Khơi dậy tiềm năng từ những gốc chè cổ thụ trăm tuổi

Xã Hồng Thái nằm ở độ cao trên 1.000m so với mực nước biển, nơi quanh năm mây mù bao phủ và khí hậu mát mẻ. Đây là môi trường sống lý tưởng để cây chè Shan tuyết bản địa tích tụ tinh túy của đất trời, tạo nên hương vị thanh khiết, vị chát dịu và hậu ngọt sâu đặc trưng. Tuy nhiên, trong suốt một thời gian dài, loài cây quý hiếm này từng bị xem nhẹ, chưa phát huy được giá trị kinh tế tương xứng với tiềm năng vốn có. Người nông dân vùng cao dù sở hữu những gốc chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi nhưng vẫn loay hoay trong việc tìm đầu ra ổn định và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Thách thức lớn nhất đối với vùng chè Hồng Thái chính là tư duy sản xuất manh mún và thiếu sự đầu tư về công nghệ chế biến sâu. Để thay đổi diện mạo kinh tế vùng cao, việc nâng tầm giá trị cho cây chè không chỉ dừng lại ở việc thu hoạch thô mà phải xây dựng được một hệ sinh thái sản xuất bền vững. Hiện nay, Hợp tác xã Sơn Trà đang quản lý vùng nguyên liệu rộng 64 ha, trong đó có 29 ha chè cổ thụ quý hiếm và 35 ha chè trồng trên 20 năm tuổi. Việc bảo tồn và khai thác hợp lý nguồn gen quý này chính là bài toán then chốt để tạo ra dòng sản phẩm cao cấp có khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Anh Triệu Văn Lâm, một hộ dân tại thôn Khâu Tràng, chia sẻ rằng gia đình anh sở hữu hơn 2 ha chè cổ thụ. Trước đây, việc chăm sóc và thu hái chủ yếu dựa vào kinh nghiệm tự nhiên nên năng suất và giá trị không cao. Nhiều hộ dân trong vùng cũng rơi vào tình trạng tương tự khi chưa nhận thức rõ giá trị của những gốc chè cổ mà mình đang sở hữu. Sự thiếu hụt về kỹ thuật canh tác hiện đại và quy trình chế biến chuẩn hóa đã vô tình làm lãng phí nguồn tài nguyên bản địa vô giá, khiến đời sống bà con vẫn còn nhiều khó khăn.

Đứng trước thực trạng đó, yêu cầu đặt ra là phải có một mô hình liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân. Ông Lê Văn Tú, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hồng Thái, nhận định rằng việc chè Shan tuyết đạt hạng 5 sao OCOP quốc gia là kết quả của một hành trình đổi mới sáng tạo dài hơi. Đây chính là cột mốc quan trọng để xóa bỏ lối mòn sản xuất cũ, mở ra cơ hội đưa thương hiệu nông sản địa phương vươn xa hơn. Việc chuẩn hóa chất lượng theo tiêu chuẩn quốc gia là bước đi bắt buộc để khẳng định uy tín thương hiệu trên bản đồ trà Việt Nam.

Nâng tầm giá trị nhờ quy trình hữu cơ và công nghệ

Để giải quyết bài toán giá trị, Hợp tác xã Sơn Trà đã kiên định áp dụng quy trình sản xuất hữu cơ với tiêu chí "3 không" vô cùng nghiêm ngặt. Đơn vị cam kết không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, không sử dụng phân bón vô cơ và tuyệt đối không tẩm ướp hương liệu nhân tạo. Việc tuân thủ khắt khe các tiêu chuẩn này giúp giữ trọn vẹn hương vị tự nhiên và đảm bảo an toàn tuyệt đối cho sức khỏe người tiêu dùng. Đây chính là yếu tố then chốt giúp dòng chè 1 tôm 1 lá của đơn vị chinh phục được Hội đồng thẩm định OCOP cấp quốc gia vào ngày 21/4/2026 vừa qua.

Song song với sản xuất sạch, việc đầu tư đồng bộ hệ thống máy móc hiện đại là chìa khóa để nâng cao chất lượng cảm quan và giá trị thương mại. Hợp tác xã đã nhập khẩu công nghệ chế biến từ Đài Loan, kết hợp dây chuyền vò, sàng và đóng gói hút chân không chuyên nghiệp. Đặc biệt, công đoạn "quay hương" – khâu quyết định sự tinh tế của trà – luôn được thực hiện bởi những nghệ nhân giàu kinh nghiệm nhất. Nhờ vậy, sản phẩm trà khô thành phẩm không chỉ có mẫu mã đẹp mà còn đạt tới độ chín muồi về hương vị, cho phép mức giá bán dao động từ 380.000 đồng đến 7,5 triệu đồng mỗi kg.

Anh Đặng Ngọc Phố, Giám đốc Hợp tác xã Sơn Trà, tự hào khẳng định rằng chứng nhận OCOP 5 sao chính là "giấy thông hành" để sản phẩm vươn ra các thị trường cao cấp. Anh nhấn mạnh rằng việc đạt được danh hiệu này không chỉ là minh chứng cho chất lượng vượt trội mà còn là động lực để đơn vị tiếp tục cải tiến mẫu mã và xúc tiến thương mại quốc tế. Sự đầu tư bài bản vào quy trình chế biến sâu đã giúp giá trị hạt chè tăng vọt, trực tiếp nâng cao thu nhập cho bà con xã viên và tạo ra hướng đi bền vững cho kinh tế địa phương trong tương lai.

Bên cạnh giá trị từ sản phẩm trà, xã Hồng Thái còn thành công khi gắn kết nông nghiệp với phát triển du lịch sinh thái trải nghiệm. Những đồi chè cổ thụ tại Pắc Khoang hay Khâu Tràng giờ đây trở thành điểm đến thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Chị Bàn Thị Thương, chủ homestay Mác Cọp, chia sẻ rằng mỗi năm cơ sở đón từ 300 đến 500 lượt khách đến tham quan và trải nghiệm hái chè. Việc kết hợp này không chỉ giúp tiêu thụ sản phẩm tại chỗ mà còn tạo thêm nguồn thu nhập ổn định cho người dân, hình thành một chuỗi giá trị kinh tế khép kín và mang tính bền vững cao.