Lần đầu tiên trong lịch sử thống kê sau 77 năm kể từ năm 1949, Trung Quốc hiện có số người từ 65 tuổi trở lên nhiều hơn cả số trẻ em, theo dữ liệu chính thức mới nhất, qua đó cho thấy áp lực nhân khẩu học ngày càng gia tăng của đất nước đông dân thứ 2 thế giới này.

Tính đến tháng 11 năm ngoái, 15,87% trong tổng số khoảng 1,4 tỷ người của Trung Quốc ở độ tuổi từ 65 trở lên, so với 15,25% ở độ tuổi từ 0 đến 14, theo kết quả một cuộc khảo sát mẫu toàn quốc được công bố vào cuối tuần trước.

Nhà nhân khẩu học độc lập Hà Á Phu (He Yafu) nhận định điều này đồng nghĩa với việc mô hình chăm sóc người cao tuổi dựa vào gia đình truyền thống của Trung Quốc đang chịu áp lực rất lớn, đồng thời gánh nặng chi trả lương hưu từ hệ thống an sinh xã hội cũng ngày càng tăng.

Cơ quan Thống kê Quốc gia Trung Quốc (NBS) cho biết dữ liệu kể trên được suy rộng ra từ một “điều tra dân số nhỏ” vào tháng 11 năm ngoái - một khảo sát mẫu chiếm 1% dân số toàn quốc được tiến hành giữa các kỳ tổng điều tra dân số 10 năm một lần - với hơn 20 triệu người tham gia.

“Về chế độ lương hưu, dân số từ 65 tuổi trở lên - nhóm đối tượng sử dụng chính các dịch vụ hưu trí và chăm sóc người cao tuổi - hiện đã vượt số trẻ em, làm gia tăng thêm áp lực lên các khoản chi trả lương hưu từ hệ thống an sinh xã hội”, ông Hà cho biết.

“Ở cấp độ gia đình, số người cao tuổi tăng lên cùng xu hướng hộ gia đình ngày càng nhỏ đang tạo ra áp lực rất lớn đối với mô hình chăm sóc gia đình truyền thống”.

Khảo sát cũng cho thấy dân số Trung Quốc trong độ tuổi lao động - những người được kỳ vọng sẽ hỗ trợ nhiều người cao tuổi hơn - cũng đang thu hẹp. Nhóm từ 15 đến 59 tuổi chiếm 61,89% tổng dân số, giảm so với mức 67,33% của một thập kỷ trước ở quốc gia láng giềng với Việt Nam này.

Quy mô gia đình tại Trung Quốc cũng đang nhỏ lại. Trung bình, mỗi hộ gia đình nước này có 2,52 người vào cuối năm ngoái, giảm so với mức 3,1 người cách đây 10 năm.

Ông Hà cho rằng đây là một xu hướng đáng lo ngại, vì nó phản ánh “sự gia tăng đáng kể của các hộ gia đình một người và hai người, cho thấy xu hướng không kết hôn và không sinh con ngày càng rõ nét”.

Video về cuộc khủng hoảng nhân khẩu học của Trung Quốc: Chính phủ lên kế hoạch đảo ngược tỷ lệ kết hôn và tỷ lệ sinh thấp - Nguồn clip: Al Jazeera

Dù thời kỳ “lợi tức dân số” của Trung Quốc đã kết thúc, Bắc Kinh cho rằng nước này vẫn còn “lợi tức nguồn nhân lực” để khai thác.

Một thông cáo được đưa ra sau cuộc họp của Quốc vụ viện tuần trước cho biết Trung Quốc sẽ tập trung nâng cao chất lượng tổng thể của dân số nhằm “liên tục tích lũy và giải phóng lợi tức nguồn nhân lực”.

Đồng thời, trong bối cảnh già hóa dân số hiện tại, nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới này sẽ “nỗ lực duy trì mức sinh và quy mô dân số ở mức hợp lý”, thông cáo cho biết.

Bắc Kinh cũng coi nhóm “người cao tuổi trẻ” khá đông đảo của đất nước - những người từ 60 đến 64 tuổi - là một nguồn lực quan trọng. Trong một bài viết đăng trên trang web của Cơ quan Thống kê Quốc gia Trung Quốc (NBS) vào cuối năm ngoái, một quan chức NBS cho biết nhóm này có sức khỏe tốt và vẫn muốn tham gia vào xã hội, do đó có thể đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế.

Đầu tháng này, Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc đã kêu gọi chính quyền các thành phố giảm gánh nặng tài chính liên quan đến sinh con, nuôi dạy con và giáo dục đối với các gia đình, đồng thời kêu gọi các nhà tuyển dụng hỗ trợ người lao động cân bằng giữa công việc và trách nhiệm gia đình.

Cơ quan này đã phát động một chiến dịch nhằm vinh danh 40 thành phố và 200 nơi làm việc thân thiện với việc sinh con sau mỗi ba năm như một phần trong hàng loạt biện pháp - bao gồm cả trợ cấp tiền mặt cho trẻ sơ sinh - khi Chính phủ tăng cường nỗ lực xây dựng một xã hội thân thiện với sinh sản trong bối cảnh tỷ lệ sinh sụt giảm.