Tiềm năng lớn nhưng còn nhiều rào cản bất cập

Theo Báo Bắc Ninh, với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu thuận lợi, sản xuất cây ăn quả đang trở thành thế mạnh của nhiều địa phương trên địa bàn thành phố Bắc Ninh. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, tổng diện tích cây ăn quả toàn thành phố đạt khoảng 53.739 ha, trong đó vải thiều chiếm 29.800 ha, sản lượng vụ vừa qua đạt 131.560 tấn. Nhóm cam, bưởi, táo, ổi có diện tích khoảng 11.650 ha, sản lượng ước đạt 118.525 tấn, tăng 18,7% so với năm 2025. Đáng chú ý, thời gian thu hoạch các loại quả tương đối nối tiếp nhau, tạo điều kiện thuận lợi để khai thác du lịch quanh năm: Vải thiều từ tháng 5 đến tháng 7; cam, bưởi, táo từ tháng 9 năm trước đến tháng 2 năm sau, riêng ổi được thu hoạch quanh năm.

Những năm gần đây, thành phố quan tâm kết nối sản xuất nông nghiệp với du lịch thông qua các lễ hội trái cây, hoạt động xúc tiến quảng bá, tiêu thụ nông sản và chương trình phát triển du lịch mùa quả chín. Trong vụ cam, bưởi năm 2025, thành phố còn tổ chức xe buýt miễn phí đưa đón người dân, du khách đến tham quan, trải nghiệm. Ông Nguyễn Đình Cảnh, tổ dân phố Kim Trung, phường Chũ cho biết: “Gia đình có hơn 2 ha cam, bưởi trồng được 20 năm, dự kiến năm nay thu hoạch khoảng 50 tấn quả. Nhờ chăm sóc theo hướng hữu cơ, sản phẩm có mẫu mã đẹp, mỗi mùa thu hoạch, vườn đón hàng trăm lượt khách đến tham quan, mua quả. Nhiều người sau khi thưởng thức tại vườn còn liên hệ đặt mua thêm để sử dụng hoặc làm quà biếu”.

Không chỉ dừng lại ở hoạt động sản xuất, một số chủ vườn trên địa bàn các phường, xã như Chũ, Phượng Sơn, Nam Dương, Lục Ngạn, Kiên Lao... còn đầu tư làm lối đi, cắt tỉa cành, tạo không gian thông thoáng, thuận tiện cho khách tham quan và chụp ảnh. Điều này cho thấy du lịch có thể mở thêm kênh tiêu thụ, gia tăng giá trị cho sản phẩm cây ăn quả bên cạnh nguồn thu từ sản xuất truyền thống. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, lượng khách tăng vào mùa quả chín chưa đồng nghĩa với hiệu quả kinh tế tương xứng. Ông Đỗ Tuấn Khoa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Bắc Ninh cho biết, hoạt động khai thác du lịch vườn cây ăn quả vẫn còn nhiều hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng của địa phương.

Phần lớn du khách chỉ tham quan, chụp ảnh trong khoảng 1-2 giờ rồi rời đi. Các dịch vụ trải nghiệm, mua sắm và giải trí còn nghèo nàn, khiến mức chi tiêu tại điểm đến chưa cao. Điều đó cho thấy, dù bước đầu thu hút được khách tham quan, địa phương vẫn chưa chuyển hóa hiệu quả lượng khách thành nguồn thu ổn định cho nhà vườn và cộng đồng. Nguyên nhân chủ yếu là sự thiếu liên kết giữa các chủ thể. Nhà vườn hoạt động riêng lẻ, hợp tác xã chưa phát huy đầy đủ vai trò kết nối, trong khi doanh nghiệp lữ hành chưa tham gia sâu vào quá trình xây dựng sản phẩm.

Trong khi đó, việc công nhận “Nhà vườn đẹp”, “Vườn cây ăn quả đẹp” mới chủ yếu thúc đẩy cải thiện cảnh quan, chưa gắn với việc phát triển các dịch vụ đủ sức giữ chân du khách. Bên cạnh những hạn chế về sản phẩm, hạ tầng tiếp cận cũng là một điểm nghẽn cần tháo gỡ. Đường vào một số vùng cây ăn quả còn hẹp, thiếu bãi đỗ xe, điều kiện vệ sinh môi trường chưa đáp ứng yêu cầu. Bà Phạm Thị Ngọc ở phường Phương Liệt (Hà Nội) cho biết: “Trong chuyến tham quan mùa cam, bưởi năm trước, đoàn thuê xe 45 chỗ nhưng phải đỗ cách vườn vài trăm mét, gây bất tiện khi di chuyển”.

Hướng đi bài bản xây dựng chuỗi giá trị bền vững

Để nâng cao giá trị nông sản thông qua du lịch, thành phố Bắc Ninh cần xác định đây là hướng phát triển kinh tế nông nghiệp đa giá trị, thay vì chỉ dừng lại ở hoạt động tham quan trong mùa thu hoạch. Khi được tổ chức bài bản, mỗi vườn cây không chỉ tạo thêm nguồn thu từ các hoạt động trải nghiệm mà còn trở thành kênh quảng bá sản phẩm, góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ. Trước hết, cần hình thành chuỗi liên kết chặt chẽ giữa nhà vườn, hợp tác xã, doanh nghiệp lữ hành và chính quyền địa phương.

Trong đó, nhà vườn có trách nhiệm bảo đảm chất lượng nông sản, an toàn thực phẩm và cảnh quan; hợp tác xã kết nối các hộ, điều phối sản lượng, thống nhất quy trình phục vụ; doanh nghiệp lữ hành xây dựng tour, tuyến phù hợp với nhu cầu của du khách. Chính quyền và các ngành chức năng đóng vai trò hỗ trợ kết nối, đào tạo, quảng bá, đồng thời hoàn thiện các điều kiện cần thiết để phát triển loại hình du lịch này.

Theo ông Đỗ Tuấn Khoa, trong tháng 11 và tháng 12, Sở dự kiến liên kết với hai doanh nghiệp lữ hành là Vietravel và Hanoi Tourist để xây dựng hai tour trải nghiệm, đồng thời hỗ trợ kích cầu, đưa khách về các vườn cây ăn quả. Đây là bước đi nhằm chuyển hoạt động tham quan riêng lẻ thành sản phẩm du lịch có tổ chức, kết nối nhiều điểm đến và mở rộng thị trường khách. Hiệu quả của mô hình cần được đánh giá thông qua mức chi tiêu của du khách, lượng nông sản tiêu thụ và khả năng thu hút khách quay trở lại.

Cùng với việc tăng cường liên kết, thành phố cần ưu tiên cải thiện hạ tầng tại các vùng cây ăn quả trọng điểm. Việc rà soát, nâng cấp đường vào vườn, bố trí bãi đỗ xe phù hợp với xe du lịch cỡ lớn, bảo đảm vệ sinh môi trường và an toàn sẽ góp phần khắc phục những bất tiện hiện nay. Thay vì đầu tư dàn trải, mỗi địa phương nên lựa chọn một vài nhà vườn tiêu biểu để xây dựng mô hình điểm, từ đó đánh giá hiệu quả và từng bước nhân rộng. Bên cạnh đó, người dân cũng cần được hỗ trợ nâng cao kỹ năng giao tiếp, hướng dẫn khách, bán hàng và quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số.

Đặc biệt, chất lượng nông sản vẫn phải được xác định là nền tảng để giữ uy tín và tạo sức hút lâu dài cho du lịch vườn cây ăn quả. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp du lịch gắn kết chặt chẽ hơn với sản xuất nông nghiệp, tạo giá trị bền vững cho địa phương. Đồng chí Nguyễn Văn Năng, Bí thư Đảng ủy xã Lục Ngạn cho biết thêm: “Để giữ chân khách, xã đã chỉ đạo các nhà vườn đa dạng hóa trải nghiệm, vượt ra ngoài hoạt động tham quan, chụp ảnh và mua quả. Tùy điều kiện thực tế, có thể tổ chức thu hái, thưởng thức trái cây tại vườn, giới thiệu quy trình sản xuất an toàn, kết hợp khám phá ẩm thực và văn hóa bản địa”.