Năm 2018, Thư viện Công cộng Hàng Châu (tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc) khánh thành bức tượng đồng cao 160cm của ông Wei Sihao - người nhiều năm mưu sinh bằng nghề thu gom phế liệu và cũng là độc giả quen thuộc của thư viện. Tác phẩm do nghệ nhân Zhu Bingren thiết kế, được thực hiện từ nguồn quyên góp của 1.178 người dân với tổng số tiền 50.000 nhân dân tệ (khoảng 194 triệu đồng).

Thư viện Công cộng Hàng Châu từ lâu được nhiều người gọi là "thư viện ấm áp nhất" Trung Quốc nhờ chính sách mở cửa cho mọi công dân tiếp cận tri thức. Từ năm 2008, thư viện miễn phí hoàn toàn và trở thành đơn vị đầu tiên tại Trung Quốc cho phép người dân vào đọc sách mà không cần thẻ thư viện.

Ngay khi chính sách được triển khai, một số độc giả từng phản đối việc người vô gia cư, người ăn xin và người thu gom phế liệu được sử dụng không gian đọc sách. Trước ý kiến này, Giám đốc thư viện Chu Shuqing khẳng định: "Tôi không có quyền từ chối họ, độc giả nào cảm thấy không thoải mái hoàn toàn có quyền rời đi".

Trong số những độc giả thường xuyên lui tới thư viện có ông Wei Sihao. Ông đặc biệt yêu thích các đầu sách lịch sử và chính trị. Hình ảnh người đàn ông mặc quần áo lấm lem vì công việc, cẩn thận rửa tay trước khi cầm sách từng lan truyền trên mạng xã hội.

Một thủ thư nhớ lại: "Ông ấy mang bộ quần áo đầy vết bẩn nhưng đôi tay luôn sạch sẽ".

Ít người biết rằng ông Wei từng tốt nghiệp chuyên ngành tiếng Trung tại Đại học Chiết Giang vào thập niên 1950-1960, thời điểm số lượng sinh viên đại học ở Trung Quốc còn rất hạn chế. Sau khi tốt nghiệp, ông làm giáo viên trung học và nghỉ hưu vào năm 1999.

Dù nhận lương hưu hơn 5.000 nhân dân tệ mỗi tháng (19,4 triệu đồng), ông vẫn tiếp tục đi nhặt rác trên đường phố. Gia đình cùng nhiều học trò cũ từng khuyên ông từ bỏ công việc này, song ông vẫn giữ lựa chọn của mình.

Năm 2015, ông Wei qua đời ở tuổi 77 sau một vụ tai nạn giao thông. Trước đó nhiều năm, ông đã đăng ký hiến xác cho y học và dặn người thân rải tro cốt xuống Tây Hồ sau khi hỏa táng. 

Chỉ đến khi 3 người con gái dọn dẹp căn hộ rộng khoảng 80m² của ông Wei, bí mật mới được hé lộ. Trong căn nhà gần như chỉ có một chiếc giường, tủ sách cùng một số chai nhựa tái chế, họ tìm thấy nhiều giấy chứng nhận quyên góp và những lá thư cảm ơn của học sinh.  

Theo các tài liệu được lưu giữ, ông Wei đã dành phần lớn tiền lương khi còn đi dạy, tiền lương hưu và thu nhập từ việc bán phế liệu để hỗ trợ học sinh nghèo trong suốt khoảng 20 năm. Những năm 1990, mỗi lần ông quyên góp khoảng 300-400 nhân dân tệ (1-1,5 triệu đồng). Đến những năm cuối đời, số tiền tăng lên khoảng 3.000-4.000 nhân dân tệ (11,6-15,5 triệu đồng). Để người nhận hỗ trợ không biết danh tính của mình, ông luôn sử dụng bí danh "Wei Dingzhao" khi thực hiện các khoản quyên góp.

Sau khi câu chuyện về ông Wei được truyền thông đăng tải, nhiều người đề xuất dựng tượng để tưởng nhớ người đàn ông gắn bó với thư viện và âm thầm hỗ trợ giáo dục trong nhiều năm. Chiến dịch gây quỹ nhanh chóng nhận được sự hưởng ứng. Chỉ trong thời gian ngắn, 1.178 người đã quyên góp đủ 50.000 nhân dân tệ để đúc tượng.

Năm 2018, bức tượng đồng chính thức được khánh thành tại Thư viện Công cộng Hàng Châu.

Nhiều người để lại bình luận sau khi biết câu chuyện của ông Wei. Một ý kiến viết: "Xét cho cùng, khi còn sống ông ấy không hẳn là một người nhặt rác. Ông ấy là người thu nhặt những điều đẹp đẽ trong thế giới tinh thần của chúng ta".

Một bình luận khác chia sẻ: "Ai cũng có quyền được tiếp cận tri thức".