắc.

Theo thông tin từ Báo Quân khu 4, anh hùng Cù Chính Lan sinh năm 1930, dân tộc Kinh, quê ở xã Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu (nay là xã Quỳnh Anh), tỉnh Nghệ An. Ông sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, mẹ mất sớm, nhà đông con. Từ nhỏ, ông phải làm nhiều việc, cùng cha kiếm tiền nuôi các em. Thấu hiểu hoàn cảnh gia đình, từ nhỏ, ông đã cần cù chịu thương chịu khó, thương người cùng cảnh khổ, căm thù giai cấp địa chủ và bọn thực dân cướp nước.

Năm 1946, khi mới 16 tuổi, ông xung phong tình nguyện nhập ngũ. Chỉ sau một thời gian ngắn, Cù Chính Lan đã khẳng định năng lực và phẩm chất nổi bật trong học tập, công tác. Dù trong điều kiện sức khỏe không tốt, ông vẫn luôn gương mẫu, xung phong đảm nhận những công việc phù hợp với khả năng.

Khi còn là chiến sĩ liên lạc, ông được biểu dương là "quân nhân gương mẫu". Sau đó, ông được giao cương vị tiểu đội trưởng. Với lối sống khiêm tốn, giản dị, tinh thần trách nhiệm cao và tình đồng chí sâu sắc, ông luôn nhận được sự tin yêu, kính trọng của cán bộ, chiến sĩ.

Theo tư liệu từ Báo Quân đội Nhân dân, trong trận Giang Mỗ lần thứ nhất diễn ra ngày 7/12/1951, khi trận địa bị lộ và hỏa lực địch bắn dữ dội, đơn vị nhận lệnh tạm thời rút lui. Đồng chí Cù Chính Lan tình nguyện ở lại chặn hậu, sử dụng súng máy kiềm chế hỏa lực đối phương để bảo vệ đồng đội rút quân an toàn. Sau đó, ông quay lại chiến trường, trực tiếp đưa 3 chiến sĩ bị thương trở về đơn vị.

Đến ngày 13/12/1951, trong trận Giang Mỗ lần thứ hai, địch lọt vào trận địa, cả đơn vị nổ súng quyết liệt, diệt gọn một đại đội địch. Tuy nhiên, khi chuẩn bị rút lui thì một xe tăng đối phương bất ngờ xuất hiện, liên tục bắn phá, chặn đường rút và gây thương vong cho lực lượng ta. Trước tình thế cấp bách, Cù Chính Lan dũng cảm lao thẳng về phía xe tăng, nhảy lên tháp pháo và dùng tiểu liên tấn công qua khe hở. Khi ấy, súng bất ngờ bị trục trặc. Dù vậy, ông vẫn không chùn bước, yêu cầu đồng đội tiếp tế lựu đạn rồi tiếp tục áp sát xe tăng. Lần đầu, quả lựu đạn bị địch trong xe tăng ném trả ra ngoài.

Quyết không để xe tăng thoát khỏi vòng chiến, Cù Chính Lan bình tĩnh mở chốt lựu đạn, chờ vài giây rồi ném chính xác vào buồng lái, tiêu diệt toàn bộ kíp xe và phá hủy phương tiện. Chiến công này đã trở thành tấm gương tiêu biểu, cổ vũ phong trào thi đua tiêu diệt xe tăng và xe cơ giới của địch trong toàn quân.

Ngày 29/12/1951, trong trận tiến công đồn Cô Tô, dù bị thương hai lần, ông vẫn kiên cường tiếp tục phá 2 lớp hàng rào, mở đường cho đơn vị xung phong. Lần thứ 3 bị thương nặng, ông vẫn không rời trận địa, kiên quyết bám trụ, chỉ hướng tiến công và động viên đồng đội chiến đấu cho đến khi trận đánh giành thắng lợi.

Ngay sau khi trận đánh đồn Cô Tô giành thắng lợi, Cù Chính Lan đã anh dũng hy sinh. Khi ấy, ông mới 21 tuổi, là tiểu đội trưởng bộ binh, Đại đoàn 304, Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

Với những chiến công xuất sắc, ông được tặng thưởng nhiều huân, huy chương cao quý như Huân chương Quân công hạng Ba. Tại Đại hội Liên hoan Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất vào tháng 5/1952, Cù Chính Lan cũng được Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh truy tặng Huân chương Quân công hạng Hai cùng Huân chương Kháng chiến hạng Nhất.

Ngày 19/5/1952, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành 1 trong 7 cá nhân đầu tiên được trao tặng danh hiệu cao quý này.

Ngày nay, tên tuổi của anh hùng Cù Chính Lan không chỉ được lưu danh trong lịch sử dân tộc mà còn được khắc ghi qua nhiều công trình tưởng niệm, trường học, đường phố mang tên ông trên khắp cả nước.

Tại dốc Giang Mỗ, cạnh Quốc lộ 6A cũ, thuộc xóm Giang Mỗ, xã Bình Thanh, huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình cũ (nay là xã Thung Nai, tỉnh Phú Thọ) còn có di tích ghi dấu chiến công tiêu diệt xe tăng của ông. Đây là địa danh gắn liền với chiến công vang dội của người anh hùng quê Nghệ An trong Chiến dịch Hòa Bình (1951-1952), góp phần vào thắng lợi của quân và dân ta trên chiến trường.

Công trình được xây dựng ngay bên đường, tái hiện hình ảnh người chiến sĩ hiên ngang, kiên cường, trở thành địa chỉ đỏ để tưởng niệm, tri ân người anh hùng trẻ tuổi và nhắc nhớ về chiến công diệt xe tăng đã đi vào lịch sử.

Bài viết có tham khảo thông tin tại:

Anh hùng Cù Chính Lan- người con quả cảm của xứ Quỳnh Đôi, Nghệ An - Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Anh hùng Cù Chính Lan diệt xe tăng địch bằng lựu đạn - Báo Quân khu 4

Thăm tượng đài Anh hùng Cù Chính Lan - dấu ấn lịch sử trên hành trình du lịch Thung Nai - Báo Phú Thọ.