Được ưu ái gọi tên "viên ngọc xanh" của núi rừng Đông Bắc, hồ Ba Bể chiếm trọn cảm tình của du khách bởi sự hùng vĩ của núi non, làn nước trong xanh màu ngọc bích, đồng thời đây cũng là nơi lưu giữ nhiều giá trị địa chất, địa mạo, đa dạng sinh học. 

Hồ Ba Bể thuộc địa phận xã Ba Bể, tỉnh Thái Nguyên. Hồ nằm ở độ cao hơn 150m so với mực nước biển, diện tích mặt nước ghi nhận khoảng 500ha, độ dài của hồ lên tới 8km, nơi rộng nhất khoảng 2km, độ sâu trung bình 20m. Vì được hợp thành bởi 3 hồ khác nhau gồm Pé Lèng, Pé Lù và Pé Lầm nên người ta gọi là hồ Ba Bể hoặc người địa phương còn gọi là Slam Pé.

Các tài liệu nghiên cứu cho thấy, hồ được hình thành từ những biến động địa chất lớn cách đây hơn 200 triệu năm. Nơi đây có cấu trúc địa chất, địa mạo khá phức tạp. Bao quanh là những dãy núi đá vôi xen lẫn sa thạch cổ, hệ thống hang động cùng các cánh rừng nguyên sinh.

Theo Cục Di sản, xung quanh hồ Ba Bể có khoảng 1.268 loài thực vật bậc cao có mạch, 470 loài động vật có xương sống, trong đó, có 81 loài thú, 234 loài chim, 30 loài bò sát, 18 loài lưỡng cư và 107 loài cá, ít nhất 367 loài bướm và nhiều loại động vật không xương khác. Tất cả những điều đó tạo nên sự đa dạng cho hệ sinh thái của nơi đây. Không những thế, kết quả thăm dò, khai quật khảo cổ ở khu vực Ba Bể còn cho thấy, từ xa xưa đây đã từng là nơi cư trú của người tiền sử:

Tháng 3/1995, tại Hội nghị quốc tế về hồ nước ngọt tổ chức ở Mỹ, Ba Bể được đưa vào danh sách 20 hồ nước ngọt tự nhiên đẹp trên thế giới cần được bảo vệ. Năm 2012, danh lam thắng cảnh hồ Ba Bể được xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt.

Đến hồ Ba Bể, ngoài ngồi thuyền ngắm cảnh đẹp, du khách khi ghé đến còn có cơ hội trải nghiệm nhiều hoạt động thú vị. Một số điểm đến tại khu vực này được đông đảo du khách lựa chọn như: Đền An Mã, ngôi đền linh thiêng tọa lạc trên đảo An Mã; Ao Tiên nằm trên đỉnh núi phía Bắc hồ Ba Bể; Động Puông với rất nhiều nhũ đá đẹp, là nơi sinh sống của 23 loài dơi với hàng vạn con; ngắm nhìn thác Đầu Đẳng hoang sơ và hùng vĩ; chiêm ngưỡng cảnh sắc đẹp tựa tiên cảnh trên đảo Bà Góa, hòn đảo nhỏ xinh đẹp nằm giữa hồ Pé Lèng; khám phá nét văn hóa độc đáo trong các bản làng của người Tày địa phương…

Không chỉ vậy, văn hóa ẩm thực đa dạng cũng là điểm cộng của khu vực này. Một số món ăn độc đáo của nơi đây được du khách rất yêu thích như: Tép chua, cá nướng, măng, xôi ngũ sắc, thịt lợn “tên lửa”...Thời điểm thích hợp nhất để tham quan hồ Ba Bể là từ tháng 2 đến tháng 4 hàng năm. Ngoài tiết trời mát mẻ, cảnh sắc đẹp, đây cũng là thời điểm diễn ra các lễ hội độc đáo của người bản địa. 

Trong vài năm trở lại đây, hồ Ba Bể được đông đảo du khách yêu thích. Thống kê của UBND xã Ba Bể cho thấy, chỉ tính riêng từ cuối năm 2025 đến tháng 4/2026, địa phương đã đón 16.624 lượt khách du lịch, trong đó có 2.155 lượt khách quốc tế. Con số trên phần nào cho thấy sức hút ngày càng lớn của hồ nước ngọt 200 triệu năm tuổi này đối với du khách trong và ngoài nước.

Với giá trị nổi bật về cảnh quan, địa chất, đa dạng sinh học và văn hóa bản địa, hồ Ba Bể được định hướng phát triển thành điểm đến du lịch quan trọng của tỉnh Thái Nguyên nói riêng và khu vực nói chung. Chính phủ cũng đặt mục tiêu sẽ đưa hồ Ba Bể trở thành khu du lịch quốc gia trước năm 2030.