Làng Quỳnh Sơn thuộc xã Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn là một trong hai đại diện của Việt Nam (cùng với Lô Lô Chải, tỉnh Tuyên Quang), được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) vinh danh là "Làng du lịch tốt nhất thế giới 2025". Danh hiệu không chỉ ghi nhận cảnh quan thiên nhiên và giá trị văn hóa đặc sắc mà còn khẳng định những nỗ lực của cộng đồng địa phương trong phát triển du lịch bền vững.

Sau khi đánh giá hơn 270 hồ sơ đến từ 65 quốc gia, UN Tourism đã lựa chọn Quỳnh Sơn nhờ sự hài hòa giữa thiên nhiên, di sản văn hóa và mô hình du lịch cộng đồng hiệu quả. So với Lô Lô Chải, Quỳnh Sơn vẫn còn là điểm đến khá mới với nhiều du khách, nhưng chính sự nguyên sơ ấy đang khiến ngôi làng trở thành cái tên được nhiều người tìm kiếm trong thời gian gần đây.

Làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn nằm ở trung tâm thung lũng Bắc Sơn, cách Hà Nội khoảng 180km, tương đương 3,5-4 giờ di chuyển bằng ô tô. Đây là làng du lịch cộng đồng đầu tiên của tỉnh Lạng Sơn, được đưa vào hoạt động từ năm 2010.

Sở hữu vị trí thuận lợi gần Quốc lộ 1B - tuyến đường kết nối Lạng Sơn với Thái Nguyên, Quỳnh Sơn đồng thời nằm trong Khu di tích Quốc gia đặc biệt Khởi nghĩa Bắc Sơn và thuộc vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn. Không chỉ nổi bật về giá trị địa chất và lịch sử, nơi đây còn lưu giữ gần như nguyên vẹn không gian văn hóa truyền thống của người Tày.

Hiện làng có khoảng 1.800 hộ cư dân sinh sống, điều đặc biệt là phần lớn người dân đều mang họ Dương, tạo nên một cộng đồng quần cư gắn bó qua nhiều thế hệ với những phong tục, tập quán được gìn giữ gần như nguyên vẹn.

Điểm nhấn nổi bật nhất của Quỳnh Sơn là hệ thống hơn 400 ngôi nhà sàn truyền thống,  được dựng bằng các loại gỗ quý như nghiến, lim, đinh với kiến trúc phổ biến gồm 3-5 gian với mái ngói âm dương. Trong đó nhiều căn đã có tuổi đời hàng trăm năm, được gìn giữ qua 3-4 thế hệ. 

Nằm nép mình giữa thung lũng Bắc Sơn, những ngôi nhà sàn đều có chung một đặc điểm là hầu hết quay mặt về hướng phía Nam, lưng tựa vào dãy núi đá vôi sừng sững. Từ trên cao nhìn xuống, cả ngôi làng hiện lên như một bức tranh đồng nhất, hài hòa giữa kiến trúc, thiên nhiên và đời sống cư dân.

Việc toàn bộ nhà sàn đều hướng về phía Nam không phải là sự ngẫu nhiên. Trước hết, đó là kinh nghiệm được người Tày đúc kết từ điều kiện tự nhiên của thung lũng Bắc Sơn. Mùa đông nơi đây thường chịu ảnh hưởng của gió bấc lạnh từ phương Bắc, trong khi mùa hè nóng ẩm. Vì thế lựa chọn hướng nam giúp ngôi nhà tránh gió lạnh, đón ánh nắng ấm vào mùa đông và tận dụng luồng gió mát vào mùa hè.

Bên cạnh yếu tố khí hậu, lựa chọn này còn phản ánh quan niệm văn hóa của người Tày. Trong dân gian có câu: "Lấy vợ hiền hòa, làm nhà hướng Nam", xem đây là hướng mang đến sinh khí, may mắn và sự thịnh vượng. Với cộng đồng người Tày sinh sống tập trung nhiều đời, truyền thống ấy được gìn giữ như một nét văn hóa đặc trưng của cả làng.

Ngôi làng được bao bọc bởi những dãy núi đá vôi trùng điệp và dòng sông Thương hiền hòa, Quỳnh Sơn mang vẻ đẹp thanh bình đặc trưng của vùng trung du Đông Bắc.

Vào mùa thu hoạch, thường diễn ra vào cuối tháng 7 và tháng 11 hằng năm, toàn bộ thung lũng được phủ kín bởi sắc vàng của những cánh đồng lúa chín. Dòng sông uốn lượn giữa đồng lúa và những nếp nhà sàn tạo nên khung cảnh nên thơ, trở thành thời điểm được nhiều du khách và nhiếp ảnh gia yêu thích.

Đến đây, du khách có thể đi bộ hoặc đạp xe quanh làng, len lỏi qua những con đường nhỏ giữa đồng lúa, ngắm nhìn núi non hùng vĩ và tận hưởng bầu không khí trong lành đặc trưng của vùng thung lũng Bắc Sơn.

Không chỉ hấp dẫn bởi cảnh quan, Quỳnh Sơn còn là nơi lưu giữ đậm nét bản sắc văn hóa của người Tày

Buổi tối, du khách có thể cùng người dân đốt lửa trại, thưởng thức những làn điệu Then, Sli, tiếng đàn tính vang vọng giữa không gian núi rừng. Đây được xem là những giá trị văn hóa phi vật thể quý giá, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của cộng đồng người Tày từ nhiều đời nay.

Vào ngày 12 và 13 tháng Giêng hằng năm, làng còn tổ chức Lễ hội Lồng Tồng - lễ hội xuống đồng truyền thống nhằm cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống no đủ. Đây là dịp để người dân gìn giữ những phong tục cổ truyền, đồng thời giới thiệu văn hóa bản địa đến du khách.

Chính sự thống nhất trong kiến trúc, cảnh quan, nếp sống và bản sắc văn hóa đã giúp Quỳnh Sơn tạo nên dấu ấn riêng, trở thành một trong những mô hình du lịch cộng đồng tiêu biểu được quốc tế ghi nhận.

Không xa làng văn hoá Quỳnh Sơn là nhiều di tích lịch sử gắn với cuộc Khởi nghĩa Bắc Sơn - một trong những dấu mốc quan trọng của cách mạng Việt Nam. Du khách có thể kết hợp tham quan Bảo tàng Khởi nghĩa Bắc Sơn, đình thờ Quý Minh Đại Vương, cầu Rá Riềng và nhiều địa điểm lịch sử khác để hiểu hơn về vùng đất được xem là cái nôi của cách mạng.

Bên cạnh đó, hành trình khám phá Quỳnh Sơn sẽ trọn vẹn hơn khi thưởng thức những món đặc sản nổi tiếng của xứ Lạng như phở chua, bánh cuốn trứng, khâu nhục, bánh chưng đen và nhiều món ăn truyền thống của người Tày.

Hiện nay, nhiều hộ dân trong làng đã phát triển dịch vụ homestay ngay trong những ngôi nhà sàn truyền thống với chi phí hợp lý. Du khách có thể lưu trú từ 2-3 ngày để hòa mình vào nhịp sống địa phương, trải nghiệm sinh hoạt cùng người dân và cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp của một ngôi làng vừa được thế giới vinh danh nhờ gìn giữ thành công những giá trị văn hóa bản địa song hành với phát triển du lịch bền vững.