Thiếu cơ sở chế biến khiến giá tiêu thụ bấp bênh

Theo Báo Lào Cai, vùng chè xã Liên Sơn hiện đang sở hữu tiềm năng lớn với diện tích canh tác lên đến gần 500 ha. Mỗi năm, những đồi chè tại đây cung cấp sản lượng đạt gần 6.000 tấn búp tươi. Tuy nhiên, đằng sau con số hứa hẹn đó là một thực tế trăn trở khi hàng trăm hộ dân gắn bó với cây chè vẫn đang chật vật từng ngày bởi giá thu mua luôn ở mức rất thấp. Khó khăn của người trồng chè nảy sinh từ khi Nhà máy chè Liên Sơn ngừng hoạt động vào cuối năm 2018. Khác với nông sản có thể lưu trữ dài ngày, búp chè tươi đòi hỏi quy trình thu hái, chế biến khắt khe.

Khi chè đến lứa, người dân buộc phải huy động nhân lực hái đồng loạt. Sau khi hái, chè cần được sao sấy kịp thời để giữ trọn vẹn hương vị. Việc thiếu vắng nhà máy chế biến tại chỗ đã làm đứt gãy mắt xích trong chuỗi giá trị, đẩy người nông dân vào thế bị động. Việc tiêu thụ chè tươi phụ thuộc vào những xe lưu động của thương lái. Người trồng chè không có quyền quyết định mức giá. Mỗi lứa thu hoạch đều bấp bênh bởi giá lên xuống phụ thuộc vào người mua. Giữa đồi chè đang vào vụ thu hoạch, bà Nguyễn Thị Thực, người dân thôn Bản Xá, thoăn thoắt hái búp non. Gia đình bà có 7.000 m2 giống chè lai 2, sinh trưởng tốt.

Nói về đầu ra, bà Thực cho biết: “Hiện nay, gia đình tôi và bà con trong thôn đều phải bán chè cho các xe thu mua lưu động. Từ khi nhà máy cũ ngừng hoạt động, chúng tôi không còn nơi bao tiêu ổn định. Thương lái đến tận nương, họ đưa ra giá bao nhiêu thì mình biết bấy nhiêu, bà con cũng không rõ chè sẽ được chở đi đâu để chế biến. Chè của gia đình có chất lượng tốt, búp đẹp nhưng hiện chỉ bán được 3.800 đồng/kg, không đáng là bao so với công sức chăm sóc”.

Tình cảnh này là thực trạng chung của nhiều hộ trồng chè. Nguyên nhân khiến giá thấp là do chi phí trung gian lớn. Thương lái thường trừ cước vận chuyển để đưa chè đi xa. Vì vậy, giá tại vườn thấp hơn hẳn. Ông Đào Duy Tuyến, người dân thôn Bản Xá, chia sẻ: “Khó khăn lớn nhất của bà con hiện nay là không có nhà máy thu mua tại chỗ. Thương lái ép giá, đưa ra mức giá thấp với lý do phải trừ cước vận chuyển và công bốc xếp. Tính ra, giá chè của chúng tôi bị hụt cả chục giá so với những nơi có nhà máy. Cây chè mang tính thời vụ, đến lứa là cả làng phải thu hái đồng loạt, không thể chần chừ. Sản lượng chè của Liên Sơn rất dồi dào nên chúng tôi mong sớm có thêm một vài nhà máy chế biến tại địa phương để đáp ứng nhu cầu bao tiêu, giúp bà con bớt thiệt thòi”.

Xây dựng chuỗi liên kết nâng tầm giá trị nông sản

Với mức giá thu mua vô cùng bèo bọt chỉ khoảng 3.800 đồng/kg, nguồn thu nhập mang lại từ cây chè thực sự không đủ để người dân trang trải các chi phí sinh hoạt thiết yếu. Càng khó khăn hơn khi họ hoàn toàn không có khả năng tính đến việc tái đầu tư mua phân bón hay thuê mướn thêm nhân công. Ông Nguyễn Văn Tình - Bí thư Chi bộ thôn Bản Xá cho biết: “Đời sống kinh tế của hầu hết người dân trong thôn phụ thuộc vào đồi chè. Tuy nhiên, trên địa bàn chỉ có một xưởng thu mua nhỏ, không đáp ứng đủ nhu cầu nên bà con phải bán chè ra ngoài với giá thấp, chỉ khoảng 3.800 đồng/kg. Thu nhập bấp bênh khiến kinh tế gia đình chưa thể phát triển".

Đứng trước áp lực kinh tế, rất nhiều gia đình tại Liên Sơn buộc phải tìm kiếm thêm hướng phát triển sinh kế. Dưới sự định hướng của chính quyền, người dân đã mạnh dạn trồng xen canh hơn 33 ha cây mắc ca dưới tán chè. Việc trồng xen canh giúp người dân có thêm nguồn thu nhập cải thiện đời sống. Tuy nhiên, đối với người nông dân gắn bó hàng chục năm với cây chè, đây vẫn chỉ là giải pháp lấy ngắn nuôi dài tạm thời. Cây chè vẫn luôn là loại cây trồng chủ lực, gắn bó mật thiết với truyền thống sản xuất địa phương. Ước muốn lớn nhất của họ là cây chè sớm mang lại thu nhập ổn định.

Mong mỏi của người dân hoàn toàn phù hợp định hướng phát triển nông nghiệp bền vững. Nhằm tháo gỡ khó khăn, xã Liên Sơn đã phối hợp cùng cơ quan chuyên môn hướng dẫn người dân thay đổi tư duy sản xuất. Năm nay, mô hình trồng chè VietGAP diện tích 05 ha đã được triển khai tại thôn Bản Xá nhằm hình thành thói quen canh tác an toàn, nâng tầm chất lượng. Dù vậy, những nỗ lực cải tiến này sẽ khó phát huy trọn vẹn hiệu quả nếu bài toán chế biến, tiêu thụ chưa được giải quyết.

Bà Trương Thị Hương Giang - Trưởng phòng Kinh tế xã Liên Sơn, cho biết: “Cây chè là niềm tự hào và là cây trồng chủ lực của xã, với diện tích gần 500 ha. Thời gian qua, bà con đã thực hiện tốt khâu chăm sóc, đưa giống LDP2 vào canh tác, cho năng suất cao. Khó khăn lớn nhất hiện nay là chưa có cơ sở chế biến tập trung".

Những nương chè xanh mướt trải dài trên sườn đồi chính là minh chứng sinh động cho tiềm năng của vùng nguyên liệu Liên Sơn và công sức bền bỉ của người dân. Tuy nhiên, để cây chè mang lại nguồn thu ổn định, rất cần sự đồng hành từ các cấp chính quyền. Chỉ khi một nhà máy chế biến được xây dựng tại chỗ, kết hợp cùng chuỗi liên kết tiêu thụ minh bạch, bền vững thì bài toán đầu ra mới thực sự được giải quyết, giúp hộ dân yên tâm sản xuất.