Thực trạng canh tác truyền thống và áp lực chuyển đổi

Theo Báo Hà Tĩnh, địa phương hiện là một trong những vùng có diện tích trồng cam lớn nhất khu vực Bắc Trung Bộ với khoảng 7.400 ha, tập trung chủ yếu tại các xã Đồng Lộc, Kim Hoa, Vũ Quang. Dù sở hữu quy mô sản xuất lớn và mang lại nguồn thu nhập quan trọng cho hàng nghìn hộ nông dân, phần lớn diện tích cam vẫn được canh tác theo phương thức truyền thống. Tập quán sản xuất này phụ thuộc nhiều vào phân bón vô cơ và thuốc bảo vệ thực vật hóa học nhằm duy trì năng suất trong ngắn hạn.

Thực trạng trên không chỉ làm gia tăng nguy cơ suy thoái đất, ô nhiễm môi trường mà còn ảnh hưởng đến chất lượng, độ an toàn của sản phẩm và tính bền vững của hoạt động sản xuất. Việc sử dụng hóa chất nông nghiệp liên tục qua nhiều vụ mùa khiến hệ sinh thái đất trồng suy giảm độ tơi xốp, làm chết các vi sinh vật có lợi và gia tăng độ chua của đất. Hệ quả là cây cam dần suy giảm sức đề kháng tự nhiên, dễ bị sâu bệnh tấn công và rút ngắn tuổi thọ khai thác.

Bên cạnh đó, chi phí đầu vào cho phân bón và thuốc bảo vệ thực vật ngày càng tăng cũng tạo áp lực tài chính không nhỏ đối với người trồng cam. Đồng thời, nguy cơ tồn dư hóa chất trong nông sản trở thành rào cản lớn, làm giảm sức cạnh tranh của cam Hà Tĩnh khi tiếp cận các hệ thống phân phối và bán lẻ hiện đại.

Ngoài ra, trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng ưu tiên các sản phẩm nông sản an toàn, thân thiện với môi trường và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, việc chuyển đổi sang sản xuất cam theo hướng hữu cơ được xem là giải pháp phù hợp. Áp lực từ các thị trường tiêu thụ lớn đối với nông sản sạch, đạt tiêu chuẩn sinh thái cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết để vùng trồng cam Hà Tĩnh nhanh chóng thay đổi tư duy sản xuất, giữ vững thương hiệu và bảo đảm sinh kế bền vững.

Giải pháp chuyển đổi hữu cơ gắn với phát triển bền vững

Để khắc phục những bất cập trên, giai đoạn 2024 - 2025, Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh đã triển khai mô hình sản xuất cam theo hướng hữu cơ gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm tại xã Mai Hoa. Mô hình được thực hiện trên diện tích 3 ha với sự tham gia của 3 hộ dân. Kết quả cho thấy cây sinh trưởng ổn định, tỷ lệ sâu bệnh giảm đáng kể so với phương thức canh tác truyền thống. Chất lượng quả được cải thiện rõ rệt, mẫu mã đẹp và vị ngọt đậm hơn. Năm 2024, năng suất cam đạt 7,56 tấn/ha, đến năm 2025 tăng lên 8,5 tấn/ha. Lợi nhuận đạt gần 110 triệu đồng/ha, cao hơn khoảng 15 - 20% so với mô hình canh tác truyền thống. Sang năm 2026, mô hình tiếp tục được mở rộng tại xã Đồng Lộc với quy mô 13 ha theo tiêu chuẩn TCVN 11041-2:2017.

Chị Lê Phương – đại diện Hợp tác xã (HTX) Tân Phương Đông (thôn Nhật Tân, xã Đồng Lộc), cho biết: “Theo quy trình, trên diện tích 3 ha, HTX đang thực hiện giai đoạn chuyển đổi hữu cơ nhằm đáp ứng các yêu cầu để được chứng nhận sản xuất hữu cơ. Trong thời gian này, các yêu cầu về vật tư đầu vào, quy trình chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh và ghi chép nhật ký sản xuất đều được HTX thực hiện nghiêm ngặt. Cây cam đang phát triển tốt, tỷ lệ đậu quả cao. Chất đất được cải thiện, tơi xốp hơn nhờ sử dụng phân vi sinh, kết hợp hệ thống tưới nước tự động thông minh và các loại chế phẩm sinh học".

Xã Đồng Lộc hiện có 350 ha cam, sản lượng hơn 2.500 tấn/năm, mang lại giá trị khoảng 210 tỷ đồng. Ông Phan Anh Đức – Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Lộc cho biết: “Việc phát triển mô hình cam hữu cơ không chỉ góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, gia tăng giá trị kinh tế và thu nhập cho người dân mà còn phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái, bền vững của địa phương. Xã cũng sẽ chú trọng hỗ trợ các hộ dân hoàn thiện quy trình sản xuất, kết nối với hệ thống siêu thị, cửa hàng nông sản sạch và các kênh thương mại điện tử để mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm”.

Tỉnh Hà Tĩnh đã phê duyệt Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ giai đoạn 2024 - 2030, đặt mục tiêu đến năm 2030 có 2.500 ha đất trồng trọt đạt tiêu chuẩn hữu cơ, trong đó cây cam là một trong những đối tượng trọng tâm. Ông Nguyễn Văn Thắng - Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh cho biết: “Trong thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục đồng hành cùng người dân trong chuyển giao khoa học kỹ thuật, hướng dẫn quy trình sản xuất hữu cơ, hỗ trợ xây dựng mã số vùng trồng và kết nối doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm. Đồng thời, hoàn thiện quy trình kỹ thuật sản xuất cam hữu cơ làm cơ sở tập huấn, chuyển giao và nhân rộng trên địa bàn toàn tỉnh, từng bước xây dựng vùng sản xuất cam hữu cơ tập trung gắn với chứng nhận và tiêu thụ sản phẩm”.