Khơi dậy tiềm năng đặc sản từ vùng nguyên liệu đặc thù

Hành trình của chè Shan tuyết Hồng Thái bắt đầu từ những triền núi quanh năm mây phủ, nơi những gốc trà cổ thụ từng bị xem như củi rừng và bị chặt bỏ bán rẻ chỉ vài trăm nghìn đồng. Bước ngoặt lịch sử đến vào ngày 21/4/2026, khi sản phẩm chè 1 tôm 1 lá chính thức ghi danh vào danh sách OCOP 5 sao quốc gia, đánh dấu sự hồi sinh của một báu vật bản địa. Sự kiên trì của những người làm chè đã biến "lộc rừng" thành dòng sản phẩm cao cấp có giá trị hàng triệu đồng mỗi kg, mở ra cơ hội thoát nghèo và làm giàu cho đồng bào dân tộc vùng cao, giúp nhiều gia đình có điều kiện cho con em học đại học thay vì phải rời quê đi làm thuê như trước.

Anh Đặng Ngọc Phố, Chủ nhiệm Hợp tác xã Sơn Trà, người từng nếm trải thất bại đến mức trắng tay trước khi gắn bó với cây chè, chia sẻ rằng những điều khó mình làm được thì thành công mới có thể bền vững. Với quy trình "3 không" nghiêm ngặt và kỹ thuật chế biến tỉ mỉ, anh phải canh từng độ nóng, chờ hương trà "lặn rồi tỏa lại" mới đạt độ chín chuẩn của sản phẩm 5 sao quốc gia. Theo anh, việc kiên định với hướng đi lấy chất lượng làm nền tảng trên vùng nguyên liệu sạch 64 ha không chỉ là giải pháp kinh tế, mà còn là cách để gìn giữ giá trị văn hóa và linh hồn của vùng đất Hồng Thái trong từng chén trà đượm hương núi gió.

Thực tế phát triển nông nghiệp tại địa phương vẫn đang vấp phải những "điểm nghẽn" về quy mô sản xuất còn manh mún và sự thiếu hụt các liên kết chuỗi giá trị từ vùng nguyên liệu đến bàn ăn. Tình trạng sản xuất nhỏ lẻ khiến sản phẩm khó duy trì chất lượng đồng đều để đáp ứng các đơn hàng xuất khẩu chính ngạch hay thâm nhập sâu vào phân khúc thị trường cao cấp vốn đòi hỏi sự ổn định tuyệt đối về sản lượng cũng như chất lượng. Anh Hà Văn Ngọc, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp thanh niên Bản Ké, thừa nhận dù đơn vị đạt doanh thu trên 1,2 tỷ đồng mỗi năm, nhưng việc kết nối qua sàn giao dịch điện tử vẫn còn hạn chế do một bộ phận chủ thể chưa bắt kịp dòng chảy công nghệ, vẫn chủ yếu dựa vào các điểm du lịch truyền thống.

Để vươn xa, nông sản không chỉ cần chất lượng mà còn cần một danh tính rõ nét thông qua những câu chuyện văn hóa đặc sắc, biến mỗi món quà địa phương thành một thực thể có linh hồn. Hiện nay, nhiều sản phẩm dù đã cải tiến bao bì nhưng sức cạnh tranh vẫn yếu do thiếu đi sự khác biệt về bản sắc, dẫn đến việc nông sản chưa thể thâm nhập sâu vào các hệ thống siêu thị lớn hay tham gia xuất khẩu trực tiếp. Ông Nguyễn Công Sử, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Sử Anh, nhấn mạnh rằng đơn vị phải chuẩn hóa khắt khe từ vùng nguyên liệu đến chế biến, vì người tiêu dùng hiện nay không chỉ mua sản phẩm mà còn mua sự an tâm, minh bạch về nguồn gốc và giá trị văn hóa của thương hiệu.

Chuyển đổi tư duy kinh tế số nâng tầm thương hiệu nông sản

Tỉnh Tuyên Quang đang thực hiện chiến lược tháo gỡ khó khăn bằng cách chuyển trọng tâm từ số lượng sang chất lượng, ưu tiên nguồn lực để thăng hạng sao cho các sản phẩm có lợi thế cạnh tranh rõ nét. Chuyển đổi số và ứng dụng khoa học kỹ thuật được xác định là trục xuyên suốt để rút ngắn khâu trung gian, mở rộng thị trường tiêu thụ thông qua mã QR truy xuất nguồn gốc minh bạch. Anh Lý Tà Dèn, đại diện Hợp tác xã cộng đồng Nặm Đăm, chứng minh hiệu quả của tư duy mới này khi cho biết việc tham gia các sàn Shopee, Lazada và livestream đã giúp các sản phẩm OCOP 3 sao tiếp cận hàng ngàn khách hàng mỗi tháng, mang về doanh thu online ấn tượng trên 500 triệu đồng cho đơn vị.

Sự đồng hành của cơ quan quản lý nhà nước đóng vai trò bệ đỡ quan trọng trong việc định hướng các chủ thể OCOP đi đúng quỹ đạo kinh tế thị trường, gắn kết sản xuất với nhu cầu thực tế. Các chính sách hỗ trợ hiện nay tập trung vào việc tạo "đòn bẩy" tín dụng ưu đãi, hỗ trợ hạ tầng công nghệ và đào tạo tư duy hiện đại để các hợp tác xã mạnh dạn đầu tư mở rộng quy mô, nâng cấp mẫu mã đáp ứng yêu cầu khách hàng cao cấp. Ông Đỗ Tấn Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Tuyên Quang, khẳng định dấu mốc 5 sao quốc gia của chè Shan tuyết là bệ phóng để khẳng định vị thế ngành chè địa phương, tạo tiền đề xây dựng thương hiệu nông sản xứ Tuyên theo hướng chất lượng cao, bền vững và chuyên nghiệp.

Để duy trì thành quả lâu dài, việc xúc tiến thương mại và gắn kết nông nghiệp với phát triển du lịch trải nghiệm đang được đẩy mạnh nhằm tạo ra một hệ sinh thái kinh tế nông thôn đa giá trị. Mục tiêu là biến mỗi đồi chè, mỗi lò sao đỏ lửa trở thành điểm đến hấp dẫn, nơi du khách không chỉ thưởng trà mà còn trực tiếp tham gia vào quy trình làm ra "lộc rừng" để cảm nhận trọn vẹn giá trị văn hóa. Cách tiếp cận này giúp tăng thu nhập tối thiểu 10 - 20% cho mỗi sản phẩm OCOP, đồng thời đánh thức niềm tự hào địa phương, đưa hình ảnh con người xứ Tuyên vươn xa ra thị trường quốc tế như những "đại sứ" văn hóa mang bản sắc riêng biệt và uy tín cao.

Việc chuẩn hóa các kế hoạch thực hiện chương trình OCOP hàng năm đòi hỏi sự tỉ mỉ của người nông dân lẫn tầm nhìn chiến lược của các nhà quản lý trong việc mở rộng quy mô và kết nối thị trường số. Ông Ngô Văn Thương, Phó Chánh văn phòng điều phối Nông thôn mới, khẳng định văn phòng đang ráo riết đôn đốc kế hoạch cho năm 2026, tập trung hỗ trợ các chủ thể nâng cấp sản phẩm và thăng hạng sao trên môi trường số. Sự đồng hành xuyên suốt này chính là chìa khóa để nông sản Tuyên Quang tự tin mang tấm hộ chiếu OCOP vươn khơi, biến khát vọng giàu mạnh giữa đại ngàn phía Bắc Tổ quốc trở thành hiện thực rạng rỡ, đưa hương trà Shan tuyết lan tỏa xa hơn cùng nhịp đập của kỷ nguyên kinh tế số.