Ma trận quảng cáo “thao túng tâm lý” bệnh nhân xương khớp

Bất cứ ai từng lướt các thước phim ngắn trên Facebook Reels, TikTok có lẽ đều không xa lạ với các video của CEO Lã Thúy Kiều về dòng sản phẩm Mạch Cốt Đan (bao gồm cả dạng Gel massage và Hỗn dịch xịt). Các video này liên tục dội bom người xem bằng hàng loạt từ ngữ mang tính khẳng định tuyệt đối y khoa lâm sàng như: “Trị dứt điểm đau cổ vai gáy”, “Chữa tận gốc viêm khớp, viêm đa khớp dạng thấp”, “Trị tê bì chân tay sau 7 ngày” hay “Đả thông hoàn toàn kinh mạch bị tắc nghẽn”. Đỉnh điểm của sự phi lý, một sản phẩm xoa bóp ngoài da còn được quảng cáo có khả năng “làm hết hoàn toàn triệu chứng mất ngủ kinh niên”.

Các chiến dịch quảng cáo này đã đánh thẳng vào hai “nỗi đau” lớn của người bệnh: Sợ tác dụng phụ của thuốc Tây và khát khao được chữa khỏi nhanh chóng, tiện lợi tại nhà. Hệ quả là hàng ngàn người bệnh, đặc biệt là người cao tuổi, đã sập bẫy chiêu trò thao túng tâm lý này mà không hề biết mình đang giao phó sức khỏe cho một sản phẩm bị thổi phồng công dụng.

Bản chất thật từ hồ sơ niêm yết của Bộ Y tế

Để làm rõ trắng đen, phóng viên đã thực hiện tra cứu trực tiếp trên Hệ thống quản lý trang thiết bị y tế của Bộ Y tế (IMDA). Kết quả đối chiếu với hồ sơ kỹ thuật gốc khiến tất cả những ai từng tin vào quảng cáo phải giật mình.

Dòng sản phẩm Mạch Cốt Đan thực chất do Công ty TNHH Dược phẩm Civic Pharma (địa chỉ tại Thôn 5, Phường Đông Triều, Thành phố Đông Triều, Tỉnh Quảng Ninh) đứng tên đăng ký công bố và sản xuất. Trái ngược hoàn toàn với danh xưng như một "thần dược", sản phẩm này chỉ được phân loại pháp lý là Trang thiết bị y tế thuộc Loại A. Đây là nhóm sản phẩm y tế có mức độ rủi ro thấp nhất, được quản lý dựa trên hình thức doanh nghiệp tự công bố tiêu chuẩn áp dụng và tự chịu trách nhiệm, không phải trải qua các quy trình thử nghiệm lâm sàng, kiểm định nghiêm ngặt như đối với thuốc chữa bệnh.

Trong hồ sơ kỹ thuật được cơ quan quản lý y tế tiếp nhận và phê duyệt, mục đích sử dụng thực tế của Gel massage Mạch Cốt Đan chỉ dừng lại ở mức: “Dùng để xoa bóp ngoài da, giúp hỗ trợ làm giảm các triệu chứng đau nhức xương khớp, đau cơ, đau lưng, đau mỏi vai gáy, giảm tình trạng viêm khớp, bầm tím, bong gân”.

Về mặt luật pháp và y khoa, Mạch Cốt Đan hoàn toàn không phải là thuốc. Việc người bán sử dụng các từ ngữ mang tính chất chữa bệnh như “trị dứt điểm”, “chữa tận gốc” là hành vi cố tình đánh lận con đen, thổi phồng tính năng sản phẩm vượt quá hồ sơ kỹ thuật được duyệt. Hành vi quảng cáo này đã vi phạm nghiêm trọng Khoản 15 Điều 6 Luật Dược 2016 về việc nghiêm cấm thông tin, quảng cáo, tiếp thị, kê đơn, hướng dẫn sử dụng các sản phẩm không phải là thuốc nhưng có nội dung tương tự như thuốc chữa bệnh. Đồng thời, việc tự ý dùng các từ "trị tận gốc", "dứt điểm" đã trực tiếp vi phạm Khoản 9 Điều 8 Luật Quảng cáo 2012, quy định nghiêm cấm hành vi quảng cáo sai sự thật, không đúng công dụng, tính năng của sản phẩm đã được cơ quan nhà nước cấp phép.

Vạch trần dấu hiệu lưu hành lậu và "xài ké" giấy phép

Sau câu chuyện quảng cáo sai sự thật, sản phẩm Gel massage Mạch Cốt Đan đang lưu hành ngoài thị trường còn bộc lộ những góc khuất không nhỏ về tính pháp lý. Doanh nghiệp đang cho thấy những dấu hiệu gian lận kỹ thuật, bất nhất thông tin nhằm trốn tránh quy trình kiểm định chất lượng.

Sai phạm đầu tiên và dễ nhận thấy nhất nằm ngay ở tên gọi của sản phẩm. Khi tra cứu trên hệ thống dịch vụ công của Bộ Y tế, tên trang thiết bị y tế được doanh nghiệp đăng ký chính thức là Mạnh Cốt Đan. Thế nhưng, trên nhãn mác, bao bì in ấn đưa ra thị trường tiêu thụ, chữ "Mạnh" đã bị âm thầm đổi thành chữ "Mạch" để trở thành Mạch Cốt Đan.

Theo Nghị định 43/2017/NĐ-CP về nhãn hàng hóa, tên sản phẩm trên nhãn không được làm người tiêu dùng hiểu sai lệch về bản chất và công dụng. Chữ "Mạnh" mang ý nghĩa làm khỏe cơ xương khớp (phù hợp với tính năng bổ trợ của thiết bị y tế loại A). Nhưng khi đổi sang chữ "Mạch", doanh nghiệp dường như đã cố tình hướng người tiêu dùng đến các khái niệm Đông y như "kinh mạch", "mạch máu", tạo tiền đề cho các đại lý tung tin quảng cáo sản phẩm có khả năng "đả thông kinh mạch bị tắc nghẽn". Dưới góc nhìn pháp lý, việc tự ý thay đổi ký tự tên gọi đồng nghĩa với việc sản phẩm "Mạch Cốt Đan" đang lưu hành chui và không hề có số công bố hợp pháp. Doanh nghiệp không thể dùng tờ giấy thông hành của một sản phẩm tên "Mạnh Cốt Đan" để che đỡ pháp lý cho một sản phẩm tên "Mạch Cốt Đan" bán ra thị trường.

Cụ thể, trên vỏ hộp và thân chai của các sản phẩm Gel massage Mạch Cốt Đan đang được phân phối công khai tới tay người tiêu dùng hiện nay, nhà sản xuất in rõ ký hiệu tiêu chuẩn chất lượng là: Mạch Cốt Đan TCCS 07:2025/CVGMCĐ. Thế nhưng, khi truy xuất dữ liệu đăng ký bảo hộ và công bố sản phẩm chính thức trên cổng thông tin của Bộ Y tế, số hiệu tiêu chuẩn cơ sở được phê duyệt cho dòng sản phẩm này lại hiển thị là: Mạnh Cốt Đan 02:2026/CVGMCĐ.

Theo hồ sơ doanh nghiệp đăng ký trên cổng thông tin của Bộ Y tế, số đăng ký chính thức của sản phẩm chỉ có hiệu lực pháp lý từ năm 2026 (Kí hiệu: 2026/CVGMCĐ). Nhưng sản phẩm lưu hành thực tế ngoài thị trường lại mang nhãn mác của bộ tiêu chuẩn cũ từ năm 2025 (Kí hiệu: 2025/CVGMCĐ).

Từ đó cho thấy doanh nghiệp đã có dấu hiệu đưa hàng ra thị trường từ năm 2025 bằng một bộ tiêu chuẩn tự phong, chưa hề được cơ quan nhà nước tiếp nhận và phê duyệt. Việc lưu hành hàng hóa mang mã tiêu chuẩn 2025 nhưng lại dùng tờ giấy thông hành năm 2026 để đối phó với cơ quan thanh tra là hành vi "mượn danh" giấy phép, gian lận thương mại công khai. Người tiêu dùng hoàn toàn có quyền nghi ngờ: Lô hàng sản xuất năm 2025 mang mã TCCS 07 liệu có đảm bảo an toàn về mặt vi sinh, hóa lý như bộ tiêu chuẩn năm 2026 hay không, hay chỉ là một lô hàng gia công "chui" chưa qua kiểm định chất lượng đầu vào?

Tiền mất tật mang và hồi chuông cảnh tỉnh cho người tiêu dùng

Theo các tài liệu y học về chuyên khoa cơ xương khớp, các căn bệnh mạn tính như viêm đa khớp dạng thấp, đau cổ vai gáy, thoái hóa khớp hay thoát vị đĩa đệm bản chất là sự tổn thương sâu sắc từ bên trong cấu trúc bao hoạt dịch, hiện tượng bào mòn sụn khớp tự miễn hoặc sự chèn ép cơ học lên hệ thống dây thần kinh.

Y học hiện đại khẳng định: Các sản phẩm dạng gel massage hay hỗn dịch xịt xoa bóp dùng ngoài da (như Mạch Cốt Đan) thường chỉ chứa các hoạt chất tạo cảm giác mạnh (như menthol từ bạc hà, quế, long não) hoặc các tinh dầu thảo dược. Cơ chế hoạt động của chúng là kích thích các thụ cảm thể nhiệt và áp lực ngay trên bề mặt da, tạo ra cảm giác mát hoặc nóng ấm, từ đó làm phân tán sự chú ý của hệ thần kinh, đánh lừa cảm giác đau cơ nặng tạm thời tại chỗ. Các phân tử này hoàn toàn không có khả năng thẩm thấu xuyên qua các lớp cơ dày, màng xương để đi sâu vào ổ khớp nhằm tái tạo sụn hay “trị tận gốc” bản chất của bệnh lý như những lời đường mật trên mạng xã hội.

Sự nguy hiểm lớn nhất đối với sức khỏe cộng đồng là khi người bệnh, do thiếu thông tin, đã tin theo các cam kết dối trá để rồi tự ý từ bỏ phác đồ điều trị nội khoa hoặc các bài tập vật lý trị liệu chuẩn y khoa tại các bệnh viện. Viêm đa khớp dạng thấp nếu không được kiểm soát kịp thời bằng các nhóm thuốc ức chế miễn dịch chuyên sâu sẽ nhanh chóng phá hủy các đầu xương. Đến khi người bệnh nhận ra các sản phẩm bôi xịt ngoài da không thể ngăn chặn tiến trình của bệnh, thì các khớp đã bị dính, hệ cơ đã bị teo, dẫn đến tình trạng biến dạng khớp, thậm chí tàn phế vĩnh viễn – một hậu quả tàn khốc không thể đảo ngược ngay cả khi có sự can thiệp của phẫu thuật ngoại khoa.

Hồi chuông cảnh tỉnh và chế tài nghiêm khắc từ pháp luật

Hành vi lập lờ nhãn mác, dung túng cho đại lý thần thánh hóa công dụng của Mạch Cốt Đan không đơn thuần là vi phạm pháp luật, mà còn đang đe dọa trực tiếp đến sức khỏe của người tiêu dùng.

Theo quy định tại Khoản 4 Điều 74 Nghị định 117/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 124/2021/NĐ-CP) về xử phạt hành chính trong lĩnh vực y tế, hành vi đưa trang thiết bị y tế ra lưu thông khi thông số, tiêu chuẩn áp dụng không đúng với hồ sơ công bố sẽ bị xử phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với tổ chức. Đồng thời, doanh nghiệp phải chịu hình phạt bổ sung nghiêm khắc: Buộc thu hồi và tiêu hủy toàn bộ lô hàng mang mã nhãn mác sai phạm đang trôi nổi trên thị trường.

Cơ quan Quản lý thị trường, Thanh tra Bộ Y tế cần lập tức vào cuộc để thanh tra toàn diện quy trình sản xuất, lưu hành sản phẩm của Công ty TNHH Dược phẩm Civic Pharma. Hãy là người tiêu dùng thông thái: Tuyệt đối không mua sản phẩm dựa trên lời quảng cáo của các KOL trên mạng xã hội, luôn kiểm tra sự trùng khớp của nhãn mác với hồ sơ Bộ Y tế, và hãy đến bệnh viện thăm khám khi có bệnh thay vì đặt niềm tin vào những chai gel xoa bóp "thần dược tự phong".