Cải trang thành nhà sư để hoạt động cách mạng

Đại tướng Văn Tiến Dũng (bí danh Lê Hoài) sinh ngày 2/5/1917 tại xã Cổ Nhuế, huyện Từ Liêm cũ, Hà Nội. Năm 1936, ông tham gia phong trào đấu tranh công khai của công nhân Hà Nội do Đảng Cộng sản Đông Dương lãnh đạo. Tháng 12 cùng năm, ông tham gia tổ chức cuộc bãi công của công nhân xưởng dệt Hà Nội. Năm 1937, ông gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương và năm 1938 trở thành Bí thư Chi bộ ngành thợ dệt Hà Nội.

Trong những năm hoạt động cách mạng, ông 3 lần bị bắt. Tháng 7/1939, ông bị thực dân Pháp bắt nhưng được trả tự do sau 3 ngày do không có chứng cứ. Cuối tháng 9/1939, ông tiếp tục bị bắt, bị kết án 2 năm tù, giam tại Nhà tù Hỏa Lò rồi đưa lên Nhà tù Sơn La.

Tháng 9/1941, sau khi mãn hạn tù, đồng chí Văn Tiến Dũng được Chi bộ nhà tù tìm cách giúp trốn thoát vì có nguy cơ bị đưa vào trại tập trung. Trên đường bị giải qua Hà Nội, ông cùng một số bạn tù làm lính canh mất cảnh giác rồi trốn thoát. Ngay trong đêm, ông liên lạc với đồng chí Trần Văn Lượng và 4 ngày sau được giới thiệu gặp đồng chí Trần Đăng Ninh. Tại cuộc gặp, ông báo cáo tình hình Nhà tù Sơn La, đề nghị thiết lập đường dây liên lạc với Trung ương Đảng và tổ chức cho các đảng viên vượt ngục. Tuy nhiên, khoảng 2 tháng sau, đồng chí Trần Đăng Ninh bị bắt khiến liên lạc của ông với Trung ương bị gián đoạn.

Để giữ kín tung tích, đồng chí Văn Tiến Dũng rời nơi ở của đồng chí Trần Văn Lượng, xin làm việc tại xưởng gỗ Mộc Hóa và gặp Nguyễn Tiến Lãng. Sau đó, ông được giới thiệu với Vũ Văn Biểu - một đảng viên làm việc tại xưởng đóng đồ gỗ Gia Xuân trên đường Hàng Lọng, nay là đường Lê Duẩn.

 

Đầu năm 1942, sau khi đồng chí Trần Văn Lượng bị bắt, Văn Tiến Dũng về Đại Áng, Thanh Trì, làm nghề mộc, đồng thời tuyên truyền cách mạng. Sau đó, ông về vùng Mỹ Đức, Hà Đông làm ruộng, nuôi lợn và cùng Vũ Văn Biểu, Nguyễn Tiến Lãng xây dựng chi bộ Đảng. 

Ông sử dụng bản đồ thế giới, tô đỏ lãnh thổ Liên Xô để tìm người quan tâm đến thời cuộc, qua đó gây dựng mối liên hệ với lý trưởng Nguyễn Viết Bảng và xây dựng gia đình ông thành cơ sở cách mạng. Từ đây, hoạt động được mở rộng, Ủy ban Việt Minh được thành lập ở Vĩnh Lạc, cơ sở được xây dựng tại Thượng Lâm và tuyên truyền trong đồng bào Mường ở Lương Sơn, Hòa Bình.

Khi phong trào phát triển, đồng chí Văn Tiến Dũng cùng Nguyễn Viết Bảng chọn một ngôi chùa ở làng Bột Xuyên, Mỹ Đức, Hà Đông làm cơ sở hoạt động. Ông cải trang thành nhà sư, sinh hoạt như một người tu hành, giảng kinh, niệm Phật và làm việc trong vườn. 

Dưới vỏ bọc này, ông lấy cớ đi làm lễ, thăm phật tử để đến các xã, huyện trong vùng, tìm hiểu tình hình, tuyên truyền và gây dựng cơ sở cách mạng. Khi cần triệu tập đồng chí về họp, ông lấy lý do một số cánh cửa của chùa bị hỏng để gọi Nguyễn Tiến Lãng và Vũ Văn Biểu về trao đổi công việc.

Từ cơ sở tại chùa Bột Xuyên, chi bộ nhận định địa bàn có điều kiện tổ chức tập luyện quân sự, chuẩn bị cho khởi nghĩa. Phong trào Việt Minh tiếp tục mở rộng sang các khu vực lân cận.

Tháng 3/1943, đồng chí Vũ Văn Biểu báo cho Văn Tiến Dũng biết đã tìm được mối liên lạc với Đảng. Khoảng 2 tuần sau, Hoàng Quốc Việt, khi đó hoạt động với bí danh Tự, từ Trung ương về chùa gặp Văn Tiến Dũng và chính thức nối lại liên lạc. Sau đó, Trung ương giao ông làm Bí thư Ban Cán sự Đảng bộ tỉnh Hà Đông.

Tháng 4/1944, Văn Tiến Dũng được cử làm Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ. Tháng 8/1944, ông bị địch bắt lần thứ 3. Đêm 26/12/1944, ông vượt ngục Nhà lao Bắc Ninh và trở lại hoạt động cách mạng. Ngày 12/1/1945, ông bị thực dân Pháp kết án tử hình vắng mặt tại Tòa án tỉnh Bắc Ninh.

Sau khi vượt ngục, dù sức khỏe còn yếu, ông tiếp tục hoạt động và được cử tham dự Hội nghị Quân sự Bắc Kỳ. Tại đây, ông được giao làm Ủy viên Thường vụ Ủy ban Quân sự cách mạng Bắc Kỳ kiêm Bí thư Khu ủy, phụ trách chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền ở Chiến khu Quang Trung, gồm Hòa Bình, Ninh Bình và Thanh Hóa. Tháng 8/1945, ông chỉ đạo chuẩn bị và tiến hành khởi nghĩa giành chính quyền tại các địa phương này.

Vị Tư lệnh xuất sắc của Chiến dịch Hồ Chí Minh

Sau Cách mạng Tháng Tám, Văn Tiến Dũng tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong quân đội. Từ năm 1945 đến 1946, ông là Chính ủy Chiến khu 2. Từ năm 1946 đến 1949, ông giữ chức Cục trưởng Cục Chính trị Quân đội Quốc gia Việt Nam và Phó Bí thư Quân ủy Trung ương. Năm 1950, ông là Chính ủy Quân khu 3. Giai đoạn 1951-1953, ông là Đại đoàn trưởng kiêm Chính ủy đầu tiên của Đại đoàn 320, đơn vị hoạt động tại đồng bằng Bắc Bộ.

Tháng 11/1953, Văn Tiến Dũng được giao giữ chức Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam. Sau Chiến dịch Điện Biên Phủ, tháng 5/1954, ông làm Trưởng đoàn đại biểu của Bộ Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam trong Ủy ban Liên hiệp đình chiến thi hành Hiệp định Giơnevơ về Việt Nam.

Năm 1948, ông được phong quân hàm Thiếu tướng. Tháng 8/1959, ông được thăng quân hàm Thượng tướng. Tháng 4/1974, ông được thăng quân hàm Đại tướng.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, trên cương vị Tổng Tham mưu trưởng, Văn Tiến Dũng cùng Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng Tư lệnh chỉ đạo tổ chức, huấn luyện, xây dựng lực lượng vũ trang. Ông đặc biệt tham gia chỉ đạo xây dựng lực lượng Phòng không - Không quân, Hải quân làm nòng cốt đánh bại cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân, hải quân của Mỹ ra miền Bắc.

Ở chiến trường miền Nam, ông trực tiếp chỉ đạo nhiều chiến dịch quan trọng. Trong đó có Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào năm 1971, Chiến dịch Trị - Thiên năm 1972 và Chiến dịch Tây Nguyên năm 1975. Những chiến dịch này diễn ra trong quá trình cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn quyết liệt, tạo những chuyển biến quan trọng trên chiến trường.

Mùa Xuân 1975, sau những thắng lợi liên tiếp trên các chiến trường, thời cơ giải phóng Sài Gòn - Gia Định được xác lập. Ngày 8/4/1975, tại Lộc Ninh, Bộ Chỉ huy Chiến dịch giải phóng Sài Gòn - Gia Định được thành lập, Văn Tiến Dũng giữ cương vị Tư lệnh. Sau đó, chiến dịch được mang tên Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Trên cương vị Tư lệnh, Đại tướng Văn Tiến Dũng cùng Bộ Chỉ huy chiến dịch tổ chức lực lượng, xây dựng kế hoạch và chỉ đạo cuộc tiến công vào Sài Gòn - Gia Định. 

Từ ngày 26 đến 30/4/1975, Chiến dịch Hồ Chí Minh diễn ra với các mũi tiến công từ nhiều hướng vào Sài Gòn - Gia Định. Trưa 30/4, xe tăng và bộ binh tiến vào Dinh Độc Lập, chính quyền Sài Gòn tuyên bố đầu hàng. Chiến dịch Hồ Chí Minh kết thúc, miền Nam được giải phóng, đất nước đi đến thống nhất. 

Sau khi đất nước thống nhất, tháng 5/1978, Văn Tiến Dũng được giao nhiệm vụ Phó Bí thư thứ nhất Quân ủy Trung ương. Từ năm 1980 đến 1986, ông giữ chức Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Trong giai đoạn 1984-1986, ông là Bí thư Đảng ủy Quân sự Trung ương.

Trong quá trình hoạt động, Đại tướng Văn Tiến Dũng là Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa II, Ủy viên Trung ương Đảng từ khóa III đến khóa VI và Ủy viên Bộ Chính trị từ khóa III đến khóa V. Ông là đại biểu Quốc hội từ khóa II đến khóa VII.

Với những cống hiến trong sự nghiệp cách mạng, Đại tướng Văn Tiến Dũng được Đảng, Nhà nước trao tặng Huân chương Sao Vàng, Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công hạng Nhất, hạng Nhì cùng nhiều phần thưởng cao quý khác. Ông cũng được Nhà nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào tặng Huân chương Tự do hạng Nhất và Nhà nước Campuchia tặng Huân chương Angkor.

Đại tướng Văn Tiến Dũng từ trần ngày 17/3/2002, hưởng thọ 85 tuổi. 

Bài viết sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:

- Đại tướng Văn Tiến Dũng - nhà chỉ huy tham mưu chiến lược xuất sắc - Báo Quân đội Nhân dân

- Văn Tiến Dũng - Từ chiến trường đồng bằng đến cơ quan tổng hành dinh - Báo Nhân dân

- Đại tướng Văn Tiến Dũng: Bậc thầy mưu lược và người mở đầu nghệ thuật "Nở hoa trong lòng địch" - Báo Thông tấn xã Việt Nam

- Nhà sư là Đại tướng - Báo Quân đội Nhân dân cuối tuần