Nghịch lý giá tôm rớt thảm và tham vọng phá đỉnh lịch sử

Đầu năm 2026, ngành tôm đón nhận tin vui khi mức thuế chống bán phá giá sang thị trường Mỹ giảm mạnh từ 35% xuống mức thấp nhất chỉ còn 4%. Tuy nhiên, bước sang tháng 3, các doanh nghiệp xuất khẩu lập tức phải đối mặt với áp lực kép khi chi phí logistics và thức ăn chăn nuôi tăng vọt, trong khi giá bán tôm lại lao dốc.

Tổng giám đốc Minh Phú Lê Văn Quang đã thẳng thắn nhìn nhận rằng giá tôm hiện nay rẻ chưa từng có so với mấy chục năm nay, nguyên nhân chủ yếu do nguồn cung khổng lồ tôm giá thấp từ Ecuador và Ấn Độ. Bất chấp những cơn gió ngược đó, Đại hội đồng cổ đông thường niên 2026 của Minh Phú vẫn thông qua kế hoạch kinh doanh cao nhất trong lịch sử với mục tiêu doanh thu đạt 19.892 tỷ đồng, tăng 34% và lợi nhuận trước thuế 1.059 tỷ đồng. Lợi nhuận sau thuế được kỳ vọng tăng 80%, vươn lên mức 974 tỷ đồng.

Sự tự tin này hoàn toàn có cơ sở khi kết thúc 5 tháng đầu năm 2026, công ty đã ghi nhận 489,3 tỷ đồng lợi nhuận, đi đúng tiến độ và hoàn thành gần một nửa kế hoạch năm.

Nghịch lý của thị trường lại chính là đòn bẩy cho Minh Phú. Theo ông Lê Văn Quang, căng thẳng địa chính trị đã đẩy giá các loại thực phẩm khác như thịt heo, thịt gà, cá, mực tăng từ 20 đến 25%. Trong bối cảnh đó, mức giá thấp kỷ lục khiến tôm trở thành một lựa chọn thay thế giàu sức cạnh tranh hơn trong bữa ăn của người tiêu dùng toàn cầu. Yếu tố này kích thích nhu cầu tiêu thụ, giúp công ty hiện nắm giữ hơn 12.000 tấn hợp đồng chưa giao, sẵn sàng phục vụ cho đợt mua sắm cao điểm mùa lễ hội cuối năm bắt đầu từ tháng 7 và tháng 8.

Dù xu hướng kinh tế khó khăn khiến khách hàng chuyển sang chuộng tôm kích cỡ nhỏ từ 60 đến 120 con/kg thay vì nhóm phổ biến 30 đến 60 con/kg như trước, gây tốn nhiều thời gian lột vỏ và rút chỉ làm ảnh hưởng đến sản lượng, nhưng lợi nhuận của doanh nghiệp vẫn duy trì diễn biến hết sức tích cực.

Chiến lược chế biến sâu và bài toán phát triển bền vững

Để hóa giải sức ép từ nguồn cung giá rẻ của Ecuador và Ấn Độ, Minh Phú kiên định với chiến lược không cạnh tranh trực diện ở phân khúc nguyên liệu mà dồn lực nâng tầm các dòng sản phẩm chế biến sâu, giá trị gia tăng. Các mặt hàng này hiện chiếm 60% tổng doanh thu và ban lãnh đạo có kế hoạch nâng tỷ lệ này lên mức 70% trong tương lai.

Lợi thế cạnh tranh của công ty được khẳng định qua sức mạnh xuất khẩu khi hai công ty con là Minh Phú Seafood và Minh Phú Hậu Giang thuộc top 3 doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản lớn nhất năm 2025, đóng góp gần 12% kim ngạch xuất khẩu tôm và 5% kim ngạch xuất khẩu thủy sản của cả Việt Nam. Nhằm duy trì thế mạnh, công ty cũng đã quyết định dừng kế hoạch mở rộng sang nuôi cá rô phi để tập trung hoàn toàn vào mặt hàng tôm cốt lõi, đồng thời duy trì bán hàng online tại nội địa với trọng tâm là các sản phẩm giá trị gia tăng đạt chuẩn thay vì đua tranh ở phân khúc tôm tươi giá rẻ.

Dù vậy, hành trình chinh phục đỉnh cao của Minh Phú vẫn phải đối mặt với nhiều rủi ro hiện hữu. Về tài chính, nợ vay của công ty đã tăng 41% trong năm 2025 lên hơn 4.600 tỷ đồng và tiếp tục vọt lên gần 6.500 tỷ đồng tính đến hết tháng 5 năm 2026. Để giảm áp lực lãi vay vốn chủ yếu dùng làm vốn lưu động duy trì hàng tồn kho, công ty dự kiến phát hành trái phiếu chuyển đổi, dù phương án này vẫn đang vấp phải sự chưa thống nhất giữa mong muốn mua trọn lô của cổ đông lớn Mitsui và định hướng phát hành cho tổ chức tài chính hoặc đại chúng của gia đình ông Quang.

Bên cạnh đó, khâu vận hành cũng bộc lộ điểm nghẽn khi nhà máy mới Minh Phú Khánh An mới chỉ đạt khoảng 30% công suất sau gần hai tháng hoạt động do thiếu hụt lao động trầm trọng.

Với nhu cầu 5.000 người nhưng hiện chỉ tuyển được hơn 2.000 công nhân, ông Quang ví von tình trạng này là bây giờ thầy thì nhiều mà thợ thì ít, ai cũng làm thầy, không ai làm thợ. Doanh nghiệp đang nỗ lực thử nghiệm robot tự động cùng đối tác Trung Quốc để bù đắp, song máy móc hiện vẫn chưa đạt đủ độ tinh xảo cho khâu lột vỏ chế biến tôm.

Ở bài toán đường dài, vùng nuôi tự chủ cung cấp 90% nguyên liệu cũng đang được tái thiết. Minh Phú chấp nhận thay đổi cách tiếp cận mua theo giá thị trường thay vì hỗ trợ quá mức để đảm bảo hiệu quả, đồng thời triển khai quá trình chọn lọc tôm bố mẹ có khả năng kháng bệnh EHP kéo dài từ 5 đến 10 năm nhằm cạnh tranh sòng phẳng về chi phí nuôi.

Với những chiến lược rõ ràng, công ty dự kiến chi tối đa 300 tỷ đồng để trả cổ tức năm 2025 bằng tiền mặt tỷ lệ 7,5% tương đương 750 đồng/cổ phiếu, và cân nhắc dành 30-50% lợi nhuận năm 2026 để tiếp tục chia cổ tức. Nếu duy trì kết quả kinh doanh tích cực trong năm 2026 bù đắp cho khoản lỗ năm 2024, con đường trở lại niêm yết trên sàn chứng khoán tập trung HOSE của Minh Phú sẽ thuận lợi và rộng mở hơn bao giờ hết.