Việc xây dựng quy trình sản xuất lúa giảm phát thải đang trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành nông nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam cam kết giảm phát thải khí nhà kính và phát triển bền vững. Tuy nhiên, từ thực tế sản xuất, nhiều ý kiến cho rằng nếu quy trình quá phức tạp, thiếu tính thực tiễn thì sẽ khó triển khai trên diện rộng.

Tại cuộc họp góp ý dự thảo quy trình sản xuất lúa giảm phát thải và hệ thống đo đạc – báo cáo – thẩm định (MRV), Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung nhấn mạnh rằng yếu tố quan trọng nhất là tính khả thi. Nếu địa phương không triển khai được hoặc nông dân không thể áp dụng thì mọi mục tiêu đặt ra sẽ không đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Đặc thù sản xuất lúa tại Việt Nam chủ yếu là quy mô nhỏ lẻ, điều kiện canh tác giữa các vùng khác nhau. Do đó, việc áp dụng một quy trình có quá nhiều yêu cầu kỹ thuật hoặc thủ tục phức tạp sẽ khiến nông dân gặp khó khăn. Quy trình cần được thiết kế theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu và có thể thực hiện ngay trên đồng ruộng.

Dự thảo quy trình hiện nay được xây dựng theo hướng bao phủ toàn bộ chu trình sản xuất lúa, từ khâu làm đất, chọn giống, gieo sạ, quản lý nước, sử dụng phân bón đến xử lý rơm rạ sau thu hoạch. Trong đó, quản lý nước được xác định là giải pháp then chốt nhằm giảm phát thải khí methane – một trong những loại khí nhà kính phát sinh nhiều trong canh tác lúa nước.

Một trong những kỹ thuật được đề xuất là tưới ướt – khô xen kẽ (AWD), áp dụng trong giai đoạn sinh trưởng nhất định của cây lúa. Theo đó, ruộng sẽ được rút nước định kỳ nhằm hạn chế phát sinh khí methane. Tuy nhiên, việc áp dụng kỹ thuật này cũng phải đảm bảo không ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng lúa, đặc biệt trong các giai đoạn quan trọng như sau gieo sạ, bón phân hay trỗ bông.

Bên cạnh quy trình canh tác, hệ thống MRV cũng được xem là một trong những thách thức lớn. Đây là công cụ nhằm đo đạc, báo cáo và xác nhận lượng phát thải được cắt giảm. Tuy nhiên, nếu đo trực tiếp trên diện rộng sẽ phát sinh chi phí lớn, trong khi nếu thiết kế quy trình giám sát quá phức tạp lại gây khó khăn cho địa phương và người dân.

Các chuyên gia cho rằng nông dân không nên là đối tượng trực tiếp thực hiện việc đo đạc phát thải. Thay vào đó, họ chỉ cần tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật, còn việc thu thập và xử lý dữ liệu sẽ do các cơ quan chuyên môn đảm nhiệm theo từng cấp, từ địa phương đến cơ quan quản lý ngành.

Việc xây dựng quy trình sản xuất lúa giảm phát thải gắn liền với Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030. Đề án hướng tới tổ chức lại sản xuất theo hướng hiện đại, áp dụng các biện pháp giảm phát thải, tối ưu chi phí và nâng cao giá trị sản phẩm.

Trong giai đoạn đầu, nhiều ý kiến cho rằng không nên đặt mục tiêu quá cao về tín chỉ carbon hay cơ chế tài chính phức tạp. Điều quan trọng là xây dựng được quy trình phù hợp với thực tế, để nông dân có thể áp dụng hiệu quả. Khi đã triển khai ổn định, việc mở rộng quy mô và nâng cao tiêu chuẩn sẽ được thực hiện từng bước.

Thực tế cho thấy, mọi chính sách nếu không xuất phát từ điều kiện sản xuất cụ thể và khả năng của người nông dân sẽ khó đi vào cuộc sống. Vì vậy, yêu cầu “không vượt sức nông dân” không chỉ là nguyên tắc kỹ thuật, mà còn là điều kiện tiên quyết để chuyển đổi xanh trong ngành lúa gạo đạt được hiệu quả bền vững.