Áp lực nguồn cung và thời tiết khiến giá lao dốc

Những ngày cuối tháng 7, hơn 10.000ha sầu riêng tại các xã Đạ Huoai, Đạ Tẻh và Cát Tiên bước vào giai đoạn thu hoạch. Đây là vựa trồng lớn nhất của Lâm Đồng, địa phương có diện tích sầu riêng lớn nhất nước với khoảng 45.500ha cùng sản lượng ước tính năm 2026 đạt 310.000 tấn. Từng là nơi hình thành lớp nông dân tỉ phú với câu lạc bộ hơn 400 hộ thu nhập vượt 1 tỉ đồng mỗi năm tại Đạ Huoai, giờ đây không khí thu mua trở nên ảm đạm. Ghi nhận thực tế cho thấy, giá thu mua tại vườn đã giảm từ 30-40% so với cùng kỳ năm 2025, rơi xuống mức thấp nhất trong 5 năm qua.

Tại Hợp tác xã Nông nghiệp Đạ M'ri, sầu riêng Ri6 hàng xô được thu mua giá 25.000 đến 30.000 đồng/kg, trong khi hàng tuyển loại A dao động 40.000-45.000 đồng/kg. Tuy nhiên, tỉ lệ đạt loại A không cao, khiến phần lớn rơi xuống hàng dạt giá 20.000-25.000 đồng/kg. Với giống Monthong, giá hàng xô ở mức 42.000-46.000 đồng/kg, loại A đạt 60.000 đến 62.000 đồng/kg, giảm hơn 20.000 đồng so với đầu vụ. Mưa lớn kéo dài liên tiếp trong tháng 7 tại vùng Đạ Huoai và Bảo Lâm đã khiến cơm sầu riêng bị sượng, chín không đều, làm tỉ lệ trái đạt loại A của cả hai giống chỉ khoảng 20-25%. Do đó, phần lớn các nhà vườn buộc phải chọn bán xô cả vườn.

Sự sụt giảm về giá bán kết hợp cùng chi phí đầu vào leo thang đang bào mòn mạnh mẽ lợi nhuận của nông dân. Ông Nguyễn Thanh Nghị (xã Đạ Huoai 2), hộ canh tác 7ha sầu riêng giống Monthong với năng suất đạt khoảng 14 tấn/ha, ngậm ngùi chia sẻ thực trạng của gia đình. "Vụ trước, với sản lượng này, gia đình thu hơn 7 tỉ đồng. Năm nay, thương lái chốt vườn chỉ gần 4 tỉ đồng, trong khi chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nhân công đều tăng. Sau khi trừ các khoản chi phí, lợi nhuận không còn bao nhiêu", ông Nghị nói.

Theo tính toán của các nông hộ tại vùng Đạ Huoai, chi phí phân bón và thuốc bảo vệ thực vật cho một cây sầu riêng trong trọn vụ tiêu tốn 2-2,2 triệu đồng. Với một cây Ri6 sung sức cho năng suất bình quân đạt 100 đến 120kg, nông dân thu về khoảng 3- 3,5 triệu đồng. Nếu trừ toàn bộ nguồn vốn đầu tư cùng khoản chi trả tiền lương cho công nhân chăm sóc, thu hái thì nhà vườn gần như không còn lãi. Sự sụt giảm này đã khiến nhiều vựa thu mua dọc tuyến quốc lộ 20 qua xã Đạ Huoai 2 rơi vào cảnh khá đìu hiu giữa cao điểm mùa thu hoạch vụ.

Nâng cao chất lượng là chìa khóa phát triển bền vững

Bức tranh ảm đạm của ngành sầu riêng năm nay không chỉ diễn ra tại Lâm Đồng mà là áp lực chung trên toàn thị trường. Theo số liệu từ Cục Hải quan, nhờ hệ thống logistics cải thiện cùng nguồn cung dồi dào, giá bán lẻ sầu riêng Monthong của Việt Nam và Thái Lan tại Trung Quốc hiện phổ biến từ 40-60 Nhân dân tệ/kg, thấp hơn đáng kể so với mức 70-90 Nhân dân tệ/kg cùng kỳ năm ngoái. Tại các chợ đầu mối, giá bán buôn Monthong loại A của Việt Nam đã giảm từ khoảng 73 Nhân dân tệ/kg vào tháng 4 xuống chỉ còn 26 Nhân dân tệ/kg vào tháng 6, tương đương mức giảm gần 65%.

Lý giải cho thực tế này, ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng nguyên nhân đầu tiên là nguồn cung tăng quá nhanh. Theo ông Nguyên, trước đây Trung Quốc chủ yếu nhập khẩu sầu riêng từ Thái Lan. Sau khi Việt Nam được cấp phép xuất khẩu chính ngạch, lượng hàng tăng rất nhanh và nhanh chóng chiếm thị phần lớn tại thị trường này. Cùng lúc đó, Malaysia đã được phép xuất khẩu sầu riêng tươi, Philippines cũng mở rộng diện tích và tăng sản lượng, trong khi cả Việt Nam và Thái Lan đều bước vào giai đoạn thu hoạch với sản lượng lớn sau nhiều năm mở rộng vùng trồng. "Khi nhiều quốc gia cùng bước vào chính vụ, lượng hàng đổ về Trung Quốc tăng mạnh, trong khi nhu cầu tiêu dùng không tăng tương ứng. Giá giảm là điều khó tránh khỏi", ông Nguyên nhận định.

Theo Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, đây là quy luật của thị trường. Giai đoạn giá cao đã kích thích nông dân các nước ồ ạt mở rộng diện tích. Đến khi các vườn cây đồng loạt cho thu hoạch, sản lượng tăng nhanh hơn tốc độ tăng của nhu cầu tiêu dùng, khiến mặt bằng giá phải điều chỉnh. Bên cạnh áp lực nguồn cung, thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt các chỉ tiêu về mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và dư lượng cadimi.

“Điều này đồng nghĩa thời kỳ có hàng là bán được đã qua. Thị trường hiện ưu tiên chất lượng, tính ổn định và khả năng truy xuất nguồn gốc hơn là chỉ chạy theo sản lượng. Một nguyên nhân khác là cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt giữa các nước xuất khẩu. Ngoài lợi thế về sản lượng, Thái Lan tiếp tục đầu tư mạnh vào logistics, bảo quản sau thu hoạch và xây dựng thương hiệu. Malaysia tập trung vào phân khúc cao cấp với giống Musang King, còn Philippines đang từng bước mở rộng thị phần tại Trung Quốc. Trong khi đó, Việt Nam dù có lợi thế về khoảng cách địa lý và thời gian vận chuyển ngắn nhưng vẫn còn nhiều hạn chế về liên kết vùng nguyên liệu, chất lượng chưa đồng đều và công nghệ bảo quản sau thu hoạch”, ông Nguyên nói.

Biến động hiện nay là lời cảnh báo cho quá trình phát triển nóng của ngành sầu riêng. Thay vì chạy theo diện tích, các địa phương cần tập trung nâng cao chất lượng, kiểm soát mã số vùng trồng và tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Ngành nông nghiệp Lâm Đồng cũng đã tổ chức hội thảo tuyên truyền giúp nhà vườn tuân thủ quy định xuất khẩu. Việc đầu tư công nghệ bảo quản sau thu hoạch cùng giải pháp mở rộng thị trường mới chính là chìa khóa phát triển bền vững.