Quảng Ngãi đang lấy ý kiến đối với đồ án quy hoạch Quần thể đô thị nghỉ dưỡng và du lịch sinh thái Thạch Bích - Núi Chúa có diện tích khoảng 1.900ha, hướng tới phát triển đô thị xanh, du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng kết hợp chăm sóc sức khỏe. Dự kiến đến năm 2050, khu vực này có thể đón khoảng 4,5 triệu lượt khách mỗi năm.

Cụ thể, khu vực nghiên cứu thuộc xã Đông Trà Bồng và xã Bình Minh, được phân chia thành 4 vùng địa hình chính gồm đỉnh Núi Chúa khoảng 18ha, thân núi 195ha, chân núi 1.043ha và vùng bình nguyên dọc hai bờ sông Trà Bồng khoảng 644ha.

Địa hình toàn khu có độ cao chênh lệch lớn, từ khoảng 7,5m tại khu vực sản xuất ven sông đến 1.382m ở đỉnh Núi Chúa. Vì vậy, đồ án định hướng giảm dần mật độ xây dựng, quy mô công trình và mức độ can thiệp vào tự nhiên khi lên cao, đồng thời ưu tiên bảo vệ những khu vực núi có độ dốc lớn.

Theo quy hoạch, không gian Thạch Bích - Núi Chúa được tổ chức thành các khu chức năng với những định hướng phát triển riêng. Trong đó, khu A là trung tâm du lịch, thể thao, dịch vụ và nghỉ dưỡng tổng hợp, đồng thời là cửa ngõ phía Tây và phía Nam, kết nối với chuỗi đô thị dọc sông.

Khu B được định hướng trở thành đô thị sinh thái kết hợp chăm sóc sức khỏe và khoáng nóng. Các chức năng chính gồm tắm khoáng, trị liệu, spa, phục hồi sức khỏe, yoga, thiền, nghỉ dưỡng wellness và công viên ven sông.

Khu C phát triển đô thị phức hợp nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí ven sông. Khu D tập trung vào du lịch sinh thái cộng đồng với các hoạt động trekking, dã ngoại, cắm trại và nghỉ dưỡng phù hợp với điều kiện địa hình.

Riêng khu vực thân và đỉnh Núi Chúa được quy hoạch thành Khu E, phát triển không gian đồi vọng cảnh, nghỉ dưỡng và các hoạt động trải nghiệm gắn với nguồn dược liệu.

Nguồn khoáng nóng Thạch Bích được xác định là một trong những lợi thế nổi bật của khu vực. Đồ án hướng tới khai thác lợi thế này để hình thành hệ sinh thái du lịch nghỉ dưỡng và chăm sóc sức khỏe chuyên sâu, kết hợp với cảnh quan rừng, sông suối và hệ sinh thái dược liệu.

Về giao thông, quy hoạch dự kiến hình thành mạng lưới đường bộ, tuyến cảnh quan, đường đi bộ và cáp treo, tạo chuỗi trải nghiệm liên hoàn từ khu vực sông Trà Bồng lên thân núi và đỉnh Núi Chúa.

Theo dự báo, trong giai đoạn 2031-2035, quần thể Thạch Bích - Núi Chúa có thể đón khoảng 2,5 triệu lượt khách mỗi năm. Đến năm 2050, lượng khách dự kiến đạt khoảng 4,5 triệu lượt/năm.

Quy mô dân số của toàn khu, bao gồm dân số hiện hữu, thường trú, tạm trú và dân số lưu trú quy đổi từ khách du lịch, được dự báo khoảng 15.000 người vào giai đoạn 2030-2035 và tăng lên khoảng 60.000 người vào năm 2050. Trong đó, riêng lượng dân số lưu trú quy đổi từ khách du lịch có thể đạt khoảng 50.000 người vào năm 2050.

Núi Chúa là ngọn núi cao nhất trong dãy núi chạy dọc ranh giới giữa Quảng Ngãi, Bình Định cũ (nay là Gia Lai) và men lên hướng Kbang (Gia Lai). Đỉnh Núi Chúa với độ cao 1.387m so với mực nước biển. Do vậy, đứng trên đỉnh núi Chúa có thể nhìn thấy vùng đất rộng lớn của cả 2 tỉnh Quảng Ngãi và Gia Lai.

Tên gọi Núi Chúa được giải thích theo nhiều cách. Có một số ý kiến cho rằng vì đây là đỉnh cao nhất trong dãy núi nên được gọi là Núi Chúa. Ngoài ra, một giả thuyết khác gắn địa danh này với thời Nguyễn Ánh. Ông từng chọn vùng núi hiểm trở này làm nơi ẩn náu sau thất trận. Đến nay, những dấu tích còn lại trên núi khiến câu chuyện về một thời binh biến càng được nhiều người nhắc đến.

Núi Chúa có địa thế gần như biệt lập, tựa chiếc bát úp, chỉ có một lối vào hẹp còn các phía còn lại là vực sâu. Trong núi hiện còn nhiều địa danh gắn với truyền thuyết như vườn cam, Cổng Trời, suối Oan Hồn, bãi Bằng Lạc... Đặc biệt, Bãi Bằng Lạc có địa hình bằng phẳng, được cho là nơi binh lính từng luyện tập. Nơi đây còn có một phiến đá nhẵn, tương truyền là nơi vua Gia Long từng ngồi quan sát, điều binh.

Đáng chú ý, Núi Chúa nằm trên tuyến của Tĩnh Man Trường Lũy, công trình phòng thủ kéo dài từ Quảng Nam (cũ) qua Quảng Ngãi đến An Lão (Bình Định cũ), trong đó núi Chúa được xem là điểm cuối. Trường lũy chủ yếu được dựng bằng đá xếp chồng, có đoạn cao khoảng 2m, chân rộng khoảng 3m và mặt lũy hơn 1m. Dọc tuyến còn có các điếm canh được bố trí cách nhau vài km.

Tương truyền, công trình được xây dựng dưới triều Nguyễn, sau đó được tả quân Lê Văn Duyệt bổ sung và kết nối, nhằm kiểm soát khu vực miền núi. Với quy mô trải dài qua nhiều địa phương, trường lũy được một số nhà nghiên cứu đánh giá là một trong những công trình dạng này có quy mô lớn tại Đông Nam Á.

Năm 2011, đoạn Tĩnh Man Trường Lũy qua Quảng Ngãi được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích Quốc gia, góp phần khẳng định giá trị lịch sử của khu vực Núi Chúa.