Tại phiên thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội trong khuôn khổ Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI diễn ra chiều 20/4, đại biểu Quốc hội Châu Quỳnh Dao (Đoàn An Giang) ghi nhận những kết quả tích cực đạt được trong thời gian qua, đồng thời nhấn mạnh vai trò quan trọng của lĩnh vực xổ số kiến thiết đối với phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là nguồn đóng góp đáng kể cho ngân sách địa phương. Tuy nhiên, đại biểu cũng chỉ ra nhiều bất cập liên quan đến đời sống của lực lượng bán vé số dạo - nhóm lao động yếu thế đang ở khâu cuối của chuỗi phân phối.

Phát biểu tại hội trường, đại biểu Châu Quỳnh Dao cho rằng xổ số kiến thiết là lĩnh vực có tính ổn định cao, đóng góp lớn cho ngân sách và giữ vai trò đáng kể trong phát triển kinh tế - xã hội. Theo bà, đây có thể được xem là một dạng “thuế tự nguyện” khi người dân chủ động lựa chọn mua vé số, trong khi ngân sách địa phương được hưởng toàn bộ nguồn thu từ hoạt động này.

Dẫn số liệu của Bộ Tài chính năm 2025, đại biểu cho biết 21 công ty xổ số kiến thiết tại khu vực miền Nam đạt tổng doanh thu 155.500 tỷ đồng, đóng góp cho ngân sách khoảng 52.000 tỷ đồng.

Từ góc độ kinh tế học hành vi, đại biểu nhận định xổ số kiến thiết có xu hướng tiếp cận nhiều hơn với nhóm thu nhập thấp. Phần lớn người mua vé số là những người có hoàn cảnh khó khăn, mong muốn cải thiện cuộc sống.

Đại biểu Quốc hội Châu Quỳnh Dao (Đoàn An Giang). Ảnh: QH

Ở chiều ngược lại, lực lượng bán vé số chủ yếu là người cao tuổi neo đơn, phụ nữ, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, người khuyết tật hoặc lao động di cư vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức trong cuộc sống. Dù các chính sách an sinh xã hội của Đảng và Nhà nước đã có nhiều quan tâm, đời sống của nhóm này vẫn còn nhiều khó khăn.

Theo đại biểu, quy định hiện hành về phân phối lợi nhuận trong hoạt động kinh doanh xổ số chưa cụ thể, chưa tạo được nguồn lực ổn định để hỗ trợ trực tiếp cho người bán vé số dạo. Bên cạnh đó, mối quan hệ giữa người bán vé số với đại lý và doanh nghiệp hiện chủ yếu theo hình thức mua đứt bán đoạn, không có hợp đồng lao động chính thức, dẫn đến việc không được tham gia bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế.

Đại biểu nêu rõ đây là công việc mưu sinh chân chính, dễ tiếp cận, không đòi hỏi trình độ chuyên môn nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro và vất vả. Người bán vé số thường xuyên phải làm việc ngoài trời, đối mặt với nguy cơ tai nạn giao thông, ảnh hưởng của thời tiết, rủi ro tồn vé, thậm chí bị lừa đảo bằng vé giả.

Thu nhập của lực lượng này cũng ở mức thấp, chủ yếu dựa vào hoa hồng. Với mức chiết khấu khoảng 1.000 đồng mỗi vé, người bán phải tiêu thụ khoảng 200 vé mỗi ngày mới có thể đạt thu nhập khoảng 200.000 đồng, mức thu nhập khó bảo đảm chi phí sinh hoạt, tiền thuê trọ, thuốc men cũng như hỗ trợ gia đình.

Từ thực tế nêu trên, đại biểu Châu Quỳnh Dao kiến nghị Quốc hội và Chính phủ tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến lao động và bảo hiểm xã hội, trong đó cần xem xét công nhận người bán vé số dạo là một loại hình lao động tự do đặc thù nhằm xác lập địa vị pháp lý rõ ràng, tạo điều kiện để họ tiếp cận các chính sách an sinh xã hội.

Theo đại biểu, lực lượng bán vé số chủ yếu là người cao tuổi neo đơn, phụ nữ, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, người khuyết tật hoặc lao động di cư vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức trong cuộc sống. Ảnh minh họa

Đồng thời, cần có cơ chế hỗ trợ để lực lượng này tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện thông qua nguồn ngân sách nhà nước hoặc quỹ phúc lợi của các công ty xổ số kiến thiết. Chính sách cần hướng tới bảo đảm hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, đại lý và người lao động, góp phần thu hẹp khoảng cách thu nhập và thúc đẩy mục tiêu phát triển kinh tế gắn với tiến bộ, công bằng xã hội.

Ngoài ra, đại biểu cũng đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, sửa đổi các nghị định và thông tư liên quan đến hoạt động xổ số kiến thiết theo hướng minh bạch, công bằng hơn trong phân phối lợi nhuận. Việc hoàn thiện chính sách không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động kinh doanh mà còn hướng tới cải thiện đời sống của nhóm lao động yếu thế, qua đó phát huy đúng ý nghĩa của loại hình xổ số kiến thiết trong quá trình phát triển bền vững.