Năm 2026, ngành Hải quan được giao nhiệm vụ thu ngân sách nhà nước 451.000 tỷ đồng và phấn đấu đạt 516.500 tỷ đồng. Đây là mục tiêu đầy thách thức trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều yếu tố bất định như xung đột địa chính trị, biến động giá năng lượng, chính sách thuế đối ứng của Hoa Kỳ và xu hướng gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại.

Tuy nhiên, kết quả thu ngân sách trong những tháng đầu năm đang cho thấy những tín hiệu tích cực. Trong 5 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt 445 tỷ USD, tăng 25,2% so với cùng kỳ năm trước. Nhờ sự phục hồi mạnh mẽ của các nhóm hàng nguyên liệu, máy móc thiết bị và linh kiện phục vụ sản xuất, số thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt hơn 215.140 tỷ đồng, tương đương gần 48% dự toán năm.

Theo Cục Hải quan, sự tăng trưởng của hoạt động xuất nhập khẩu không chỉ đến từ quy mô thương mại mở rộng mà còn phản ánh sự chuyển dịch tích cực trong cơ cấu hàng hóa. Tổng kim ngạch hàng hóa chịu thuế đạt 78,2 tỷ USD, tăng 26,6% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, nhóm nguyên liệu, máy móc, thiết bị và phụ tùng phục vụ sản xuất tiếp tục giữ vai trò chủ lực với tổng trị giá hơn 40,8 tỷ USD, chiếm gần 55% tổng kim ngạch nhập khẩu chịu thuế.

Đây được xem là tín hiệu tích cực cho thấy khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo đang tăng tốc mở rộng sản xuất và đầu tư mới. Sự gia tăng nhập khẩu các yếu tố đầu vào không chỉ đóng góp trực tiếp vào nguồn thu ngân sách mà còn tạo nền tảng cho tăng trưởng xuất khẩu trong thời gian tới.

Đại diện Ban Nghiệp vụ thuế hải quan cho biết, kết quả thu ngân sách là sự cộng hưởng giữa đà phục hồi của nền kinh tế và việc triển khai hiệu quả các giải pháp quản lý chuyên sâu, đặc biệt đối với các nhóm hàng có giá trị lớn và đóng góp cao cho ngân sách. Song song với nhiệm vụ thu ngân sách, ngành Hải quan tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhằm tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và giảm chi phí tuân thủ.

Tại Quảng Ninh - một trong những địa bàn xuất nhập khẩu sôi động nhất cả nước, Chi cục Hải quan khu vực VIII đã triển khai Chương trình khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ pháp luật hải quan theo Quyết định số 2790/QĐ-TCHQ.

Thay vì tập trung vào xử lý vi phạm sau khi phát sinh, chương trình hướng đến hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện rủi ro, phòng ngừa sai sót và nâng cao năng lực tuân thủ ngay từ đầu. Các hoạt động tư vấn, đối thoại, hỗ trợ trực tuyến và đánh giá rủi ro định kỳ được triển khai thường xuyên nhằm giúp doanh nghiệp cập nhật chính sách mới và tháo gỡ khó khăn kịp thời.

Mô hình này được kỳ vọng sẽ góp phần giảm thời gian thông quan, tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu cho cộng đồng doanh nghiệp. Để vừa tạo thuận lợi thương mại vừa chống thất thu ngân sách, ngành Hải quan xác định chuyển đổi số là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.

Trong thời gian tới, cơ quan Hải quan sẽ tập trung nâng cao năng lực phân tích dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý rủi ro và chuẩn hóa hoạt động kiểm tra sau thông quan đối với các doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro cao. Việc số hóa quy trình nghiệp vụ được kỳ vọng sẽ giảm thiểu sự can thiệp thủ công, nâng cao tính minh bạch, hạn chế tiêu cực và tạo môi trường kinh doanh công bằng cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, công tác hoàn thiện thể chế cũng được đẩy mạnh. Cục Hải quan đang xây dựng và hoàn thiện nhiều văn bản pháp luật quan trọng, trong đó có dự án sửa đổi Luật Hải quan năm 2014. Dự kiến dự án luật sẽ được Quốc hội xem xét thông qua vào kỳ họp tháng 10/2026.

Theo đại diện Cục Hải quan, mục tiêu xuyên suốt của ngành không chỉ là hoàn thành nhiệm vụ thu ngân sách mà còn xây dựng môi trường xuất nhập khẩu hiện đại, minh bạch và thông thoáng. Đây được xem là giải pháp bền vững để nuôi dưỡng nguồn thu, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong dài hạn.